Υπάρχει ζωή σε… κόκκινο φόντο;

Εικαστική απεικόνιση της επιφάνειας του «Κόκκινου πλανήτη», Άρη, στα πρώτα «βήματα» του ανθρώπου…

Οι Έλληνες αστροφυσικοί του Πανεπιστημίου Αθηνών πήραν πριν από λίγο καιρό από
συναδέλφους τους στη NASA κάποιες μετρήσεις, που είχε κάνει το αμερικανικό
διαστημόπλοιο Mars Global Surveyor στον Άρη. Τις εξέτασαν με μια…
διαφορετική ματιά και το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: ανακάλυψαν ότι ο
κόκκινος πλανήτης περιβάλλεται από μια σταθερή μαγνητόσφαιρα, η οποία
προστατεύει κάπως την επιφάνειά του από την απειλητική κοσμική ακτινοβολία
(χαμηλής ενέργειας).

Το αστείο στην όλη υπόθεση είναι ότι το συγκεκριμένο διαστημόπλοιο της NASA,
όταν ταξίδευε για τον προορισμό του, είχε μια μικρή περιπέτεια και ξεστράτισε
λίγο από την πορεία του. Στο διάστημα αυτό και ενώ έκανε μια σειρά από
διορθωτικές μανούβρες, τα όργανα που είχε δεν έχασαν την ευκαιρία να συλλέξουν
πληροφορίες για τον Άρη από διάφορες γωνίες και ύψη. Αυτές τις παρατηρήσεις
ανέλυσαν οι Έλληνες επιστήμονες και οδηγήθηκαν στα συμπεράσματά τους, τα οποία
δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό «Solar Physics».

Ο αναπληρωτής καθηγητής της Φυσικής του Διαστήματος και διευθυντής του
Εργαστηρίου Αστροφυσικής, Ξενοφών Μουσάς, εξηγεί στα «ΝΕΑ» ότι «ο Άρης έχει
γύρω του μια πολύ αραιή ατμόσφαιρα, που το ανώτατο περιβάλλον της είναι
ιονισμένο και γι’ αυτό λέγεται ιονόσφαιρα.

Η ιονόσφαιρα με τη σειρά της περιβάλλεται από μια περιοχή, τη μαγνητόσφαιρα. Η
ομάδα μας (Ν. Σέργης, Κ. Διαλυνάς, Ηλ. Ρούσσος) βρήκε ότι το μαγνητικό
περιβάλλον του Άρη είναι σταθερό και δεν μεταβάλλεται δραστικά, όπως συμβαίνει
με τη Γη». Η προστασία του Άρη από τη μαγνητόσφαιρά του είναι χρήσιμη για την
πιθανή ανάπτυξη και διατήρηση ζωής. Η κοσμική ακτινοβολία, τώρα, χωρίζεται σε
δύο κατηγορίες: χαμηλής και υψηλής ενέργειας. Η πιο επικίνδυνη είναι η πρώτη
περίπτωση. Έχει την ιδιότητα να προσβάλλει τον οργανισμό των έμβιων όντων και
να καταστρέφει τα κύτταρά τους. Ένας οργανισμός που θα προσβαλλόταν από
κοσμική ακτινοβολία χαμηλής ενέργειας σε έναν πλανήτη ο οποίος δεν θα είχε την
προστατευτική μαγνητόσφαιρα, θα πάθαινε ό,τι και ο άνθρωπος που δέχεται υψηλή
δόση ραδιενέργειας. Στη Γη, πάντως, η ακτινοβολία αυτή δεν εισέρχεται, επειδή
την εμποδίζει η ατμόσφαιρα και το μαγνητικό πεδίο.

Στις εγκαταστάσεις του εργαστηρίου, οι Έλληνες ειδικοί πήραν τις μετρήσεις που
ήταν αποθηκευμένες σε CD και με τη χρήση υπολογιστών εξέτασαν το εξωτερικό
περιβάλλον του Άρη σε διάφορα συστήματα συντεταγμένων. Απ’ όποια γωνία και αν
έβλεπαν τον πλανήτη, η μαγνητόσφαιρα παρέμενε σταθερή.

Πλανήτης… Ελλήνων

Ο κόκκινος πλανήτης είχε εξάψει από παλιά το ενδιαφέρον των Ελλήνων
επιστημόνων. Στις αρχές μάλιστα του περασμένου αιώνα, γύρω στο 1910, ένας
αρχιτέκτονας και σημαντικός αστρονόμος που γεννήθηκε το 1870 στην
Κωνσταντινούπολη, ο Μιχαήλ Ευγένιος Αντωνιάδης, παρατήρησε τον Άρη από το
αστεροσκοπείο Μεντόν, κοντά στο Παρίσι. Ο Αντωνιάδης ήταν ο πρώτος που
χαρτογράφησε με θαυμαστή ακρίβεια την επιφάνεια του Άρη. Έδωσε 650 ελληνικά
τοπωνύμια στον κόκκινο πλανήτη. Σχεδίασε τη μορφολογία του εδάφους, τους
κρατήρες, τις ερήμους και δεν παρέλειψε να περιγράψει με ακρίβεια τα σύννεφα
σκόνης που σηκώνονται στον πλανήτη εξαιτίας των σφοδρών ανέμων. Οι ορθολογικές
παρατηρήσεις του διαπρεπούς Έλληνα επιστήμονα τον έφεραν τότε σε μεγάλη κόντρα
με τον φημισμένο αστρονόμο Σερ Πέρσιβαλ Λόουελ. Εκείνος, υποστήριζε το 1906
πως είχε δει «κανάλια» στον Άρη και συμπέρανε πως τα είχαν κατασκευάσει
νοήμονα όντα. Την εργασία του Αντωνιάδη, που πέθανε το 1944, συνέχισε ο Γ.
Φωκάς, ο οποίος μας παρέδωσε τον ακριβέστερο και λεπτομερέστερο χάρτη του Άρη
που έγινε ποτέ από επίγειο παρατηρητή.