Ποιες περιοχές «καίει» ο ήλιος

Ο υδράργυρος κλείνει…. πονηρά το μάτι στα νησιά των Κυκλάδων και τις
ορεινές περιοχές της Ηπειρωτικής Ελλάδας και τις βαφτίζει «προνομιούχες», αφού
σε αυτά τα μέρη η ζέστη είναι υποφερτή. Θάλασσα και ψυχρός αέρας αντίστοιχα
συγκρατούν τη θερμοκρασία έως και 5 βαθμούς χαμηλότερα.

Αντίθετα, σε «δύσκολη» θέση βρίσκονται εκτός από το Λεκανοπέδιο, το Άργος, η
Λάρισα, το Αγρίνιο, περιοχές της Κρήτης και τα Γιαννιτσά. Ακόμη όμως και μέσα
στις μεγάλες πόλεις, οι θερμοκρασίες δεν είναι παντού ίδιες. Όταν στο ιστορικό
κέντρο της Θεσσαλονίκης η θερμοκρασία ανεβαίνει στους 36 βαθμούς Κελσίου, οι
κάτοικοι της Καλαμαριάς βλέπουν το θερμόμετρό τους να φτάνει μόλις τους 30.
Την ίδια στιγμή, οι διαφορές γίνονται ακόμη μεγαλύτερες για τις περιοχές της
Αθήνας. Όταν οι εργαζόμενοι στο κέντρο «ψήνονται» στους 38 βαθμούς Κελσίου,
στα Μελίσσια ο υδράργυρος μόλις που αγγίζει τους 30 βαθμούς.

Στη θάλασσα και τα μελτέμια οφείλονται οι χαμηλότερες θερμοκρασίες που
επικρατούν συνήθως στις Κυκλάδες. «Η θάλασσα έχει μεγάλη θερμοχωρητικότητα»,
εξηγεί ο κ. Κώστας Λαγουβάρδος, μετεωρολόγος και επιστημονικός συνεργάτης στο
Αστεροσκοπείο Αθηνών. Και εξηγεί πως «θερμοχωρητικότητα σημαίνει ότι οι
θερμοκρασίες στη θάλασσα δεν παρουσιάζουν μεγάλες μεταβολές, ακόμη κι αν ο
υδράργυρος ανέβει πολύ ψηλά».

Έτσι, στη Μύκονο, για παράδειγμα, η επιφάνεια που ζεσταίνεται είναι πολύ
μικρότερη από την αντίστοιχη στο Άργος. Ενώ την ίδια στιγμή στο Άργος δεν
υπάρχει τίποτα που να μπορεί να συγκρατήσει τη δροσιά, όπως είναι το θαλασσινό
νερό. «Από χειμώνα σε καλοκαίρι οι θερμοκρασιακές μεταβολές στη θάλασσα δεν
υπερβαίνουν τους 10 βαθμούς Κελσίου. Σκεφτείτε τη διαφορά, όταν στο έδαφος το
αντίστοιχο θερμοκρασιακό εύρος μπορεί να φτάσει και τους 50 βαθμούς».

Διαφορές σημειώνονται ακόμη και σε περιοχές που έχουν το ίδιο γεωγραφικό
πλάτος, όπως η Λάρισα και η Πρέβεζα. Η «καυτή» Λάρισα βρίσκεται σε χαμηλότερο
υψόμετρο, μακριά από τη θάλασσα και δυστυχώς για τους κατοίκους της είναι σε
κάμπο περικυκλωμένο από βουνά. Οι μεγάλοι ορεινοί όγκοι εγκλωβίζουν τις θερμές
αέριες μάζες μέσα στον κάμπο και δημιουργούν καταβατικούς ανέμους (λίβας).
«Στα μετεωρολογικά μοντέλα συχνά τέτοιοι άνεμοι ανεβάζουν κατακόρυφα τις
θερμοκρασίες, αφού ο κάμπος είναι μια πολύ μεγάλη έκταση που απορροφά
θερμότητα, μια που δεν υπάρχει θάλασσα κοντά στην περιοχή», λέει ο κ.
Λαγουβάρδος.

Οι βόρειες περιοχές της χώρας απολαμβάνουν με μεγαλύτερη άνεση τους
καλοκαιρινούς μήνες. Θράκη και Μακεδονία δεν βρίσκονται απλά σε μεγαλύτερο
γεωγραφικό πλάτος, αλλά σε αυτά τα μέρη φτάνουν οι αδύναμες «ουρές» των
ψυχρότερων συστημάτων που κινούνται στην Κεντρική Ευρώπη. Αντίθετα, η θερμή
«γλώσσα» της Αφρικής ταλαιπωρεί τους κατοίκους της Μεγαλονήσου και ολόκληρη
την Πελοπόννησο.

Αν και νησιά, στο Ιόνιο οι θερμοκρασίες που σημειώνονται είναι κατά κανόνα
υψηλότερες από τα κυκλαδονήσια. «Ένοχη» η οροσειρά της Πίνδου, που δεν αφήνει
τα μελτέμια του Αιγαίου να φτάσουν έως το Ιόνιο.

Στην Αττική. Κέντρο και δυτικές συνοικίες υποφέρουν το καλοκαίρι
περισσότερο από τα βόρεια και νότια προάστια της Αττικής. Αυτό προκύπτει από
μετρήσεις που έκανε το Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, προκειμένου να
διαπιστώσει τη θερμοκρασιακή κατανομή στην Αθήνα.

Η μαύρη άσφαλτος στους δρόμους, το τσιμέντο, αλλά και η έλλειψη πρασίνου
«καίνε» το κέντρο της πρωτεύουσας και τα δυτικά προάστια.

Η θάλασσα στα νότια και οι λίγες οάσεις πρασίνου που έχουν απομείνει στα
βόρεια προάστια, αποτελούν σανίδες σωτηρίας για τους Αθηναίους. Το μέγεθος της
διαφοράς, μεταξύ του κέντρου και των δύο πιο δροσερών προαστίων μειώνεται
βέβαια κατά τη διάρκεια της νύχτας, από 8 σε πέντε βαθμούς Κελσίου.

Ωστόσο τις βραδινές ώρες οι δυτικές συνοικίες μπορεί να ζεσταίνονται ακόμη
περισσότερο κι από τους κατοίκους της Κυψέλης ή του Παγκρατίου. Η πυκνή δόμηση
και η άσφαλτος εγκλωβίζουν την ηλιακή ενέργεια, την οποία επιστρέφουν στην
ατμόσφαιρα υπό μορφήν θερμικής. Η απουσία πρασίνου και νερού, δεν επιτρέπουν
να δροσιστεί η καυτή καλοκαιρινή ατμόσφαιρα.

Στη Θεσσαλονίκη. Αν και παραθαλάσσια, η Θεσσαλονίκη δεν σώζεται από τη
μοίρα της μεγάλης πόλης, που θέλει τις θερμοκρασίες να ανεβαίνουν κατακόρυφα.
Η γειτνίαση με τον Θερμαϊκό Κόλπο δεν ευνοεί παρά μόνο εκείνους που κατοικούν
εκεί. Σύμφωνα με έρευνα του ΑΠΘ, το ιστορικό κέντρο τις ζεστές ημέρες μπορεί
να ανεβάσει τον υδράργυρο έως και 8 βαθμούς υψηλότερα σε σύγκριση με την
παραθαλάσσια ζώνη. «Οι πολυκατοικίες κατά μήκος της παραλίας λειτουργούν σαν
τείχος που αποκόπτει τον αέρα του Θερμαϊκού να μπει στο εσωτερικό της πόλης»,
εξηγεί ο κ. Άγις Παπαδόπουλος, μηχανολόγος μηχανικός, στο Εργαστήριο Μετάδοσης
Θερμότητας και Περιβαλλοντικής Μηχανικής που έκανε την έρευνα.

Μήλος, Ρόδος, Κρήτη πρωταθλήτριες στην ακτινοβολία

«Πρωταθλήτρια» στην ηλιακή ακτινοβολία η Μήλος τους καλοκαιρινούς μήνες! Και
ακολουθούν η Ρόδος και η Κρήτη. Σε αυτές τις περιοχές, τους καλοκαιρινούς
μήνες η ηλιακή ακτινοβολία «χτυπάει» με μεγαλύτερη ένταση σε σύγκριση με την
υπόλοιπη Ελλάδα.

Και μπορεί η αυξημένη ηλιακή ακτινοβολία να μην ισοδυναμεί με άνοδο της
θερμοκρασίας, όμως η ένταση της UVA, που προκαλεί φωτογήρανση, είναι
μεγαλύτερη. «Από τον Έβρο ως την Κρήτη, η διαφορά στην ένταση της ακτινοβολίας
κυμαίνεται από 15% έως 20% όσο προχωράμε προς τον Νότο», σημειώνει ο κ.
Χρήστος Ζερεφός, καθηγητής Φυσικής της Ατμόσφαιρας, στο Αριστοτέλειο
Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης.

Οι ακτινοβολίες UVA και UVB δεν έχουν καμία σχέση με την αύξηση της
θερμοκρασίας. Είναι και οι δύο ψυχρές ακτινοβολίες και όχι θερμικές.

«Η UVA αυξάνεται όσο μεγαλώνει η ακτινοβολία. Αντίθετα, η UVB, που σχετίζεται
με τον καρκίνο του δέρματος, δεν έχει να κάνει με την ένταση της ακτινοβολίας,
αλλά με το όζον», εξηγεί ο κ. Ζερεφός. Και συμπληρώνει ότι «το όζον τα
τελευταία είκοσι χρόνια αραιώνει σε όλη την Ελλάδα και όχι μόνο στις περιοχές
που δέχονται μεγαλύτερη ακτινοβολία. Η μείωση του όζοντος αυτή την περίοδο
φτάνει και το 10%».

Το έδαφος. Τους καλοκαιρινούς μήνες, οι νότιες περιοχές της χώρας
δέχονται μεγαλύτερη ακτινοβολία εξαιτίας της θέσης του ήλιου εκείνους τους
μήνες. Ο ήλιος είναι νοτιότερα και συνεπώς πέφτει κάθετα στα νησιά του Αιγαίου
και τη Μεγαλόνησο. «Η ένταση πάντως, έχει άμεση σχέση και με τη μορφολογία
μιας περιοχής. Οι δασώδεις εκτάσεις για παράδειγμα, έχουν την ικανότητα να
αντανακλούν έντονα την ακτινοβολία, με αποτέλεσμα να φτάνει στους ανθρώπους με
μειωμένη ένταση. Την ίδια στιγμή, το χώμα σε αυτές τις περιοχές, εξαιτίας της
αντανάκλασης, δεν απορροφά τόσο μεγάλες ποσότητες και συνεπώς δεν αποθηκεύει
τόση θερμότητα, σε σύγκριση με μια γυμνή περιοχή», εξηγεί ο κ. Κώστας
Λαγουβάρδος, μετεωρολόγος και συνεργάτης του Αστεροσκοπείου Αθηνών.

Βοηθάει το… νέφος. Κι ενώ το κέντρο της Αθήνας «βράζει» τους
καλοκαιρινούς μήνες, το Λεκανοπέδιο δεν βρίσκεται στις πρώτες θέσεις των
περιοχών όπου ο ήλιος κάνει πιο έντονη την παρουσία του εκείνη την περίοδο. Η
θέση της Αττικής είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες. Τις ημέρες
όμως που το νέφος κάνει ρεκόρ, η ακτινοβολία… κάνει πίσω.

«Το στρώμα ρύπανσης που καλύπτει την πόλη ανακόπτει την ηλιακή ακτινοβολία.
Όταν η ρύπανση είναι σε υψηλά επίπεδα, μπορεί να μπλοκάρει την ακτινοβολία από
10% έως και 15%», λέει ο κ. Άγις Παπαδόπουλος, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα
Μηχανολόγων Μηχανικών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου.

Προσθέτει πάντως ότι «η μείωση αυτή είναι παροδική και βέβαια σε καμία
περίπτωση αυτό δεν θα αποτελούσε θετικό χαρακτηριστικό της ρύπανσης…».