Θύματα, όχι εγκληματίες

Την τελευταία φορά που οι αστυνομικοί συνέλαβαν τον Μιγκέλ, είχε στην
κατοχή του ένα φάκελο με μερικά γραμμάρια ηρωίνης και έναν άλλο με ελαφρώς
μικρότερη ποσότητα κοκαΐνης. «Σκέφτηκα, “Θεέ μου, πάλι τα ίδια”», λέει ο
Μιγκέλ. «Φαντάστηκα ότι θα με πήγαιναν κατ’ ευθείαν στη Λεϊρία», την υγρή
φυλακή στην οποία είχε ήδη εκτίσει δύο ποινές με κατηγορίες για ναρκωτικά.

Στη Λισαβώνα. «Στη φυλακή δεν μπορείς να ξεφύγεις από τα ναρκωτικά», λέει ο Μιγκέλ

Τελικά ο Μιγκέλ δεν ξαναμπήκε φυλακή, και τούτο όχι χάρη σε κάποιον έξυπνο
δικηγόρο, αλλά επειδή η Πορτογαλία έθεσε σε εφαρμογή ένα νέο σχέδιο μάχης στο
μακροχρόνιο πόλεμο κατά των ναρκωτικών: η χώρα αυτή των δέκα εκατομμυρίων
κατοίκων αποποινικοποίησε τη χρήση τους. Έτσι σήμερα ο Μιγκέλ είναι ελεύθερος
και μοιράζει τον χρόνο του ανάμεσα στη δουλειά του ως μηχανικός αυτοκινήτων
και στη θεραπεία του στη μεγαλύτερη κλινική απεξάρτησης από τα ναρκωτικά της
Λισαβώνας. «Είναι μια καλή συμφωνία, γιατί αυτό που θέλω πραγματικά είναι να
σταματήσω τα ναρκωτικά», λέει ο 29χρονος. «Και δεν θα μπορούσα να τα καταφέρω
στη φυλακή. Εκεί οι ντίλερ ζουν δίπλα σου».

Ο τρόπος που η Πορτογαλία αντιμετώπισε τον Μιγκέλ (το πλήρες όνομά του δεν
μπορεί να αποκαλυφθεί, βάσει των κανονισμών της κλινικής) και χιλιάδες
ανθρώπους σαν αυτόν αντανακλά μια αλλαγή στάσης έναντι των ναρκωτικών, η οποία
παρατηρείται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Όλο και περισσότερο οι χρήστες
ναρκωτικών αντιμετωπίζονται όχι ως εγκληματίες, αλλά ως θύματα της κουλτούρας
των ναρκωτικών την οποία η σκληρή νομοθεσία δεν μπορεί να ελέγξει.

Η τάση

Η Ισπανία, η Ιταλία και το Λουξεμβούργο αποποινικοποίησαν επίσης την κατοχή
και τη χρήση των περισσότερων ναρκωτικών και αρκετές άλλες χώρες έχουν κάνει
το ίδιο στην πράξη, απαλλάσσοντας από ποινικές διώξεις τους τοξικομανείς που
δεν εμπλέκονται σε εμπορία. Ο Ζορζ Εστιεβενάρ, διευθυντής του Κέντρου
Παρακολούθησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Ναρκωτικά και την Τοξικομανία,
σημειώνει ότι αυτή η μεγαλύτερη ανεκτικότητα δεν εφαρμόζεται μόνο στους
χρήστες «μαλακών» ναρκωτικών όπως η μαριχουάνα, αλλά και στους εθισμένους στην
ηρωίνη και την κοκαΐνη. «Η γενική τάση σε όλη την Ευρώπη», λέει ο Εστιεβενάρ,
«είναι μια προσέγγιση που επικεντρώνεται στους λαθρεμπόρους και δεν διώκει τον
χρήστη ως εγκληματία. Το επιχείρημα είναι ότι δεν είναι προς το συμφέρον της
κοινωνίας να μπαίνουν αυτοί οι άνθρωποι στη φυλακή, όπου δεν υποβάλλονται σε
κάποια θεραπεία και αποκτούν εύκολη πρόσβαση σε κάθε είδος ναρκωτικού».

«Μερικοί λένε πως αυτή είναι η “πραγματιστική” προσέγγιση», προσθέτει.
«Βασίζεται στο ότι η χρήση ναρκωτικών είναι μια πραγματικότητα της ζωής, την
οποία η κοινωνία δεν μπορεί να σταματήσει, έτσι θα πρέπει να γίνει προσπάθεια
να ελεγχθεί η ζημιά. Η οπτική των ΗΠΑ είναι, βέβαια, διαφορετική. Επιδιώκουν
να εξαλείψουν τη χρήση των ναρκωτικών με την απαγόρευση».

Ανομοιομορφία

Η πολιτική στο θέμα των ναρκωτικών δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη την Ευρώπη.
Μερικές χώρες, κυρίως η Σουηδία και η Ελλάδα, επιμένουν στην αμερικανικού στυλ
προσέγγιση. Αλλά στο μεγαλύτερο μέρος της Δυτικής Ευρώπης, λέει ο Τζόναθαν
Κέιβ, ειδικός στην πολιτική για τα ναρκωτικά στο Πανεπιστήμιο Ουόργουικ της
Βρετανίας, «η γενική κατεύθυνση είναι μάλλον ο περιορισμός της βλάβης, παρά ο
περιορισμός της χρήσης. Όπως έδειξε η εμπειρία των ΗΠΑ, οι άνθρωποι βρίσκουν
και χρησιμοποιούν ναρκωτικά, ακόμη κι αν ξοδέψεις δισεκατομμύρια για να τους
σταματήσεις. Έτσι τώρα ο στόχος στην Ευρώπη είναι αυτό να συμβαίνει χωρίς τον
κίνδυνο της υπερβολικής δόσης, του AIDS ή της εγκληματικότητας».