Διαστάσεις Νύχτες χωρίς αστέρια;

Έναστρος ουρανός: ένα φαινόμενο υπό εξαφάνιση

Η Unesco έχει κατά καιρούς κηρύξει διάφορους τόπους «κληρονομιά της
ανθρωπότητας». Το Δέλτα του Δούναβη, για παράδειγμα. Τα νησιά Γκαλάπαγκος,
στον Ισημερινό, που είχαν εμπνεύσει στον Δαρβίνο τη θεωρία για την προέλευση
των ειδών. Τη Βενετία, τα ιστορικά κέντρα της Ρώμης, της Φλωρεντίας και της
Νάπολης. Το πάρκο Γιέλοουστοουν, το πρώτο εθνικό πάρκο στον κόσμο. Την
Ακρόπολη, τους Δελφούς, τα Μετέωρα, τον Άθω. Είναι όλοι τόποι ιδιαίτερου
φυσικού κάλλους, που απειλούνται από την ανθρώπινη δραστηριότητα ή από την
ανθρώπινη αμέλεια και χρήζουν επειγόντως προστασίας.

Επιστήμονες και αστρονόμοι απ’ όλο τον κόσμο προωθούν τώρα μια πολύ
τολμηρότερη πρόταση: να κηρυχθεί κληρονομιά της ανθρωπότητας ο νυχτερινός
ουρανός. Όχι επειδή απειλείται ο ίδιος ο ουρανός. Αλλά επειδή η συνέχιση της
φωτεινής ρύπανσης θα έχει ως αποτέλεσμα, το 2025 να μην μπορούμε πια να δούμε
τα αστέρια. Και αν δεν μπορούμε να δούμε τα αστέρια, θα πάψουμε να
ονειρευόμαστε. Θα πάψουμε να κάνουμε παράτολμες σκέψεις, όπως ότι μια μέρα
κάποιο ον από κάποιον άλλο πολιτισμό θα μας επισκεφθεί και θα μοιραστεί τις
σκέψεις του μαζί μας. Θα πάψουμε να κάνουμε και παράτολμες ευχές, τις οποίες
δεν τολμάμε να εκφράσουμε φωναχτά, γιατί ξέρουμε ότι τότε δεν θα
πραγματοποιηθούν ποτέ. Και το χειρότερο απ’ όλα είναι ότι θα στερήσουμε αυτή
την ευκαιρία από τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας.

Μόνο στην Ιταλία, η φωτεινή ρύπανση αυξάνεται κάθε χρόνο κατά 10%: τρεις στους
τέσσερις κατοίκους της χώρας αυτής δεν έχουν πια την ευκαιρία να απολαύσουν
ούτε μια καθαρή νύχτα. Το φαινόμενο όμως αρχίζει να αγγίζει και τις
αναπτυσσόμενες χώρες, όπως την Κένυα. «Όλοι θα γίνουμε πνευματικά φτωχότεροι,
αν χάσουμε την πρόσβαση στον έναστρο ουρανό», γράφει ο Ντέρεκ ΜακΝάλλυ από το
Αστεροσκοπείο του Λονδίνου, σε επιστολή με την οποία υποστηρίζει αυτή την
πρωτοβουλία. «Πρέπει να βοηθήσουμε την Unesco να προβεί στις απαραίτητες
ενέργειες», σημειώνει ο Μάλκολμ Σμιθ από το Αστεροσκοπείο της Χιλής.
«Βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη καμπή», προσθέτει ο αστρονόμος Γιόζεφ Χρον, από το
Πανεπιστήμιο της Βιέννης.

Η ιδέα πίσω από την πρωτοβουλία αυτή είναι ότι ο νυχτερινός ουρανός, όπως και
ο βυθός της θάλασσας, αποτελούν υπερεθνικά αγαθά, και κατά συνέπεια η
διαχείρισή τους δεν μπορεί να είναι αντικείμενο των εθνικών κυβερνήσεων. Ο
Δήμος της Βενετίας, για παράδειγμα, έχει υιοθετήσει ένα μέτρο που περιορίζει
τη φωτεινή ρύπανση. Όμως, αυτό δεν είναι αρκετό. Απαιτείται μια παγκόσμια
πρωτοβουλία, που μόνο η Unesco μπορεί να αναλάβει. Για να μπορεί μια μέρα ο
άνθρωπος να απολαύσει ξανά το καταπληκτικό φαινόμενο της ευθυγράμμισης πέντε
πλανητών, που απόψε, λίγο μετά τις 11 το βράδυ, λαμβάνει τέλος.