Ο ένας στους δύο αναποφάσιστος

Με τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών που διεξάγεται αύριο, ανοίγει στη
Γαλλία μια μακρά εκλογική περίοδος, η οποία θα ολοκληρωθεί έπειτα από δύο
περίπου μήνες με την εκλογή νέας Βουλής.

Οι πρόσφατες εκλογικές νίκες της Κεντροδεξιάς σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, αλλά και ο ιδιαίτερος ρόλος τον οποίο παραδοσιακά διαδραματίζει η
Γαλλία στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, προσδίδουν αυξημένη βαρύτητα
στην έκβαση των γαλλικών εκλογών. Σε συνδυασμό μάλιστα με το αποτέλεσμα των
προγραμματισμένων εκλογών σε τρεις ακόμη ευρωπαϊκές χώρες (τον Μάιο στην
Ολλανδία και τον Σεπτέμβριο σε Γερμανία και Σουηδία), οι μήνες που έρχονται
ενδέχεται να αποδειχτούν καθοριστικοί για την πολιτική ταυτότητα που θα έχει η
Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την κρίσιμη περίοδο της διεύρυνσης και της θεσμικής
ανασύνταξής της (2003-2004).

Από τις τέσσερις φάσεις του τετραπλού γαλλικού εκλογικού μαραθωνίου (δύο γύροι
προεδρικών εκλογών αύριο και στις 5 Μαΐου και δύο γύροι βουλευτικών εκλογών
στις 9 και 16 Ιουνίου), την κρισιμότερη σημασία έχει αναμφίβολα ο δεύτερος
γύρος των προεδρικών εκλογών, στον οποίο θα αναμετρηθούν, κατά πάσα
βεβαιότητα, ο σημερινός κεντροδεξιός Πρόεδρος της Δημοκρατίας Ζακ Σιράκ, με
τον σοσιαλιστή πρωθυπουργό (από το 1997) Λιονέλ Ζοσπέν. Από την έκβαση της
αναμέτρησης αυτής (μια επανάληψη της αντίστοιχης αναμέτρησης του 1995), θα
εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό ο πολιτικός προσανατολισμός της Γαλλίας τα επόμενα
χρόνια, αφού θεωρείται μάλλον απίθανο, τουλάχιστον σύμφωνα με τη μέχρι τώρα
εμπειρία, δύο τόσο κοντινές χρονικά εκλογικές αναμετρήσεις (προεδρικές και
βουλευτικές) να οδηγήσουν σε διαφορετικές πλειοψηφίες, παρατείνοντας τη
σημερινή συγκατοίκηση Αριστεράς και Δεξιάς.

Όμως, παρά την προφανή πολιτική σημασία της εκλογής του Προέδρου της
Δημοκρατίας, η μακρά προεκλογική περίοδος, δεν κατόρθωσε να κινητοποιήσει
θετικά τη γαλλική κοινή γνώμη. Αντίθετα, ανέδειξε με σαφήνεια μια βαθύτατη
κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της οποίας αξίζει
να επισημανθούν, γιατί σίγουρα δεν αποτελούν προνόμιο μόνο της γαλλικής
πολιτικής ζωής.

Παρ’ όλο που η άτυπη προεκλογική περίοδος έχει αρχίσει από τα τέλη του
περασμένου χρόνου, και η επίσημη αναγγελία των δύο κορυφαίων υποψηφιοτήτων από
τα μέσα Φεβρουαρίου, το ενδιαφέρον του κοινού για την προεδρική εκλογή
παραμένει ιδιαίτερα χαμηλό και η συμμετοχή στις εκλογές αναμένεται να
σημειώσει αρνητικό ρεκόρ. Την παραμονή του πρώτου γύρου, το ποσοστό αυτών που
δηλώνουν «βέβαιοι ότι θα ψηφίσουν» μόλις που προσεγγίζει το 75%, γεγονός που
σημαίνει, με βάση τη μέχρι τώρα εμπειρία, ότι το πραγματικό ποσοστό συμμετοχής
θα είναι ακόμη χαμηλότερο. Επίσης, το 41% – 50% των Γάλλων ψηφοφόρων δεν έχει
ακόμα επιλέξει ποιον υποψήφιο θα ψηφίσει. Και το 59% θεωρεί τις εκλογές του
Ιουνίου σημαντικότερες από τις αυριανές.

Λίγοι δηλώνουν ικανοποιημένοι από τα «φαβορί»

Η κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης αποτυπώνεται στην εξαιρετικά περιορισμένη
θετική γνώμη και για τους δύο βασικούς διεκδικητές της προεδρίας. Ούτε για τον
Ζ. Σιράκ, ούτε για τον Λ. Ζοσπέν αυτοί που δηλώνουν ότι «θα επιθυμούσαν» την
εκλογή του δεν ξεπερνούν, για τον καθένα, το 20%. Η πλειοψηφία από αυτούς που
προτίθενται να τους ψηφίσουν στον δεύτερο γύρο, δικαιολογούν την επιλογή τους
αρνητικά, με το επιχείρημα «καλύτερα αυτός παρά ο αντίπαλός του».

Η περιορισμένη ελκτικότητα των δύο βασικών διεκδικητών της προεδρίας
διαπιστώνεται επίσης από τα χαμηλά ποσοστά που αναμένεται να συγκεντρώσουν
στον αυριανό πρώτο γύρο (και οι δυο μαζί περί το 40%).

Είναι μάλιστα, χαρακτηριστικό ότι, παρά την τεράστια κινητοποίηση των
(αμερικανικού τύπου) μηχανισμών πολιτικής επικοινωνίας (με άμεση εμπλοκή και
των δύο συζύγων), η πρόθεση ψήφου για τους δύο βασικούς διεκδικητές της
προεδρίας παρουσιάζει εμφανή καθοδική τάση, η οποία μάλιστα έγινε εντονότερη
όσο προχωρούσε η προεκλογική εκστρατεία.

Η αδυναμία τόσο του Ζ. Σιράκ όσο και του Λ. Ζοσπέν να κινητοποιήσουν θετικά
ευρύτερα τμήματα της κοινής γνώμης συνδυάζεται και με την αντίστοιχη αδυναμία
των άμεσων (δυνάμει κυβερνητικών) συμμάχων τους. Τόσο οι κομμουνιστές όσο και
οι οικολόγοι, που συγκροτούν, μαζί με τους σοσιαλιστές, τη σημερινή
(πλουραλιστική) κυβερνητική Αριστερά παραμένουν σταθερά, ως πρόθεση ψήφου,
περί το 5% έως 6%, γεγονός που σημαίνει ότι το σύνολο της κυβερνητικής
Αριστεράς εμφανίζει σαφή υποχώρηση από το 35% που είχε συγκεντρώσει στις
προηγούμενες προεδρικές εκλογές (το 1995) και ακόμη περισσότερο από το 40% των
βουλευτικών εκλογών του 1997 (που την έφεραν στην εξουσία). Αντίστοιχα, οι
κεντρώας προέλευσης δυνάμει κυβερνητικοί σύμμαχοι του Ζ. Σιράκ (ο Φ. Μπαϊρού
και ο Α. Μαντελέν) δεν ξεπερνούν αθροιστικά το 10% ως πρόθεση ψήφου, γεγονός
που σημαίνει ότι και η ευρύτερη κεντροδεξιά συμμαχία δεν αντιπροσωπεύει τίποτα
περισσότερο από το 1/3 του εκλογικού σώματος.

Η περιορισμένη απήχηση των δύο βασικών διεκδικητών της προεδρίας, η αδυναμία
τους να συγκροτήσουν, μέσω συμμαχιών, ένα σαφώς πλειοψηφικό ρεύμα, αλλά και το
μειωμένο ενδιαφέρον μιας μεγάλης μερίδας των πολιτών, καθιστούν εξαιρετικά
αβέβαιη την έκβαση της αναμέτρησης στον δεύτερο γύρο της 5ης Μαΐου.

Είναι χαρακτηριστικό ότι όλες σχεδόν οι δημοσκοπήσεις το τελευταίο δίμηνο
προβλέπουν ότι, όποιος κι αν επικρατήσει, δύσκολα το ποσοστό του θα ξεπεράσει
το 51%.

Κατακερματισμός δυνάμεων

Η περιορισμένη απήχηση των δύο βασικών προεδρικών υποψηφίων (αλλά και των δύο
εναλλακτικών κυβερνητικών σχημάτων που προτείνονται), η αποξένωση της
κυρίαρχης πολιτικής τάξης από τους πολίτες και η ιδεολογική σύγκλιση των
κομμάτων διακυβέρνησης, έχουν τροφοδοτήσει την εμφάνιση μιας πληθώρας
υποψηφίων, οι οποίοι, με διαφορετικό τρόπο ο καθένας, εκφράζουν (ή
καρπώνονται) τη δυσανεξία της πολιτικής ζωής. Έτσι, εκτός από τους δύο
κορυφαίους εκπροσώπους της εκτελεστικής εξουσίας και τους τέσσερις άμεσους
συμμάχους τους, συμμετέχουν στις εκλογές άλλοι 10 υποψήφιοι, οι οποίοι
αναμένεται να συγκεντρώσουν αθροιστικά περίπου το 40% των ψήφων. Ποτέ στο
παρελθόν δεν είχε παρουσιαστεί τέτοιος κατακερματισμός των πολιτικών δυνάμεων
(ο μέγιστος μέχρι τώρα αριθμός προεδρικών υποψηφίων ήταν 12 το 1981) και
κυρίως δεν είχε εμφανιστεί με τέτοια ένταση η απόρριψη, από τόσο ευρύ φάσμα
της κοινής γνώμης, του κυρίαρχου διπολισμού της γαλλικής πολιτικής ζωής.

Από τους δέκα αυτούς υποψηφίους, οι περισσότεροι από τους οποίους έχουν
μάλιστα δηλώσει ότι δεν θα υποστηρίξουν ούτε τον Σιράκ ούτε τον Ζοσπέν στον
δεύτερο γύρο, οι τρεις κυριότεροι είναι ο ακροδεξιός Ζ.Μ. Λεπέν, η
τροτσκίστρια Α. Λαγκιγιέ και ο Ζ.Π. Σεβενμάν, πρώην υπουργός της κυβέρνησης
Ζοσπέν, ο οποίος εκφράζει ένα ισχυρό ρεύμα, με ρίζες τόσο στην Αριστερά όσο
και στην ντεγκωλική Δεξιά, υπέρ της γαλλικής εθνικής κυριαρχίας (και το οποίο
θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «ευρωσκεπτικιστικό»).