ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο (τελικός;) αντίκτυπος

Καθώς περίπου χίλιοι εκδότες και διευθυντές εφημερίδων ετοιμάζονται να βρεθούν
την Κυριακή στις Βρυξέλλες για το 55ο Κογκρέσο της Διεθνούς Ενώσεως
Εφημερίδων, ένα σημείο του προγράμματος ήδη ξεχωρίζει: ο περιορισμός των
εισηγήσεων και συζητήσεων για το Ίντερνετ. Πιθανότατα διότι τα μέλη της ΔΕΕ
θεωρούν πως το θέμα – όπως και το μέσο – «ξεφούσκωσε», με τον αντίκτυπο του
Ίντερνετ στον Τύπο να μην αποδεικνύεται καταστροφικός ή, έστω, ιδιαίτερα
αρνητικός. Η επικρατούσα άποψη είναι πως, παρά τον διαδεδομένο χαρακτηρισμό
του Διαδικτύου ως «αποσταθεροποιητικού», οι εφημερίδες τα έχουν καταφέρει
περίφημα. Έχουν δίκιο;

Η αισιοδοξία σίγουρα ξεκινάει από την εικόνα της αγοράς και τα εμπορικά
αποτελέσματα. Παρά την αύξηση του χρόνου χρήσης του Ίντερνετ εις βάρος (με την
εξαίρεση του ραδιοφώνου) των άλλων Μέσων, οι κυκλοφορίες δεν κατέρρευσαν –
τουναντίον, τα τελευταία χρόνια έχουν υπάρξει και παραδείγματα αυξήσεων.
Επιπρόσθετα, η απειλή του εκφυλισμού του ενημερωτικού περιεχομένου – μέσω της
δωρεάν διάθεσής του – υποχωρεί, αφού όλο και περισσότεροι εκδότες χρεώνουν για
τις υπηρεσίες τους στο Ίντερνετ, ενώ πλέον πολλοί χρήστες πληρώνουν για ένα
ακριβές online αντίτυπο της έντυπης έκδοσης. Τέλος, η σταθερότητα της
κυκλοφορίας – αλλά και τα τεχνικά προβλήματα του Διαδικτύου – έχουν οδηγήσει
σε διατήρηση του μεριδίου αγοράς του Τύπου στην απορρόφηση διαφημιστικής
δαπάνης. Ωστόσο, καθώς το μερίδιο του Ίντερνετ και στην αγορά του χρόνου των
πολιτών αλλά και της διαφήμισης αυξάνεται σταθερά, πολλοί αναρωτιούνται εάν η
αισιοδοξία πηγάζει απλώς από τη σταδιακή φύση των μεγάλων αλλαγών και όχι από
την πίστη πως αυτές δεν θα συντελεσθούν. Όπως και να το κάνουμε, άλλο πράγμα
να ανατραπεί το σκηνικό σε δύο χρόνια και άλλο σε είκοσι.

Αντίστοιχη είναι η εικόνα στη διαδικασία παραγωγής του Τύπου. Το Διαδίκτυο
έκανε την παραγωγή των εφημερίδων οικονομικά αποτελεσματικότερη, αφού η
μεταφορά δεδομένων (είτε αυτό είναι, λόγου χάριν, μία ανταπόκριση ή
φωτογραφικό υλικό) έγινε φθηνότερη και, κυρίως, ταχύτερη. Επιπλέον, ο πλούτος
των πληροφοριών και πηγών στο Ίντερνετ διευκόλυνε – ή θα έπρεπε να διευκολύνει
– τη δουλειά των συντακτών, αφού τους παρέχετε ένα (πριν από μερικά χρόνια
αδιανόητο) εργαλείο εργασίας. Εν τούτοις, από πλευράς δημοσιογραφικής
λειτουργίας, γίνεται ταυτόχρονα πιο δύσκολη, αφού η πληθώρα του υλικού απαιτεί
αυστηρό έλεγχο και διασταύρωση της πληροφορίας. Η δε έμφαση στην ταχύτητα της
διαδικασίας παραγωγής δυσχεραίνει αυτόν τον έλεγχο και, με δεδομένη τη σημασία
της αξιοπιστίας, εκθέτει το Μέσο σε κινδύνους.

Ωστόσο, τα ΜΜΕ και ειδικότερα οι εφημερίδες βρίσκονται, παρά τις θετικές
επιπτώσεις του Ίντερνετ και τη σχετική αισιοδοξία, σε σύγχυση στο καίριο
ερώτημα της μακροπρόθεσμης στρατηγικής στο νέο Μέσο. Εν ολίγοις, οι εφημερίδες
δεν έχουν αποφασίσει ακόμα σε τι βαθμό θα επενδύσουν στο Διαδίκτυο και με
ποιον προσανατολισμό. Αυτό, διότι γνωρίζουν πως η ειδησεογραφική δραστηριότητα
σε αυτό το Μέσο είναι πολύ διαφορετική απ’ αυτήν του Τύπου και απαιτεί άλλη
προσέγγιση (τόσο στην αμεσότητα της ενημέρωσης όσο και στη δόμηση και
παρουσίαση της πληροφορίας), άλλο υλικό (όχι μόνο κείμενα και φωτογραφίες) και
άλλες δεξιότητες από πλευράς δημοσιογράφων.

Επιπρόσθετα, οι εκδότες ξέρουν πως οι ειδήσεις δεν είναι το πλέον
δημοφιλέστερο περιεχόμενο και έτσι, εάν επιθυμούν να κυριαρχήσουν στο
Ίντερνετ, θα πρέπει να αναπτύξουν και άλλες υπηρεσίες, κυρίως
«εγκυκλοπαιδικού» ή ψυχαγωγικού χαρακτήρα. Και το κυριότερο: οι εφημερίδες δεν
είναι έτοιμες – καλώς ή κακώς – να αποδεχθούν τον (δημοκρατικότερο κατ’
ορισμένους) τρόπο λειτουργίας και την ευρύτερη «κουλτούρα» του Διαδικτύου, με
την έμφαση στην εξατομίκευση της πληροφόρησης, την αμφίδρομη επικοινωνία και,
συχνά, τη συνεισφορά του πολίτη στο περιεχόμενο μέσω των online χώρων
συζήτησης (fora) ή των άρθρων-ημερολογίων (weblogs). Ενδέχεται η σύγχυση να
ξεπεραστεί σύντομα; Το πρόγραμμα του Κογκρέσου των Βρυξελλών δεν δείχνει προς
αυτή την κατεύθυνση.

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
(World Association of Newspapers – WAN) και μέλος του Δ.Σ. της IFRA,
παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ.