ΣΕΜΠΑΣΤΙΕΝ ΛΑΠΑΚ Φυλάει… Θερμοπύλες στο Παρίσι

«Το να γράφεις απλά, σήμερα, θεωρείται προβοκάτσια», λέει ο Σεμπαστιέν Λαπάκ, του οποίου η γενιά αναδομεί το αποδομημένο μυθιστόρημα της προηγούμενης

Η συνάντηση με τον βραβευμένο Γάλλο συγγραφέα Σεμπαστιέν Λαπάκ υπήρξε μια
έκπληξη. Δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί κανείς ότι στο πρόσωπο ενός νέου
λογοτέχνη, ενός ανθρώπου μόλις 31 ετών, η Ελλάδα θα έβρισκε έναν τόσο πιστό
φίλο και ένθερμο υποστηρικτή των κλασικών σπουδών.

Είχαμε, βέβαια, δείγματα. Στο μοναδικό βιβλίο του που κυκλοφορεί στην Ελλάδα
(«Ταξιδεύοντας με τον έρωτα», Εκδ. Μεταίχμιο) υμνείται ο πλατωνικός έρως. Ο
ήρωας του βιβλίου, Γάλλος υπήκοος, αποφάσισε ότι θέλει να είναι αρχαίος
Έλληνας και άλλαξε το όνομά του σε Φιλοκτήτη.

Ένα – αμετάφραστο ακόμη – διήγημά του εκτυλίσσεται στην οδό Θερμοπυλών στο
Παρίσι (μικρός, αλλά υπαρκτός δρόμος στη γαλλική πρωτεύουσα) και ο ήρωας,
κάτοικος του δρόμου αυτού, οραματίζεται ότι είναι ο Λεωνίδας και φυλάει τις
Θερμοπύλες, από τους… κτηματομεσίτες που θέλουν να αλώσουν το δρομάκι. Το
διήγημα αυτό περιλαμβάνεται σε συλλογή που πριν από δέκα ημέρες κέρδισε το
βραβείο Goncourt διηγήματος. Συλλογή που ονομάζεται «Γαλλική μυθολογία» και
που είναι, όπως ο ίδιος λέει, μία νέα ανάγνωση των αρχαιοελληνικών μύθων.

«Με το να λησμονείς το παρελθόν δεν καταθέτεις πολιτική πρόταση», λέει
στα «ΝΕΑ» ο Σεμπαστιέν Λαπάκ. Αντίθετα, ωθείσαι στην υποδούλωση. Σήμερα,
παίρνουμε βιταμίνες για καλή σωματική υγεία, αλλά δεν φροντίζουμε την
πνευματική μας υγεία. Έχω την αίσθηση ότι ο πολιτισμός μας δεν επιθυμεί να
δημιουργήσει ελεύθερους ανθρώπους», λέει. Και προσθέτει: «Ζούμε την αυταπάτη
της τεχνικής. Επειδή έχουμε αεροπλάνα και υπολογιστές νομίζουμε ότι τα
ελέγχουμε όλα. Η επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου όμως έδειξε τα όρια της
τεχνικής. Η δικαιοσύνη των δορυφόρων είναι ανίσχυρη μπροστά στην απόφαση
κάποιου να θυσιάσει τη ζωή του για οποιαδήποτε αιτία».

Ο Γάλλος συγγραφέας στηλιτεύει την Ευρώπη για την αδυναμία της να κρατήσει την
παράδοση της παιδείας που βασίστηκε στις κλασικές σπουδές. «Εκπλήσσομαι με το
είδος της προπαγάνδας σχετικά με την ευρωπαϊκή ενοποίηση: λένε, για
παράδειγμα, ότι αν παίξει στο Μουντιάλ η Γαλλία με τη Γερμανία δεν πρέπει να
εμφανιστούν ξεχωριστές σημαίες, αφού πια υιοθετήσαμε την κοινή ευρωπαϊκή
σημαία! Όμως, το να είσαι Ευρωπαίος δεν σημαίνει ότι πρέπει να δημιουργήσεις
νέα στοιχεία που να εξασφαλίζουν την κοινή ευρωπαϊκή ταυτότητα, αλλά ότι
πρέπει να ανακαλύψεις ξανά τα συνδετικά στοιχεία που ήδη υπάρχουν και που
φαίνεται να απεμπολούνται. Και κοινό ευρωπαϊκό στοιχείο είναι η ελληνική
παιδεία, η οποία σήμερα απειλείται. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η
Ευρώπη βασίζεται στην ελληνική παιδεία – ετούτο είναι προφανές. Το ερώτημα
είναι: γιατί η Ευρώπη δεν καλλιεργεί τα θεμέλιά της;», μας λέει.

Και συνεχίζει: «Όταν ο πατέρας μου πήγαινε σχολείο, έκανε υποχρεωτικά λατινικά
από έντεκα ετών και αρχαία ελληνικά από δεκατριών. Σήμερα, τα τμήματα
ελληνικών μειώνονται διαρκώς. Δεν μπορείς να απαιτήσεις να μάθουν όλοι αρχαία
ελληνικά. Μπορείς όμως να ζητήσεις την ύπαρξη ενός τέτοιου τμήματος σε κάθε
σχολείο. Εδώ θα πρέπει να σημειώσω ότι η υποχώρηση των ελληνικών σπουδών δεν
έχει να κάνει με κομματικές επιλογές, αλλά με μια γενικότερη πολιτισμική τάση.
Απόδειξη ότι τα ελληνικά δεν τα υποστηρίζει μόνον η ακαδημαϊκός Ζακλίν ντε
Ρομιγί, που θα μπορούσε να θεωρηθεί συντηρητική, αλλά και κομμουνιστές
πολιτικοί».

Ο Σεμπαστιέν Λαπάκ θυμίζει ότι από τον Ρακίνα μέχρι τον Τζόις η επιρροή
τού Ομήρου στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία είναι αξιοσημείωτη. «Αυτό δεν αποτελεί
εκτίμηση, είναι διαπίστωση. Ανοίγεις τα μάτια και το βλέπεις. Όμως, σήμερα τα
ελληνικά κείμενα κυκλοφορούν λιγότερο από όσο κυκλοφορούσαν στην Αναγέννηση».

«Ξαναεπινοούμε το παρόν»

«Η γενιά που προηγήθηκε σημαδεύτηκε από το nouveau roman», λέει ο Σεμπαστιέν
Λαπάκ. Φτάσαμε να γράφουμε μυθιστορήματα χωρίς υπόθεση, ιστορίες, ακόμη και
φράσεις αποδομημένες. Από τον Φουκό στον Μπαρτ και στον Ντεριντά. Πρόκειται
για ένα κυρίως γαλλικό φαινόμενο. Ένα είδος σνομπισμού. Ακριβώς γι’ αυτό γράφω
διηγήματα και αστυνομικό μυθιστόρημα, διότι σε αυτά τα δύο είδη είναι
απαραίτητη η υπόθεση και η αφήγηση. Δεν θέλω να πέσω σε στυλιστικές παγίδες.
Το ίδιο κάνουν πολλοί άλλοι συγγραφείς 30-40 ετών στη Γαλλία. Γυρνάμε στα
απλά. Ξαναεπινοούμε το παρόν, αρχίζοντας πάλι από τα θεμελιώδη. Όπως έλεγε ο
Πεσόα, νοσταλγία είναι το μέλλον του παρελθόντος. Όταν γυρνάμε σπίτι,
ενεργούμε στο παρόν, όχι στο παρελθόν. Η επιστροφή είναι, εξ ορισμού, μέλλον».

Ο Γάλλος συγγραφέας σημειώνει την επιτυχία που είχε στη Γαλλία η «Μαύρη Σειρά»
(Serie Noire) του οίκου Γκαλιμάρ. Το θεωρεί αντίδραση στον τρόπο γραφής που
«δεν αφηγείται», αλλά και «δεν μεταφράζεται». Και δεν θεωρεί ότι αλλάζουμε,
χωρίς να το πολυσκεφτούμε, τα πρότυπά μας: «Στον Ζαν Κλοντ Ιζό αναγνωρίζουμε
τον Τσάντλερ και τον Χάμετ, αλλά και τον Γκι ντε Μοπασάν», λέει.

Ο ίδιος νιώθει ικανός να γράψει τα πάντα, από συνταγές μαγειρικής μέχρι
κινούμενα σχέδια. «Πολλοί το θεωρούν επικίνδυνο, έχω όμως ως πρότυπο τον
Μπόρχες και τον Πεσόα που έγραφαν σύμφωνα με τη διάθεσή τους», εξηγεί. Όσο για
το τι καινούργιο μπορεί να φέρει ένας νέος συγγραφέας που γυρνά στο παρελθόν:
«Πέρα από τη φόρμα, όπου εισάγω, όσο γίνεται, κάποια νέα στοιχεία, βασικό μου
μέλημα είναι να ανασυνθέσω τον κόσμο, παίζοντας με μυθικά, αρχαϊκά στοιχεία. Ο
ήρωάς μου, ο Φιλοκτήτης, αγαπάει την Ελλάδα γιατί πιστεύει ότι η ομορφιά
υπάρχει. Δεν πιστεύω ότι το ωραίο είναι αυταπάτη. Και προσπαθώ να ξαναβάλω
χρώμα στην ομορφιά», καταλήγει.

«Αγαπώ, χωρίς να είμαι ρομαντικός»

Ο Γάλλος συγγραφέας βρέθηκε στην Ελλάδα, προκειμένου να συμμετάσχει, υπό
την αιγίδα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μετάφρασης Λογοτεχνίας (ΕΚΕΜΕΛ), σε
συζητήσεις Ελλήνων και Γάλλων παραγόντων του βιβλίου σχετικά με θέματα
μετάφρασης. Στην αρχαία ελληνική παιδεία μυήθηκε διαβάζοντας, στην κρίσιμη
ηλικία των 18 ετών, Πλάτωνα και Αριστοτέλη. Οι κλασικοί μοιάζουν να
χρησιμεύουν στον ίδιο και στη γενιά του ως ένα όπλο που θα τον κρατήσει όρθιο,
απέναντι στην αποδόμηση των πάντων από την προηγούμενη γενιά Γάλλων
διανοουμένων. «Πιστεύω στη φιλία και στην αγάπη. Αλλά δεν είμαι ρομαντικός
διότι ξέρω ότι “η αγάπη της αγάπης σκοτώνει την αγάπη”. Αγαπάω λοιπόν κάποιον
γι’ αυτό που είναι».

INFO

Σεμπαστιέν Λαπάκ, «Ταξιδεύοντας με τον έρωτα», μετάφραση Μαριλένα Καρρά,
Εκδόσεις Μεταίχμιο, 1999, σελ. 174, τιμή: 12 ευρώ.