Διαστάσεις Η νίκη είναι πύρρειος

Ο πόλεμος του εθνικού κράτους ξεκίνησε το 1914. Κράτησε σχεδόν ολόκληρο τον
αιώνα. Και τελείωσε με καθαρή ήττα του πρωταγωνιστή. Το χαριστικό πλήγμα το
κατάφερε ο ηλεκτρονικός υπολογιστής.

Η πολιορκία της Τροίας. Σκοτωμοί, καταστροφές, πρόσφυγες που κλαίνε

Αυτή είναι η κεντρική – όσο και αμφιλεγόμενη – άποψη του Φίλιπ Μπόμπιτ, ενός
Αμερικανού δικηγόρου που υπηρέτησε ως σύμβουλος των κυβερνήσεων Κάρτερ, Μπους
(του πρεσβύτερου) και Κλίντον, χρημάτισε διευθυντής αντικατασκοπίας στον Λευκό
Οίκο, διδάσκει συνταγματικό δίκαιο στο Πανεπιστήμιο του Τέξας και τώρα έγραψε
ένα φιλόδοξο βιβλίο χιλίων σελίδων. Λέγεται «Η Ασπίδα του Αχιλλέα: Πόλεμος,
Νόμος και ο Ρους της Ιστορίας». Και συγκρίνει τα σημερινά κοινοβουλευτικά
δημοκρατικά εθνικά κράτη με τον Αχιλλέα στην Τροία: είναι καλά οχυρωμένα πίσω
από την ασπίδα τους, αλλά δυστυχώς αφήνουν γυμνή μια τρύπα, μια φτέρνα που δεν
μπόρεσε να την καλύψει το μαγικό φίλτρο.

Ο Μπόμπιτ υποστηρίζει με άλλα λόγια ότι το εθνικό κράτος, που αναπτύχθηκε σε
διάστημα έξι αιώνων με στόχο την κήρυξη πολέμων και την οργάνωση της ειρήνης,
πνέει τα λοίσθια. Τη θέση του καταλαμβάνει αργά αλλά σταθερά ένα παγκόσμιο
σύστημα «κρατών της αγοράς», όπου κανένα έθνος δεν μπορεί να θεωρεί πως είναι
ανεξάρτητο ή ανίκητο. Ακόμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ευάλωτες – το
απέδειξε η 11η Σεπτεμβρίου. Η βάση του εθνικού κράτους ήταν η εξής: μου δίνεις
δύναμη, σου βελτιώνω το βιοτικό επίπεδο. Το είπαν ο Στάλιν, ο Χίτλερ, ο
Ρούσβελτ. Αυτή η βάση δέχθηκε όμως μια σφοδρή επίθεση από μια σειρά παγκόσμιων
δυνάμεων: τις συμφωνίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα όπλα μαζικής
καταστροφής, τις παγκόσμιες επικοινωνίες, ασθένειες όπως το AIDS. Η νέα
πρόταση, που διατυπώνουν τα «κράτη της αγοράς» προς τα μέλη τους, είναι: δώστε
μας δύναμη, χρήμα και υποταγή και θα μεγιστοποιήσουμε τις ευκαιρίες σας σε μια
παγκόσμια αγορά.

Η νίκη της Αμερικής σε αυτόν τον πόλεμο είναι λοιπόν πύρρειος, υποστηρίζει ο
συγγραφέας, αφού ο κόσμος που ανατέλλει είναι ζοφερός. Είναι ο κόσμος του
Οικονομικού Ανθρώπου, που θεωρεί τη ζωή δεδομένη, δεν δεσμεύεται από κανένα
σύστημα αξιών και είναι διατεθειμένος να σεβαστεί τον νόμο αποκλειστικά στον
βαθμό που δεν εμποδίζει τον οικονομικό ανταγωνισμό. Οι δυνάμεις που ελέγχουν
αυτόν τον κόσμο θα προβάλλουν συχνά αντιφατικές απαιτήσεις απέναντι στη
«διεθνή κοινότητα». Κι εδώ, ο ρόλος των μέσων ενημέρωσης, στην κατεύθυνση είτε
της επίλυσης των συγκρούσεων είτε της όξυνσής τους, θα είναι αποφασιστικός. Η
ιστορία μπορεί να τελείωσε. Αλλά πήρε τα ηνία η δημοσιογραφία.

Άλλοι πόλεμοι θα γίνουν; Μια πυρηνική σύρραξη, ας πούμε, για το Κασμίρ; Ο
συγγραφέας δεν δίνει απάντηση. Ίσως επειδή θα κινδύνευε να διαψευστεί πολύ
γρήγορα, όπως ένας άλλος ειδικός της πολιτικής φαντασίας: ο Φράνσις Φουκουγιάμα.