Ψαλίδι στις απαλλαγές για 2,2 εκατ. φορολογούμενους

Τουλάχιστον για 2,2 εκατομμύρια φορολογούμενους «χτυπά η καμπάνα» της
φορολογικής μεταρρύθμισης, στον βαθμό που θα προβλέπει περικοπές ή περιορισμό
των αφορολογήτων δαπανών για ενοίκια, δίδακτρα, τόκους στεγαστικών δανείων
πρώτης κατοικίας και άλλων, που εκπίπτουν σήμερα από το φορολογητέο εισόδημα.

Από την επεξεργασία των φορολογικών δηλώσεων που υποβλήθηκαν στην Εφορία το
2001 (εισοδήματα που αποκτήθηκαν το 2000), προκύπτει ότι:

* 2.221.121 φορολογούμενοι (αριθμός φορολογικών δηλώσεων) δήλωσαν
οικογενειακές δαπάνες του ενός εκατ. δρχ. για να ωφεληθούν από τη μείωση του
φόρου των 45.000 δρχ. Πρόκειται για την πλειοψηφία των φορολογούμενων, καθώς
σχεδόν όλοι δηλώνουν τις δαπάνες αυτές. Οι φορολογούμενοι αυτοί δήλωσαν
συνολικά δαπάνες ύψους 545 δισ. δραχμών.

* 1.274.588 φορολογούμενοι δήλωσαν έξοδα ιατρικής και νοσοκομειακής περίθαλψης
συνολικού ύψους 191 δισ. δρχ.

* 1.077.001 φορολογούμενοι δήλωσαν δαπάνες ασφαλίστρων ζωής συνολικού ύψους
123 δισ. δρχ.

* 631.571 φορολογούμενοι δήλωσαν δαπάνες ενοικίων για κύρια κατοικία συνολικού
ύψους 133,5 δισ. δρχ.

* 582.207 φορολογούμενοι δήλωσαν δαπάνες διδάκτρων σε φροντιστήρια και
ιδιωτικά σχολεία, για τα παιδιά τους, συνολικού ύψους 77 δισ. δρχ.

* 351.973 φορολογούμενοι δήλωσαν τόκους στεγαστικών δανείων πρώτης κατοικίας
συνολικού ύψους 150 δισ. δρχ.

* 178.377 φορολογούμενοι δήλωσαν ότι δώρισαν στο Δημόσιο ακίνητα και χρηματικά
ποσά συνολικού ύψους 20,5 δισ. δρχ.

Ποιοι θα πληρώσουν

Οι φορολογούμενοι αυτοί θα κληθούν να σηκώσουν το βάρος της φορολογικής
μεταρρύθμισης, αν αυτή στηριχθεί στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης με
περικοπή ή κατάργηση των δαπανών που εκπίπτουν σήμερα από το φορολογητέο
εισόδημα. Το μέγεθος της φορολογικής επιβάρυνσης αλλά και το ποιοι
φορολογούμενοι θα επιβαρυνθούν θα εξαρτηθεί από το ποιες δαπάνες θα
περιορισθούν, καθώς και από την έκταση των περικοπών.

Στο υπουργείο Οικονομικών, πάντως, συζητούν ήδη την κατάργηση των
οικογενειακών δαπανών με αποδείξεις, των δαπανών για αγορά ηλεκτρονικών
υπολογιστών που εκπίπτουν από το εισόδημα, των δαπανών για αγορά μεριδίων
μετοχικών και μεικτών αμοιβαίων κεφαλαίων, καθώς και τη θέσπιση πλαφόν στους
τόκους των στεγαστικών δανείων πρώτης κατοικίας, που σήμερα εκπίπτουν στο
σύνολό τους από το εισόδημα.

Το επιχείρημα

Το επιχείρημα που προβάλλεται για τις αλλαγές στις δαπάνες αυτές, και στο
πόρισμα της Επιτροπής για τη φορολογική αναμόρφωση, είναι ότι, όπως
εφαρμόζεται σήμερα το σύστημα έκπτωσής τους από το εισόδημα, ευνοούνται
αναλογικά περισσότερο όσοι έχουν υψηλά εισοδήματα. Πράγματι, οι δαπάνες αυτές
αφαιρούνται από την οροφή του εισοδήματος. Αυτό σημαίνει ότι το όφελος είναι
μεγαλύτερο όσο υψηλότερο είναι το εισόδημα, αφού το ποσό που εκπίπτει θα
εφορολογείτο με τον υψηλότερο φορολογικό συντελεστή, σε αντίθεση με τα
χαμηλότερα εισοδήματα, που η οροφή τους φορολογείται με χαμηλότερο συντελεστή.
Στους έχοντες υψηλά εισοδήματα ο συντελεστή.

Η κατάργηση ή ο δραστικός περιορισμός των φοροαπαλλαγών αυτών μπορεί από τη
μία πλευρά να μειώσει τα αναλογικά μεγαλύτερα οφέλη που έχουν τα μεγάλα
εισοδήματα, από την άλλη πλευρά όμως θα πλήξει σημαντικά τα μικρότερα
εισοδήματα. Άλλωστε, όσοι έχουν χαμηλά και μεσαία εισοδήματα είναι κυρίως
αυτοί που δηλώνουν στη φορολογική τους δήλωση δαπάνες για καταβολή ενοικίων,
για δίδακτρα, για τόκους στεγαστικών δανείων κ.ά.

Αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία που προκύπτουν από την επεξεργασία των δηλώσεων
φορολογίας εισοδήματος του 2001. Από τα 150 δισ. δρχ. που ήταν η συνολική
δαπάνη για τόκους στεγαστικών δανείων που δήλωσαν οι φορολογούμενοι, μόνο 14,2
δισ. δρχ. αντιστοιχούν σε όσους δήλωσαν εισοδήματα πάνω από 16 εκατ. δρχ.
Αντίθετα, οι δαπάνες για τόκους σε όσους δήλωσαν εισοδήματα μέχρι 5 εκατ.
δρχ., που θεωρούνται χαμηλά, ανήλθαν σε 32,6 δισ. δρχ. Επίσης, σε 34 δισ. δρχ.
ανέρχονται οι τόκοι από στεγαστικά δάνεια που δήλωσαν οι έχοντες εισοδήματα
από 8 έως 11 εκατ. δρχ. Η ίδια εικόνα προκύπτει και για τις άλλες αφορολόγητες
δαπάνες. Έτσι, από τα 76 δισ. δρχ. που δηλώθηκαν ως δαπάνες ενοικίων το 2001,
μόνο 4,1 δισ. δρχ. δηλώθηκαν από εισοδήματα πάνω από 16 εκατ. δρχ. ενώ το
μεγαλύτερο ποσοστό των δαπανών αυτών δηλώθηκε από εισοδήματα μέχρι 7 εκατ.
δρχ. Για ενοίκια δηλώθηκαν 629 δισ. δρχ., εκ των οποίων μόνο 62 δισ. δρχ.
αφορούν όσους έχουν εισοδήματα πάνω από 13 εκατ. δρχ. Τα 37 δισ. δρχ. από αυτά
αφορούν όσους έχουν εισοδήματα πάνω από 16 εκατ. δρχ.

Η μεγάλη επιβάρυνση που θα επιφέρει στους φορολογούμενους τυχόν περιορισμός
των δαπανών αυτών, μπορεί να αντισταθμισθεί μόνο από μεγάλη αύξηση του
αφορολόγητου ποσού εισοδήματος σε επίπεδα πάνω από τα 4 εκατ. δρχ., κάτι που
θεωρείται ανέφικτο με βάση τη σημερινή δημοσιονομική κατάσταση της χώρας.

Όμως ο μύθος ότι με την κατάργηση των αφορολόγητων δαπανών θα βελτιωθεί η
κατανομή των φορολογικών βαρών δεν είναι ο μόνος που συνοδεύει τη φορολογική
μεταρρύθμιση. Υπάρχουν και άλλοι δύο. Αυτοί αφορούν:

* Στα οφέλη που θα έχουν οι φορολογούμενοι από την κατάργηση των τεκμηρίων.

* Στο ότι η εισαγωγή του ΦΠΑ στα νέα ακίνητα θα οδηγήσει σε μείωση των τιμών
τους και, στη χειρότερη περίπτωση, δεν θα τις αυξήσει.

Η κατάργηση των τεκμηρίων

Όσον αφορά στα τεκμήρια, ακόμη και αν καταργηθούν για τον προσδιορισμό του
εισοδήματος των φορολογουμένων, αυτό θα ισχύει μόνο στα «χαρτιά». Τα τεκμήρια
διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων θα εξακολουθήσουν να ισχύουν,
αλλά από την «πίσω πόρτα». Η κατάργηση των τεκμηρίων σημαίνει απλά ότι η
Εφορία, κατά την υποβολή και επεξεργασία της φορολογικής δήλωσης, δεν θα
υπολογίζει αυτόματα το φορολογητέο εισόδημα με βάση το τεκμαρτό. Όμως, κατά
τον έλεγχο των δηλώσεων θα λαμβάνονται υπόψη μέχρι τελευταίας δραχμής.

Ο ΦΠΑ στα νέα ακίνητα

Όσον αφορά στην επιβολή του ΦΠΑ 18% στα νέα ακίνητα, παρά την κατάργηση του
φόρου μεταβίβασης (9%), αναμένεται να προκαλέσει νέα αύξηση των αγοραίων τιμών
τους.

Σήμερα, οι επαγγελματίες που συμμετέχουν στην ανέγερση οικοδομών επιβαρύνονται
με τον ΦΠΑ για τις εργασίες τους. Το υπουργείο Οικονομικών υποστηρίζει ότι με
την εισαγωγή του ΦΠΑ στην τελική τιμή πώλησης των ακινήτων θα επιβαρύνονται
πλέον οι τελικοί αγοραστές και οι επαγγελματίες θα μπορούν να εκπίπτουν τον
φόρο με τον οποίο επιβαρύνονται σήμερα. Έτσι, όπως υποστηρίζει το υπουργείο,
θα μειωθεί το κόστος κατασκευής των οικοδομών και θα πέσουν οι τιμές στην
αγορά. Όμως, κάτι τέτοιο, αφενός αποτελεί μία… άσκηση επί χάρτου και δεν
λαμβάνει υπόψη τις συνθήκες της αγοράς, όπου οι τιμές καθορίζονται με βάση τη
ζήτηση, και αφετέρου δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι, για να καταστεί εφικτή
η εφαρμογή του ΦΠΑ στα νέα ακίνητα, θα πρέπει να αυξηθούν οι αντικειμενικές
τιμές των ακινήτων στα επίπεδα των αγοραίων τιμών τους.