Εκατομμύρια φοίνικες «πέτρωσαν» στην ελληνική γη!

Απολιθωμένοι φοίνικες στην καλντέρα της Σαντορίνης που εντόπισε πρόσφατα ο καθηγητής Παλαιοντολογίας Ευάγγελος Βελιτζέλος. Οι φοίνικες είναι χρήσιμοι στους ερευνητές γιατί κρύβουν μέσα τους πληροφορίες που σχετίζονται με τις κλιματικές συνθήκες της εποχής στην οποία ζούσαν

Αν κάποιος από εμάς μπορούσε να δει τα δάση της χώρας μας την εποχή εκείνη
δύσκολα θα μπορούσε να ξεχωρίσει κάτι που να του θυμίζει Ελλάδα.
Δικαιολογημένα ίσως, μιας και θα βρισκόταν μπροστά σε απέραντες εκτάσεις με
φοίνικες! «Καλά ακούσατε. Με φοίνικες», τονίζει στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής
Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ευάγγελος Βελιτζέλος. «Οι φοίνικες
είναι δέντρα που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και τα απολιθώματα που έχουμε από την
εποχή του Ανώτερου Ολιγόκαινου, δηλαδή πριν από 25 εκατομμύρια χρόνια, μας
δείχνουν ξεκάθαρα ότι σε περιοχές της χώρας μας όπως ο Έβρος υπήρχαν αρκετά
είδη φοινίκων που φυσικά είχαν διαφορετική μορφή από τους φοίνικες που
υπάρχουν σήμερα στο Βάι της Σητείας».

Οι φοίνικες στο Βάι πιστεύεται ότι αποτελούν τους απογόνους των φοινίκων που
υπήρχαν διάσπαρτοι στον ελλαδικό χώρο εκείνη τη μακρινή εποχή. Βέβαια είναι
αλλαγμένοι στην όψη επειδή από τότε μέχρι σήμερα άλλαξαν πολλές φορές οι
κλιματικές συνθήκες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα διάφορα άλλα δέντρα που
ανακαλύψαμε ότι υπήρχαν πολύ παλιά στη χώρα μας (όπως η κανέλα που σήμερα
φυτρώνει στην Κεϋλάνη) να εξαφανιστούν.

Την εποχή του Ανώτερου Ολιγόκαινου το κλίμα που επικρατούσε στον
ελλαδικό χώρο ήταν τροπικό και σταδιακά εξελισσόταν σε υποτροπικό. Αυτό
σημαίνει ότι τότε η μέση ετήσια θερμοκρασία ήταν γύρω στους 18 βαθμούς. Έβρεχε
πολύ συχνά και υπήρχε μεγάλη υγρασία. Ο χειμώνας διαρκούσε λίγο. Ίσως έναν με
τρεις μήνες τον χρόνο και η θερμοκρασία σπάνια έπεφτε κάτω από τους 0 βαθμούς.
Εξαιτίας των βροχών, η βλάστηση ήταν πολύ πυκνή αλλά και τα δέντρα ιδιαίτερα
ανεπτυγμένα. Με ψηλούς κορμούς και μεγάλα φύλλα. Στον Έβρο, για παράδειγμα,
βρέθηκε ο κορμός ενός είδους βελανιδιάς που είχε μήκος γύρω στα 30 μέτρα και
περίμετρο 7 με 8 μέτρα!

Απολιθωμένο φύλλο δρυός (Quercus gigas) που βρέθηκε στη λιγνιτοφόρο λεκάνη της περιοχής Βεγόρα στη Φλώρινα. Το είδος υπήρχε εκεί την εποχή του Ανώτερου Μειόκαινου δηλαδή πριν από 9 εκατομμύρια χρόνια. Μετά εξαφανίστηκε

Πανύψηλα δέντρα υπήρχαν και στη Λέσβο, όπως προκύπτει από τα
απολιθώματα. «Εκεί ξέρουμε ότι φύονταν περισσότερα από 10 είδη κωνοφόρων
δέντρων, ανάμεσα στα οποία προγονικές μορφές πεύκων και σεκόγιας της αειθαλούς
που σήμερα ευδοκιμεί στην Καλιφόρνια. Η σεκόγια στη Λέσβο πρέπει να έφθανε σε
ύψος τα 110 με 120 μέτρα», λέει ο κ. Ε. Βελιτζέλος. Ο πλούτος της χλωρίδας του
νησιού δεν εξαντλείται μόνο σε αυτά τα είδη. «Βρήκαμε απολιθώματα από
αγγειόσπερμα δικοτυλήδονα που είναι φυτά σαν την κανέλα, τον πλάτανο, τη
λεύκα, το τσάι. Εντοπίστηκαν ακόμη και ίχνη από αναρριχώμενα φυτά, κάποια από
τα οποία ήταν, όπως φαίνεται, παρασιτικά».

Πνιγμένη στους φοίνικες ήταν παλαιότερα και η περιοχή της Καστοριάς, όπως
προκύπτει από ευρήματα στην περιοχή του Δήμου Ορεστίδας. Υπήρχαν ακόμα δρύες
και πλατύφυλλα. Σε νεώτερες εποχές όπως το Ανώτερο Μειόκαινο, που ξεκίνησε
πριν από 9 εκατομμύρια χρόνια και τελείωσε πριν από περίπου 5 εκατομμύρια
χρόνια, διαπιστώθηκε ότι στην περιοχή της Βεγόρας στη Φλώρινα υπήρχε ένας
γεώτοπος που φιλοξενούσε τεράστια ποικιλία φυτών.

Σε αυτή την περιοχή, όπου κάτω από τη γη είχαν ήδη σχηματιστεί τεράστιες
ποσότητες από κάρβουνο (λιγνίτης), τα απολιθώματα αποκάλυψαν την παρουσία
προγονικών μορφών πεύκων (πρωτοπευκίδες) με εύρωστους κορμούς και κουκουνάρια
μεγαλύτερα από τα σημερινά.

Ακόμα και οι διαστάσεις από κάποια κυπαρισσόμηλα (καρποί κυπαρισσιών) που
βρέθηκαν στην περιοχή δείχνουν ότι προέρχονταν από πολύ μεγάλα κωνοφόρα
δέντρα. Ανάμεσά τους εντοπίστηκαν σεκόγιες και πολλά είδη αγγειόσπερμων φυτών
όπως οι δρύες, οι οξιές, οι δαφνίδες, οι λεύκες. Μάλιστα ένα από τα φύλλα
δρυός που βρέθηκε απολιθωμένο πλησίαζε σε μήκος το μισό μέτρο. «Πρόκειται για
γιγαντιαίο μέγεθος που σήμερα δεν συναντάται πουθενά στον κόσμο. Είναι και
αυτό ένα είδος που έχει προ πολλού εκλείψει».

Καλυμμένη σε κάποιο βαθμό από βλάστηση ήταν και η Σαντορίνη. Είχε ελιές και
φοίνικες πριν από 50 με 60.000 χρόνια. Απολιθωμένα φύλλα των δύο φυτών
βρέθηκαν σκεπασμένα από ηφαιστειακό υλικό στην καλδέρα του νησιού. Βεβαίως η
Σαντορίνη εκείνη την εποχή δεν είχε τη σημερινή μορφή την οποία απέκτησε μετά
τη συγκλονιστική έκρηξη του ηφαιστείου που εκτιμάται ότι έγινε γύρω στο 1600
π.Χ. Πριν από 60.000 χρόνια η Σαντορίνη είχε μάλλον κωνοειδή μορφή. Το
αξιοσημείωτο εδώ είναι ότι τα απολιθωμένα φύλλα ελιάς από εκείνη την εποχή
είναι τα παλαιότερα που έχουν βρεθεί στον κόσμο και το σχήμα τους είναι
ακριβώς το ίδιο με τα φύλλα που έχουν οι σημερινές ελιές.

Και το ερώτημα που τίθεται είναι αν η ελιά εμφανίστηκε στη χώρα μας
εκατομμύρια χρόνια αργότερα από τον φοίνικα, την κανέλα, τις λεύκες, τα
πλατάνια, τις βελανιδιές, τα πεύκα. Ο κ. Βελιτζέλος λέει ότι με βάση τα
δεκάδες απολιθώματα που έχουμε βρει, δεν μπορούμε να πούμε ότι υπήρχαν ελιές
πριν από 60.000 χρόνια. «Κατά μία εκδοχή, ίσως η ελιά να μεταφέρθηκε στην
Ελλάδα από τη Δυτική Ευρώπη μέσω των πουλιών που έτρωγαν σπόρους. Όμως
χρειάζεται ακόμη συστηματική μελέτη των ευρημάτων για να υποστηρίξει κανείς
κάτι τέτοιο. Το σίγουρο πάντως είναι ότι όλα τα προηγούμενα είδη δέντρων
γεννήθηκαν στην Ελλάδα και δεν είναι ξενόφερτα».

Έλληνες «απόγονοι»

Από την έρευνα των απολιθωμάτων προκύπτει ότι πολλά δέντρα που υπάρχουν σήμερα
στην Ελλάδα, όπως τα έλατα, τα πεύκα, οι βελανιδιές, τα πλατάνια, οι φοίνικες,
οι ελιές, είναι απόγονοι παρόμοιων δέντρων που φύτρωναν στη χώρα μας πριν από
εκατομμύρια χρόνια. Στο πέρασμα των αιώνων τα δέντρα εξελίχθηκαν και άλλαξαν
μορφή. Άλλαξε το σχήμα του κορμού τους, το ύψος τους, οι διαστάσεις του καρπού
τους. Αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στις κλιματικές συνθήκες. Το τροπικό
κλίμα που είχαμε κάποτε έδωσε τη θέση του στο ήπιο θερμό κλίμα που έχουμε
σήμερα. Τα επίπεδα υγρασίας και βροχής δεν είναι τα ίδια με τότε ώστε να φυτά
να «τρέφονται» και να αποκτούν γιγαντιαίες διαστάσεις. Η αλλαγή στα
μορφολογικά τους συστατικά οφείλεται ακόμα και σε γεωλογικές ανακατατάξεις.
Σεισμοί που έγιναν, βουνά που ξεφύτρωσαν, θάλασσα που κάλυψε χερσαίες
εκτάσεις, πεδιάδες που εξαφανίστηκαν.

Έργο απολίθωσης

Η απολίθωση είναι διαδικασία που κρατά μερικές χιλιάδες χρόνια. Αρχίζει
όταν μέσα από τα ηφαίστεια ξεπηδούν υγρά διαλύματα όπως είναι το διοξείδιο του
πυριτίου. Στα δέντρα, μαζί με την ηφαιστειακή στάχτη εμποτίζει σιγά σιγά τον
κορμό, μόριο προς μόριο. Το εξωτερικό περίβλημα του κορμού απολιθώνεται, το
εσωτερικό μένει ανέπαφο και αυτό βοηθά τους επιστήμονες να αντλήσουν πληροφορίες.