Ποιος κέρδισε την ειρήνη;

Η εικόνα ήταν κάποτε απαγορευτική. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Τζορτζ
Ρόμπερτσον, χαμογελά στη φωτογραφία κάτω από τον πηχυαίο τίτλο. Μπορεί με την
πρώτη ματιά τίποτα να μην εκπλήσσει, πλησιάζοντας περισσότερο όμως διαπιστώνει
κανείς ότι η εφημερίδα που φιλοξενεί το δημοσίευμα είναι η «Izvestia»,
σημαντικό εργαλείο κάποτε της σοβιετικής μηχανής προπαγάνδας. Ο τίτλος
αναφέρεται στη νέα σύμπραξη με έναν οργανισμό που τα μέσα ενημέρωσης της
Μόσχας άλλοτε δαιμονοποιούσαν.

Ο χαρακτηρισμός «κηδεία του Ψυχρού Πολέμου» του Τζακ Στρο για τη συμφωνία δεν
αμφισβητείται στην έδρα του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες παρά από ελάχιστους. Ένας ή
δύο όμως από το προσωπικό αρχίζουν να αναρωτιούνται: και ποιος κέρδισε τελικά
την ειρήνη; Πολλοί τώρα φοβούνται ότι η νέα σχέση με τη Ρωσία θα μπορούσε να
σημάνει το τέλος του ΝΑΤΟ ως στιβαρού αμυντικού οργανισμού και μετάλλαξή του
σε διευρυμένη πολιτική και στρατηγική συμμαχία, ως ένας «νέος ΟΑΣΕ (Οργανισμός
για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη) χωρίς όπλα».

Η συμφωνία για τη θέσπιση του Συμβουλίου ΝΑΤΟ – Ρωσίας ήταν αποτέλεσμα
επανειλημμένων διπλωματικών επαφών μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας με βρετανική
συμβολή. Υπήρχε ήδη κανάλι επικοινωνίας ανάμεσα στη Βορειοατλαντική Συμμαχία
και τη Ρωσία, το Διαρκές Κοινό Συμβούλιο, το θεωρούσαν όμως και οι δύο πλευρές
αναποτελεσματικό.

Οι ανησυχίες. Οι συνθήκες πέρυσι απαίτησαν από τη Μόσχα ένα ακόμη βήμα.
Με τους πρώην δορυφόρους της Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία να αποπειρώνται
ένταξη στους κόλπους της συμμαχίας, οι ανησυχίες της Μόσχας για τη στρατηγική
της θέση ενισχύθηκαν. Όπως το έθεσε ένας αξιωματούχος, το ΝΑΤΟ θεωρείται από
τη Ρωσία ως «ο μοναδικός οργανισμός στην ευρωπαϊκή αρένα που έχει τα μέσα να
εγγυηθεί την ασφάλεια».

Για ένα έθνος που επιδιώκει ομαλοποίηση των σχέσεών του με την Ευρώπη, η
ανάγκη διαμόρφωσης μιας νέας συνεργασίας με το ΝΑΤΟ έγινε επιτακτική.

Όσα κι αν ειπώθηκαν για το ενδεχόμενο να ακολουθήσει η Μόσχα την τυπική οδό
ένταξης, μάλλον εντάσσονται στον χώρο της φαντασίας: οι υποψήφιες προς ένταξη
χώρες υπόκεινται σε μια εξαντλητικά σχολαστική διαδικασία πριν ενταχθούν, την
οποία, όπως εκτιμάται, η Ρωσία ποτέ δεν θα περνούσε, ούτε όμως και θα ήταν
πρόθυμη να υποστεί την ταπείνωση της εξέτασης.

Ακολούθησε, πέρυσι το φθινόπωρο, η πρόταση του Τόνι Μπλερ για μια νέα σύνθεση
που θα ενίσχυε τις σχέσεις της με το ΝΑΤΟ χωρίς να της δίνει την ιδιότητα
μέλους. Η ιδέα έπεσε σε γόνιμο έδαφος. Η Μόσχα είχε συναινέσει στον πόλεμο των
Ηνωμένων Πολιτειών κατά της τρομοκρατίας – ας μην ξεχνάμε ότι βλέπει το μέτωπό
της στην Τσετσενία ως επέκταση του ίδιου πολέμου – και αποδεικνυόταν πολύτιμη
για την Ουάσιγκτον στην Κεντρική Ασία. Υπήρχε καλύτερη επιβράβευση;

Οι κίνδυνοι για την Ατλαντική Συμμαχία

Με βάση την τελευταία συμφωνία για το Συμβούλιο ΝΑΤΟ – Ρωσίας, δεν θα υπάρχει
σχήμα του τύπου 19+1 αλλά ένας σχηματισμός που θα απαρτίζεται από τα 20
κράτη-μέλη, μια οντότητα για την οποία αρκετοί αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ προτιμούν
τη ρωσική της απόδοση «ντβαντσάτκα» («εικοσάδα»). Όπως επισημαίνουν
διπλωμάτες, αρχικά οι συζητήσεις θα επικεντρώνονται σε περιοχές που είναι
πιθανότερο να καταλήξουν σε συμφωνία.

Για το ΝΑΤΟ, οι κίνδυνοι δεν αναμένονται από τη νέα του δομή αλλά από το
πλαίσιό του. Δυσκίνητη ήδη με τα 19 κράτη-μέλη της, η Συμμαχία αναμένεται να
ανακοινώσει τα σχέδιά της για περαιτέρω διεύρυνση αργότερα φέτος, και επτά
χώρες – Σλοβενία, Σλοβακία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Εσθονία, Λετονία και
Λιθουανία – περιμένουν τη σειρά τους.

Ήδη η συναίνεση μεταξύ 19 χωρών-μελών αποδείχτηκε δύσκολη υπόθεση. Πώς θα
είναι με 26 σε θέματα που άπτονται αμφιλεγόμενων στρατιωτικών επιχειρήσεων
είναι ένα ερώτημα που μένει να απαντηθεί. Το Κοσσυφοπέδιο ήταν ένα ηχηρό
παράδειγμα. Ανέδειξε όχι μόνο διαφορετικές τάσεις και διαθέσεις αλλά και το
χάσμα των ικανοτήτων μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών.

Διχογνωμίες.Ο Ουέσλι Κλαρκ, ανώτατος τότε διοικητής της Συμμαχίας,
αποκάλυψε τις διχογνωμίες που κυριαρχούσαν σχεδόν σε καθημερινό επίπεδο στις
επαφές του με το αμερικανικό Πεντάγωνο. Με την Ουάσιγκτον να παρέχει σχεδόν τα
πάντα σε βαρύ στρατιωτικό εξοπλισμό, οι στρατηγοί της δυσφορούσαν έντονα που
διπλωμάτες από τις άλλες χώρες-μέλη μπορούσαν να ασκήσουν βέτο στους στόχους
που κατέθεταν στο τραπέζι.

Το χειρότερο ήλθε στις 11 Σεπτεμβρίου. Παρά την ενεργοποίηση του άρθρου 5 της
Συμμαχίας – σύμφωνα με το οποίο η επίθεση τρίτης χώρας εναντίον μέλους της
θεωρείται επίθεση εναντίον όλων – σύντομα έγινε σαφές ότι οι ΗΠΑ δεν είχαν
καμία πρόθεση να εμπλέξουν το ΝΑΤΟ στα αντίποινά τους. Η Ρωσία φάνηκε ότι ήταν
ικανός σύμμαχος για τις επιχειρήσεις τους.

Το παζλ των σχέσεων με την Ευρώπη

Στην πράξη, η Συμμαχία παραμένει ο μοναδικός οργανισμός, ικανός για πολυεθνική
στρατιωτική δράση. Όπως όμως σε κάθε γραφειοκρατική στρατιωτική υπηρεσία,
είναι συντηρητικός και αργός στις μεταρρυθμίσεις. Για παράδειγμα, διατηρεί
ακόμη ένα δίκτυο πετρελαιαγωγών στην Ευρώπη, ως διασφάλιση ανεφοδιασμού των
όπλων του σε περίπτωση… «εισβολής των Σοβιετικών».

Στο τραπέζι υπάρχει πάντα το κομμάτι του παζλ που ονομάζεται «σχέσεις με την
Ευρωπαϊκή Ένωση». Τα σημερινά σχέδια υπαγορεύουν σύνδεση του ΝΑΤΟ με την νέα
ευρωπαϊκή δύναμη ταχείας αντίδρασης που, παρά τα προβλήματα, αναμένεται να
είναι έτοιμη μέσα στους επόμενους μήνες. Αμερικανοί και Ευρωπαίοι πιστεύουν
ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να σηκώσει τα μέγιστα του στρατιωτικού βάρους
διατήρησης της ειρήνης στην ήπειρό της, στα Βαλκάνια, για παράδειγμα. Την ίδια
ώρα, το ενδεχόμενο στήριξης των Ηνωμένων Πολιτειών στο ΝΑΤΟ σε μεγάλες
στρατιωτικές επιχειρήσεις δείχνει πιο μακρινό από ποτέ. Μακροπρόθεσμα, αυτό θα
μπορούσε να αφήσει τη Συμμαχία σε υποβαθμισμένη, δεύτερη θέση – μια σκέψη που
μάλλον δεν αναστατώνει ιδιαίτερα τη Μόσχα.