Οι κόρες αποκτούν ταυτότητα

Η «Φρασίκλεια» είναι μια επιτύμβια αρχαϊκή κόρη που βρέθηκε ακέραια πριν από τριάντα χρόνια στη Μερέντα της Αττικής

Χωρίς ταυτότητα παρέμεναν μέχρι σήμερα οι αρχαϊκές κόρες. Κι όμως, «τα
δεδομένα συνηγορούν ότι τα αγάλματα αυτά απεικονίζουν πραγματικά ιστορικά
πρόσωπα, με σωματική ταυτότητα», υποστηρίζει τώρα μια Ελληνίδα αρχαιολόγος από
τη Γερμανία, η δρ Κατερίνα Καρακάση, και εκφράζει την ελπίδα της ότι ο νέος
τρόπος προσέγγισης θα ταράξει τα λιμνάζοντα ύδατα της συζήτησης για την
αρχαϊκή τέχνη.

«Βρισκόμαστε στην αρχή ενός νέου δρόμου» υπογραμμίζει η συγγραφέας που
επέμεινε στον έλεγχο των πραγματικών δεδομένων, των ελάχιστων επιγραφών και
των φιλολογικών μαρτυριών του ιστορικού περίγυρου της εποχής.

Έως τώρα οι ερευνητές επέμεναν στη στυλιστική ανάλυση, απόδοση και χρονολόγηση
των αγαλμάτων. Η κρατούσα άποψη μέχρι σήμερα είναι ότι οι αρχαϊκές κόρες δεν
είναι ιστορικά πρόσωπα, αλλά ανταποκρίνονται στην ιδανική παράσταση της
ομορφιάς που είχαν αυτοί που πρσέφεραν αυτά τ’ αγάλματα.

Αναζητώντας τη λειτουργικότητα και τη σημασία αυτών των αγαλμάτων η κ.
Καρακάση βρήκε ότι η συντριπτική πλειοψηφία τους στόλιζε τα ιερά γυναικείων
θεοτήτων. Αυτοί που αφιέρωσαν τα αγάλματα ήταν κυρίως οι αριστοκράτες της
εποχής. Τέτοια αγάλματα πρωτοεμφανίζονται το 650-675 π.Χ. στο Ιερό της Ήρας
στη Σάμο, όπου μέχρι τώρα έχουν βρεθεί συνολικά 33 κόρες. Η συνήθεια της
προσφοράς τους επεκτάθηκε αρχικά στη Μικρά Ασία, κατόπιν στις Κυκλάδες, ενώ
στην Αθήνα έφθασαν εκατό χρόνια αργότερα, περί το 560 π.Χ.

Με τον καιρό οι αρχαϊκές κόρες έκαναν μια αληθινή ειρηνική κατάληψη της
Ακρόπολης των Αθηνών αφού βρέθηκαν περίπου 80 αγάλματα, όμως η εξάπλωσή τους
δεν προχώρησε στην Πελοπόννησο ή τη Θεσσαλία. Μετά τους Περσικούς Πολέμους,
σταμάτησαν ξαφνικά. Σε εποχές που οι πόλεις ζούσαν υπό ένα καθεστώς τυραννίας,
ο ρυθμός της ανάθεσής τους ελαττωνόταν.

Ειδικά στην Ακρόπολη της Αθήνας, οι περισσότερες κόρες ήταν τοποθετημένες γύρω
από το Αρρηφόριο, ένα κτίριο αφιερωμένο σε μια ειδική λατρεία που τελούσαν
μικρά κορίτσια 7-11 ετών, επιλεγμένα αυστηρά από τα μέλη αριστοκρατικών
οικογενειών.

Εκτός από τα μικρά κορίτσια, γνωρίζουμε ότι στην Αθήνα υπήρχαν οι, μεγαλύτερες
κάπως, Εργαστίνες που ύφαιναν το πέπλο της θεάς, οι κανηφόροι και άλλα
αξιώματα. Όπως μαρτυρούν αποσπάσματα της Λυσιστράτης, οι γυναίκες είχαν να
θυμούνται τη θητεία και τη συμμετοχή σε δημόσιες τελετές και γιορτές, που
συνέπιπταν με το ντεμπούτο τους στην κοινωνική ζωή. Οι άρχοντες σε κάθε τόπο
ανέθεταν συγκεκριμένα καθήκοντα στις νέες κοπέλες.

Κάτω από αυτές τις περιστάσεις οι κοπέλες επιδείκνυαν όχι μόνο την παρθενική
νεότητά τους, αλλά και όλη τη γυναικεία χάρη των κινήσεων, την αγωγή, την
κομψότητα, τη θηλυκότητα αλλά και την ισχυρή κοινωνική θέση που εκφράζουν τα
πλούσια ενδύματα και τα στολίδια τους. Ενσάρκωναν όλα τα προσόντα της ιδεώδους
νύφης, αλλά υφίσταντο και αυστηρή κριτική, όπως βλέπουμε στους στίχους της
Σαπφούς, που ψέγει κάποια κοπέλα που δεν ήταν σε δέουσα θέση να σηκώσει με
χάρη το πέπλο της.

Οι οικογένειές τους ήταν υπερήφανες γι’ αυτή την ευκαιρία να διακριθούν
κοινωνικά οι ίδιες και οι κόρες τους. Ανέθεταν τα γνωστά αγάλματα με αφορμή το
συγκεκριμένο γεγονός. Το μαρτυρούν άλλωστε και κάποιες ελάχιστες
μεταγενέστερες επιγραφές. Αυτό, όσο κι αν δεν αποδεικνύεται, είναι το κλειδί.
Το άγαλμα – σύμβολο της γυναικείας ομορφιάς και χάρης δίνει το χέρι με το
υπαρκτό πρόσωπο μιας νέας κοπέλας που υπηρέτησε σε κάποιο λατρευτικό ρόλο στο
ιερό μιας θεάς – πριν από 2.600 χρόνια.

Το άγαλμα που αντανακλά το πέρασμα της αληθινής κόρης θα πάρει τη θέση της για
να την εκπροσωπεί εσαεί και να τέρπει με την ομορφιά του τους θεούς και τους ανθρώπους.

280 αγάλματα σε μία έκδοση

Η διάσημη «Χιώτισσα» του Μουσείου της Ακροπόλεως χρονολογείται στο 510 π.Χ.

Η πρώτη μεγάλη συγκεντρωτική επιστημονική έκδοση για τις «Αρχαϊκές Κόρες»
είναι έργο μιας Ελληνίδας αρχαιολόγου, της Κατερίνας Καρακάση, που δούλεψε με
εξαντλητική γερμανική μεθοδικότητα. Το βιβλίο κυκλοφόρησε πρόσφατα στη
Γερμανία από τις εκδόσεις Hirmer του Μονάχου με χορηγία του Ιδρύματος Μελετών
Λαμπράκη και πρόκειται να παρουσιασθεί στην Αθήνα στις 4 Ιουνίου σε ειδική
εκδήλωση στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, με ομιλία της καθηγήτριας Γεωργίας
Κοκκορού – Αλευρά. Ήδη ετοιμάζεται η μετάφραση του έργου στην αγγλική γλώσσα
και η κυκλοφορία του στις ΗΠΑ σε συνεργασία με το Ίδρυμα Γκετί της
Καλιφόρνιας. Η έκδοση περιλαμβάνει 472 σελίδες και περί τις 900 φωτογραφίες
από τα 280 σωζόμενα αγάλματα κορών (λείπουν κάποιες από τη Σικελία) που είναι
ταξινομημένες σε 278 πίνακες. Πολλές από αυτές είναι καινούργιες φωτογραφίσεις
– και 76 έγχρωμες. Οι φωτογραφίες είναι από τα ατού του βιβλίου και αντάξιες
της ομορφιάς του ίδιου του θέματος της μελέτης, ενώ επιτρέπουν στον αναγνώστη
– και τον μη ειδικό- να παρακολουθήσει και οπτικά το αποτέλεσμα των
συγκρίσεων. Η έκδοση αυτή προορίζεται να αποτελέσει το κύριο βιβλίο αναφοράς
για τις αρχαϊκές κόρες, κάτι που έλειπε από τη διεθνή βιβλιογραφία. Περικλείει
όλα τα νέα ευρήματα και τα συμπεράσματα των προηγούμενων ερευνών. Προχωρεί
στην πληρέστερη ώς τώρα μεθοδική κατάταξη του υλικού που εξετάζει όχι μόνο
χρονολογικά, αλλά και με βάση τον ακριβή τρόπο εύρεσης, το μέγεθος, το είδος
μαρμάρου, την κατάσταση διατήρησης, τα κοσμήματα, τα σύμβολα, τον μηνίσκο
κ.ά.. Δημοσιεύονται πρωτότυποι χάρτες και σχεδιαγράμματα όπου φαίνονται οι
ακριβείς θέσεις εύρεσης των αρχαϊκών κορών, ενώ επιχειρείται και η αναγνώριση
του σκοπού που εξυπηρετούσαν και της ταυτότητάς τους.

INFO

Η επιστημονική έκδοση για τις «Αρχαϊκές Κόρες» (στα γερμανικά) θα παρουσιασθεί
στην Αθήνα στις 4 Ιουνίου σε ειδική εκδήλωση στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών