Θύμα της παγκοσμιοποίησης

Πριν από τέσσερα χρόνια, μετά τη νίκη τού SPD στη Γερμανία, οι
σοσιαλδημοκράτες συμμετείχαν σε έντεκα από τις δεκαπέντε κυβερνήσεις της
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σήμερα, μετά την αποτυχία τού Λιονέλ Ζοσπέν στη Γαλλία και
την ήττα των Εργατικών στην Ολλανδία, επιβιώνουν μόνο σε πέντε· στη Βρετανία,
τη Σουηδία, τη Γερμανία, τη Φινλανδία και την Ελλάδα.

Την ίδια ώρα, η λαϊκίστικη Δεξιά κερδίζει διαρκώς έδαφος και, ενίοτε, καλείται
να μοιραστεί την εξουσία με τα συντηρητικά κόμματα. Σε τι οφείλεται, λοιπόν,
αυτή η υποχώρηση του «ροζ» κύματος που κυριάρχησε στην Ευρώπη από τα τέλη της
δεκαετίας του 1990;

Υπάρχουν λόγοι συγκυριακοί. Σε όλες σχεδόν τις δημοκρατίες, οι ψηφοφόροι
μοιάζουν να «χτυπούν» με την ψήφο τους τα απερχόμενα κόμματα, εν προκειμένω
τους συνασπισμούς της Αριστεράς που διακυβέρνησαν στη διάρκεια των τελευταίων
ετών. Στην Ανατολική Ευρώπη, αυτή η ανάγκη για αλλαγή απομάκρυνε πρόσφατα τους
διαδόχους της Αλληλεγγύης στην Πολωνία και της Δεξιάς στην Ουγγαρία, προς
όφελος των παλαιών κομμουνιστών, που προσηλυτίστηκαν στη σοσιαλδημοκρατία όταν
κατέρρευσε το σοβιετικό μπλοκ.

Εξαίρεση στον κανόνα αποτελεί η θριαμβευτική επανεκλογή τού Τόνι Μπλερ. Η
οποία, όμως, εξηγείται από τη μακρόχρονη κυριαρχία των Συντηρητικών που
κατέβαλε τους Τόρις, καθώς και από την ιδεολογική ανανέωση των Εργατικών.

Ειδικοί λόγοι. Υπάρχουν επίσης κάποιοι ιδιαίτεροι, για κάθε χώρα,
λόγοι: στην Αυστρία, ο διαμοιρασμός της εξουσίας, για πολλές δεκαετίες,
ανάμεσα στους σοσιαλιστές και τους συντηρητικούς, που ωφέλησε τους
φιλελεύθερους του Γιοργκ Χάιντερ, ως μοναδική αντιπολιτευτική δύναμη. Στην
Ολλανδία, η άρνηση του «πολιτικώς ορθού», που προώθησε η Λίστα Πιμ Φορτάουν,
κόμμα που απέσπασε, επιπλέον, ένα συναισθηματικό μπόνους από τη δολοφονία του
ηγέτη του. Στη Γαλλία, τα πέντε χρόνια της συγκατοίκησης, στα οποία πρέπει να
προστεθούν οι ιδιαίτεροι κανόνες που διέπουν την εκλογή του προέδρου και ο
διασκορπισμός των υποψηφίων της Αριστεράς. Στη Γερμανία, η (πιθανή και
επαπειλούμενη το ερχόμενο φθινόπωρο) αποχώρηση ενός συμμάχου ­ των Πρασίνων.

Πίσω από τη γενική υποχώρηση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, όμως, υπάρχουν
και κάποια βαθύτερα αίτια, αίτια που αν οι ηγέτες της επιλέξουν να αγνοήσουν
κινδυνεύουν να περιθωριοποιηθούν. Ιστορικά, η σοσιαλδημοκρατία, αμφιλεγόμενος
διάδοχος των μεγάλων διανοητών του Εργατικού Κινήματος του 19ου αιώνα,
νομιμοποιήθηκε από την πολιτική αποτυχία του διεθνούς Κομμουνισμού, λίγο μετά
την ιδεολογική του απαξίωση.

Η ευφορία, ωστόσο, είχε μικρή διάρκεια. Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου και
η κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ δεν ωφέλησαν τα κόμματα που είχαν προτάξει
εναντίον της Δεξιάς και των Κομμουνιστών τη συμμαχία της κοινωνικής
δικαιοσύνης και της ελευθερίας· διότι άνοιξαν τον δρόμο στη φιλελεύθερη
παγκοσμιοποίηση.

Μπαίνει κανείς στον πειρασμό να πει, μνημονεύοντας τον Ζμπίγκνιεφ Μπρεζίνσκι,
ότι τις εσφαλμένες ιδέες δεν τις διαδέχθηκαν δίκαιες ιδέες «αλλά η απουσία
ιδεών». Η παγκοσμιοποίηση είχε καταστροφικές επιπτώσεις, τόσο στα ιδεολογικά
θεμέλια της σοσιαλδημοκρατίας όσο και στην πολιτική πρακτική της και τα
κοινωνικά στρώματα που αυτή παραδοσιακά εκπροσωπούσε. Η σοσιαλδημοκρατία
βρίσκεται αιχμάλωτη ανάμεσα στις ανάγκες των θυμάτων της παγκοσμιοποίησης ­
που διεκδικούν μεγαλύτερη κοινωνική προστασία εκ μέρους του κράτους ­ και τις
προσδοκίες όσων επωφελούνται του μεγάλου κινήματος της οικονομικής
φιλελευθεροποίησης, οι οποίοι δεν επιθυμούν να δουν τη δράση τους να
συνθλίβεται κάτω από το βάρος της φορολογίας και της γραφειοκρατίας.

Το μεγάλο δίλημμα. Τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα δεν κατάφεραν, με την
κυβερνητική πολιτική τους, να λύσουν αυτό το δίλημμα. Ταλαντεύτηκαν συχνά
ανάμεσα στην ενίοτε δογματική υπεράσπιση των κεκτημένων θέσεων και την άβουλη
αποδοχή τού φιλελευθερισμού. Δεν κατάφεραν να εκμεταλλευθούν τη θέση ισχύος
που κατέκτησαν μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση για να βγουν από αυτή την αντίφαση.
Άφησαν την ευρωπαϊκή ενοποίηση να λειτουργεί πιο συχνά ως παράγοντας
απορρύθμισης παρά ως όργανο ελέγχου της παγκοσμιοποίησης.

Το Νέο Εργατικό Κόμμα και ο «τρίτος δρόμος» του αποτελούν αναμφισβήτητα μια
εξαίρεση στην ιδεολογική μιζέρια της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Δεν μπορεί
να τους προσάψει κανείς ότι αγνοούν την ιδεολογική συζήτηση ή τις αρχές, παρ’
όλο που μπορεί να διαφωνεί και με τις ιδέες και με τις αρχές τους.

Μπορεί πράγματι να επιχειρηματολογήσει κανείς ότι ο «τρίτος δρόμος» του Μπλερ
προωθεί υπερβολικά την προσαρμογή στις κυρίαρχες συνθήκες. Θα αναγκαστεί,
όμως, να παραδεχθεί ότι μέσα στο τοπίο της ευρωπαϊκής Αριστεράς είναι η μόνη
πινελιά που έχει εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια.