Σε χαρτοφυλάκια offshore το 2% της Σοφοκλέους

Το 2% της κεφαλαιοποίησης του Ελληνικού Χρηματιστηρίου ανήκει σε offshore
εταιρείες που έχουν την έδρα τους σε φορολογικούς παραδείσους και ταυτόχρονα
εξασφαλίζουν την ανωνυμία των ιδιοκτητών τους. Οι offshore κατέχουν μετοχές
αξίας 1,8 δισ. ευρώ (αντιστοιχούν στο 1,95% της συνολικής κεφαλαιοποίησης της
Σοφοκλέους). Σύμφωνα με πληροφορίες, ο συνολικός αριθμός των ξένων επενδυτών
ανέρχεται σήμερα σε 45.000. Από τους 45.000 κωδικούς ξένων επενδυτών,
υπολογίζεται ότι οι 3.000 ανήκουν σε offshore εταιρείες, οι οποίες
πραγματοποιούν κατά μέσον όρο τζίρο 3 εκατ. ευρώ (περίπου 1 δισ. δρχ.) την
ημέρα.

Γνωστοί οι ιδιοκτήτες

Παρά την ανωνυμία που προσφέρουν οι offshore, οι ελληνικές εποπτικές αρχές, σε
πολλές περιπτώσεις, έχουν στα χέρια τους τα ονόματα των ιδιοκτητών. Οι
ιδιοκτήτες των offshore που δραστηριοποιούνται στο Χρηματιστήριο έγιναν
γνωστοί στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς από διάφορους ελέγχους αλλά και από τη
συνεργασία με άλλες χώρες, στο πλαίσιο συμφώνων ανταλλαγής εμπιστευτικών
πληροφοριών.

Οι περισσότερες offshore που δραστηριοποιούνται στη Σοφοκλέους έχουν έδρα την
Κύπρο και ορισμένες το Λουξεμβούργο, ενώ υπάρχει και σημαντικός αριθμός
υπεράκτιων εταιρειών με έδρα άλλους φορολογικούς παραδείσους που εξασφαλίζουν
την ανωνυμία. Ιδιοκτήτες offshore στη Σοφοκλέους είναι αρκετοί βασικοί μέτοχοι
εισηγμένων εταιρειών, οι οποίοι επέλεξαν τις υπεράκτιες για φορολογικούς και
κληρονομικούς λόγους. Σε λίγες σχετικά περιπτώσεις έχουν επιβληθεί κυρώσεις σε
offshore για παραβίαση της χρηματιστηριακής νομοθεσίας. Σε όσες έχουν
επιβληθεί αφορούσαν κυρίως περιπτώσεις χειραγώγησης και ανεπαρκούς ή
λανθασμένης ενημέρωσης προς τις εποπτικές αρχές. Σημειώνεται επίσης ότι
ορισμένες καμπάνες έχουν επιβληθεί σε φυσικά πρόσωπα και όχι σε offshore,
καθώς η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς ξετυλίγοντας το νήμα στους ελέγχους έφτασε
στους ιδιοκτήτες.

Περισσότερο στα ακίνητα

Πάντως, στελέχη της κεφαλαιαγοράς επισημαίνουν ότι η συμμετοχή των offshore
στο Χρηματιστήριο είναι περιορισμένη, αν συγκριθεί η παρουσία τους σε άλλους
κλάδους. Για παράδειγμα αναφέρουν ότι οι περισσότερες δραστηριοποιούνται στην
αγορά ακινήτων, κυρίως για φορολογικούς λόγους.

Εξ άλλου, η ύπαρξη offshore και ό,τιδήποτε άλλου που προσφέρει ανωνυμία στις
συναλλαγές (π.χ. οι ομαδικοί κωδικοί ή λογαριασμοί αντιπροσώπευσης, γνωστοί
και ως nominee accounts) δύσκολα «ευημερούν» στην ελληνική κεφαλαιαγορά, καθώς
υπάρχουν πολλές απαγορεύσεις και αντικίνητρα. Επιπλέον, πρόκειται να
επιβληθούν και άλλοι περιορισμοί στο πλαίσιο της διεθνούς προσπάθειας για
περιορισμό της ανωνυμίας στις συναλλαγές.

Η ασφυξία των offshore

Οι offshore και οι ομαδικοί χρηματιστηριακοί λογαριασμοί «ασφυκτιούν» στην
Ελλάδα. Ενδεικτικά αναφέρονται τα εξής:

Πρώτον, η εκκαθάριση και ο διακανονισμός των συναλλαγών γίνεται μόνο σε
επίπεδο τελικού επενδυτή.

Δεύτερον, απαγορεύονται οι συναλλαγές με λογαριασμούς αντιπροσώπευσης
(nominee accounts). Δηλαδή δεν μπορεί να γίνει συναλλαγή με έναν κωδικό, στον
οποίο συμμετέχουν πολλοί επενδυτές. Σήμερα συζητείται να γίνεται αυτό με
προϋποθέσεις, αφού πρώτα θεσμοθετηθούν οι κανόνες για τις ομαδικές εντολές
(basket orders).

Τρίτον, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς έδωσε πρόσφατα τη δυνατότητα σε όσους
ξένους θεσμικούς είχαν ομαδικούς λογαριασμούς πελατών να τους σπάσουν σε
ατομικούς χωρίς κόστος. Αυτό έγινε για πρώτη και τελευταία φορά στα τέλη
Απριλίου – αρχές Μαΐου. Οι ξένοι θεσμικοί ανταποκρίθηκαν και πραγματοποιήθηκαν
3.500 συναλλαγές όπου έλαβαν μέρος 7.000 επενδυτές. Για τον λόγο αυτό είχαν
ανοίξει από τον Μάρτιο περίπου 1.000 νέοι κωδικοί. Αξίζει να σημειωθεί ότι
αυτό έγινε ύστερα από αίτημα ξένων θεσμικών επενδυτών προς την Επιτροπή
Κεφαλαιαγοράς, ύστερα από τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου. Ορισμένοι ξένοι
θεματοφύλακες που ήταν υπέρμαχοι μέχρι τότε των ομαδικών λογαριασμών και της
ανωνυμίας στις συναλλαγές άλλαξαν γνώμη ύστερα από τις δυσκολίες που
αντιμετώπισαν οι εποπτικές αρχές διεθνώς στη διερεύνηση της χρηματοδότησης της
τρομοκρατίας.

Τέταρτον, οι offshore εταιρείες δεν αναγνωρίζονται από την Επιτροπή
Κεφαλαιαγοράς ως θεσμικοί επενδυτές. Αυτό έχει μεγάλη σημασία κατά την
κατανομή των μετοχών από δημόσιες εγγραφές για την εισαγωγή εταιρειών στο ΧΑΑ.

Πέμπτον, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς επιβάλλει σε όσες offshore
συμμετέχουν με πάνω από 10% (ειδική συμμετοχή) σε εταιρείες που είναι υπό την
εποπτεία της (χρηματιστηριακές εταιρείες, ΕΛΔΕ, αμοιβαία κεφάλαια, εταιρείες
επενδύσεων χαρτοφυλακίου κ.λπ.) να γνωστοποιούν τις μεταβολές των ποσοστών
τους στο μετοχικό κεφάλαιο. Αυτό έχει οδηγήσει σε πολλές περιπτώσεις την
Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς στον εντοπισμό του ιδιοκτήτη της offshore.

Έκτον, οι ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές (CESR) όπου συμμετέχει και η
ελληνική έχουν υπογράψει μεταξύ τους σύμφωνο ανταλλαγής εμπιστευτικών
πληροφοριών. Με τον τρόπο αυτό ενημερώνει η μία εποπτική αρχή την άλλη για
ονόματα ιδιοκτητών offshore που προέκυψαν από ελέγχους. Το ίδιο ισχύει και με
τις χώρες που είναι υποψήφιες για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (π.χ. Κύπρος).
Έτσι, εξηγείται το γεγονός ότι οι ελληνικές αρχές γνωρίζουν ιδιοκτήτες
κυπριακών ή λουξεμβουργιανών offshore.

Και άλλα μέτρα

Πέραν, όμως, από αυτά ετοιμάζονται και άλλα μέτρα και αντικίνητρα για τον
περιορισμό της ανωνυμίας στις συναλλαγές με στόχο την αντιμετώπιση του
χρηματιστηριακού εγκλήματος. Την περασμένη εβδομάδα αποφασίστηκε η συνεργασία
των εποπτικών αρχών όλου του κόσμου (IOSCO) στο θέμα της ανταλλαγής
εμπιστευτικών πληροφοριών για την αντιμετώπιση του χρηματιστηριακού
εγκλήματος. Το σύμφωνο αυτό θα υπογραφεί από όλες τις Επιτροπές Κεφαλαιαγοράς
του κόσμου που πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια (εμπιστευτικότητα, ανεξαρτησία
και επάρκεια αρμοδιοτήτων).

Η ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς πληροί όλα τα κριτήρια και ήδη συμμετέχει σε
παρόμοια πολυμερή συνεργασία, αλλά σε επίπεδο εποπτικών αρχών της Ευρωπαϊκής
Ένωσης (CESR). Υπενθυμίζεται ότι ο πρόεδρος της ελληνικής Επιτροπής
Κεφαλαιαγοράς κ. Σταύρος Θωμαδάκης επανεξελέγη πρόεδρος της Ευρωπαϊκής
Περιφερειακής Επιτροπής της IOSCO.

Τι συζητείται

Αν και οι Επιτροπές Κεφαλαιαγοράς δεν μπορούν να επιβάλουν την κατάργηση των
offshore, αλλά ούτε να έχουν οποιαδήποτε εμπλοκή σε φορολογικά θέματα,
εντούτοις προσπαθούν να συνεργαστούν με φορολογικούς παραδείσους, ώστε οι
τελευταίοι να παρέχουν στις εποπτικές αρχές πληροφορίες κατά τη διάρκεια
ελέγχων. Σύμφωνα με τις αρχικές σκέψεις, οι φορολογικοί παράδεισοι θα τηρούν
βιβλία στα οποία θα περιλαμβάνονται τα ονόματα των ιδιοκτητών των offshore. Τα
ονόματα θα αποκαλύπτονται μόνον στις εποπτικές αρχές κατά τη διάρκεια
συγκεκριμένων ελέγχων.

Τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 και οι έλεγχοι κυρίως των αμερικανικών
εποπτικών αρχών που προσέκρουαν στην ανωνυμία των offshore και των nominee
accounts (λογαριασμοί αντιπροσώπευσης) ευαισθητοποίησαν τη διεθνή κοινότητα
σχετικά με την ενίσχυση της διαφάνειας στις χρηματιστηριακές συναλλαγές. Αυτό
γίνεται με την κατάργηση σε όλες τις περιπτώσεις της ανωνυμίας στις συναλλαγές
και με την υιοθέτηση της εκκαθάρισης των συναλλαγών σε επίπεδο τελικού
επενδυτή (όπως ισχύει στην Ελλάδα). Η εξέλιξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα να
υιοθετηθούν οι απόψεις των Επιτροπών Κεφαλαιαγοράς σχετικά με το σύστημα
εκκαθάρισης σε επίπεδο τελικού επενδυτή από το Συμβούλιο Υπουργών της
Ευρωπαϊκής Ένωσης και από την G7. Το επόμενο βήμα προϋποθέτει τη συνεργασία
από την πλευρά των φορολογικών παραδείσων και την υπογραφή διεθνούς σύμβασης
μεταξύ αυτών και των εποπτικών αρχών.

Ήδη, οι Επιτροπές Κεφαλαιαγοράς του κόσμου που επιθυμούν την κατάργηση της
ανωνυμίας στις χρηματιστηριακές συναλλαγές έχουν πλέον στο πλευρό τους τις
αμερικανικές εποπτικές αρχές. Στις αρχές του 2002, στο πλαίσιο των εργασιών
του Παγκόσμιου Οργανισμού Επιτροπών Κεφαλαιαγοράς (IOSCO) στο Χονγκ Κονγκ
έγιναν τα πρώτα βήματα.