ΟΥΙΛΙΑΜ ΓΚΕΡΙΝΓΚ Και όμως, ο εγκέφαλος «τζογάρει»!

Ο Ουίλιαμ Γκέρινγκ επί το έργον, «βλέπει» στην οθόνη του υπολογιστή τι συμβαίνει στον εγκέφαλο του φοιτητή του, στο Εργαστήριο Γνωστικής Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν

Δουλειά του είναι να… δοκιμάζει ανθρώπους και τα παιχνίδια που «παίζουν» οι
εγκέφαλοί τους, η συνείδηση και η αντίληψή τους. Ο Ουίλιαμ Γκέρινγκ (William
Gehring) διδάσκει Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. Όταν δεν βρίσκεται
στην τάξη, τρέχει στο εργαστήριο και κάνει πειράματα με εγκεφάλους σε…
δύσκολες καταστάσεις. Στην τελευταία του έρευνα χρησιμοποίησε τζογαδόρους και
απέδειξε πως όταν αντιλαμβανόμαστε τον κίνδυνο να χάσουμε (χρήματα),
ρισκάρουμε περισσότερο απ’ όσο πρέπει, αντιδρούμε σπασμωδικά και τελικά…
χάνουμε ξανά!

Με ποια μέθοδο έφθασε σ’ αυτό το συμπέρασμα; «Στα πειράματα που κάναμε με τον
τζόγο, οι άνθρωποι έβαζαν στοιχήματα διαλέγοντας έναν αριθμό (5 ή 25). Ένα
δευτερόλεπτο αργότερα μάθαιναν αν κέρδισαν ή έχασαν το ποσό. Αν λοιπόν
διάλεγαν 5 και αμέσως μετά ο αριθμός γινόταν πράσινος, σημαίνει ότι κέρδιζαν
5. Αν ο αριθμός γινόταν κόκκινος, σημαίνει ότι έχαναν πέντε. Ανακαλύψαμε ότι
όταν οι άνθρωποι έχαναν ήταν πιο πιθανό στην επόμενη προσπάθεια να διαλέξουν
τον αριθμό 25 αντί του 5. Άρα, μετά την ήττα ήταν περισσότερο διατεθειμένοι να
ρισκάρουν να χάσουν περισσότερα χρήματα…», εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο Ουίλιαμ
Γκέρινγκ.

Τι σημαίνει αυτό; «Ότι οι άνθρωποι περιμένουν να κερδίσουν μετά τη χασούρα.
Επίσης, ανακαλύψαμε ότι η εγκεφαλική δραστηριότητα θεωρεί την ήττα πιο
σημαντική όταν έχει προηγηθεί ακόμη μια ήττα».

Ισχύει μόνο για τον τζόγο; «Νομίζουμε ότι μάλλον είναι γενικότερο φαινόμενο,
γιατί η περιοχή του εγκεφάλου που προκαλεί αυτή τη δραστηριότητα (medial
frontal cortex) είναι γνωστό ότι εμπλέκεται και σε άλλες γνωστικές και
συναισθηματικές καταστάσεις. Προς το παρόν, όμως, μένουμε στις δραστηριότητες
του τζόγου και στο μέλλον θα δούμε ποιες άλλες δραστηριότητες επηρεάζονται».

Μπορεί να ισχύει το ίδιο για όλους τους ανθρώπους ή εξαρτάται από την
προσωπικότητά τους; «Διαφορετικές προσωπικότητες ενδεχομένως ν’ αντιδράσουν
διαφορετικά».

Πόση ώρα χρειάζεται ο εγκέφαλός μας για ν’ αποφασίσει ποια θα είναι η
επόμενη κίνηση σε τέτοιες περιπτώσεις; «Χρειάζονται ένα ή δύο δευτερόλεπτα για
να πάρουμε την απόφαση, αλλά μόνο 265 χιλιοστά του δευτερολέπτου, για να
συνειδητοποιήσει ο εγκέφαλος αν έχασε ή κέρδισε. Αυτή είναι “αυτόματη”
διαδικασία γιατί δεν απαιτείται καμιά συνειδητή διαδικασία για ν’ αποφασίσει
αν το αποτέλεσμα είναι θετικό ή αρνητικό».

Να υποθέσουμε ότι ο εγκέφαλός μας είναι… αυτοκαταστροφικός; «Όχι, καθόλου.
Απλώς εξελίχθηκε ώστε να κάνει τα πράγματα μ’ έναν συγκεκριμένο τρόπο. Τα
προβλήματα προκύπτουν επειδή η μοντέρνα ζωή μας θέτει προβλήματα που δεν
υπήρχαν όταν οι εγκέφαλοί μας εξελίσσονταν».

Δηλαδή; «Οι άνθρωποι δεν εξελίχθηκαν… παίζοντας τζόγο σε μηχανήματα, οπότε η
δικτύωση του εγκεφάλου δεν γνωρίζει πολύ καλά πώς ν’ αντιμετωπίσει πληροφορίες
πιθανοτήτων. Ο λόγος που ο εγκέφαλος μοιάζει αυτοκαταστροφικός, είναι ότι
συμπεριφέρεται σύμφωνα με τους “παλιούς” κανόνες της ιστορίας της εξέλιξης».

Το βασικότερο όμως είναι ότι «στις περισσότερες περιπτώσεις εξέλιξης
του ανθρώπου, ύστερα από μια σειρά κακών γεγονότων, ακολουθούσε ένα καλό. Ο
εγκέφαλος έχει συνηθίσει να λειτουργεί έτσι, με διαφορετικούς κανόνες απ’
αυτούς που μας έχει δώσει η εποχή της πληροφορίας».

Το σινιάλο του λάθους

Όταν κάνουμε λάθος, ο εγκέφαλός μας όχι μόνο λειτουργεί, αλλά συνειδητοποιεί
ότι κάτι δεν πάει καλά και άρα ότι υπάρχει πρόβλημα. Είναι το… σήμα
σφάλματος (error signal) που ενεργοποιείται συνήθως όταν πρέπει ν’ απαντήσουμε
πολύ γρήγορα σε κάτι. «Στις έρευνες, οι συμμετέχοντες έπρεπε ν’ αντιδράσουν
γρήγορα στις διαφορές που συνέβαιναν στην οθόνη του υπολογιστή. Σ’ ένα από τα
πειράματα έπρεπε να πατήσουν ένα πλήκτρο όταν στην οθόνη εμφανιζόταν το
πράσινο χρώμα και ένα άλλο όταν εμφανιζόταν το κόκκινο. Το “πονηρό” σημείο του
πειράματος ήταν ότι η λέξη “κόκκινο” εμφανιζόταν γραμμένη με πράσινα γράμματα.
Οι άνθρωποι σ’ αυτές τις περιπτώσεις κάνουν λάθος γιατί απαντούν γρήγορα. Τη
στιγμή που έκαναν λάθος παρατηρήσαμε εγκεφαλική δραστηριότητα. Αυτή η
δραστηριότητα συνδέεται με τη δραστηριότητα που παρατηρείται κι όταν χάνουμε:
όταν κάνουμε λάθος ο εγκέφαλος καταλαβαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά», λέει.

Ωραία. Βρήκαμε πώς λειτουργούμε όταν χάνουμε. Σε τι θα μας χρησιμεύσει;
«Υπάρχουν πολλές διαταραχές που συνδέονται με τα προβλήματα του εγκεφάλου στην
εκτίμηση της σημαντικότητας των γεγονότων. Η δική μας έρευνα επικεντρώθηκε στο
πώς ο εγκέφαλος εκτιμά τις οικονομικές απώλειες, αλλά υπάρχουν πολλά άλλα είδη
γεγονότων που θα μπορούσαν να είναι σημαντικά γι’ αυτήν την περιοχή του
εγκεφάλου. Όπως είπαμε και πριν, οι άνθρωποι με διαταραχές παρορμητικής
συμπεριφοράς εμφανίζονται να έχουν προβλήματα σ’ αυτήν την περιοχή του
εγκεφάλου, όπως και οι άνθρωποι που έχουν πρόβλημα ελέγχου της παρόρμήσής τους
ή “εθιστικές” συμπεριφορές. Είναι συναρπαστικό και μένει ν’ ανακαλυφθεί σε
μελλοντικές έρευνες τι πάει στραβά και τι μπορεί να γίνει για να διορθωθεί».

Εγκεφαλικά ριψοκίνδυνοι

Υπάρχουν άνθρωποι περισσότερο και άλλοι λιγότερο ριψοκίνδυνοι. Είναι
θέμα… διαφορετικού εγκεφάλου; «Υπάρχουν πολλές διαφορές βάσει των οποίων θα
μπορούσαμε να εξηγήσουμε γιατί κάποιοι άνθρωποι είναι πιο ριψοκίνδυνοι από
άλλους. Σίγουρα η παρορμητική συμπεριφορά ελέγχεται από τον εγκέφαλο και είναι
γνωστό ότι οι βλάβες σε συγκεκριμένα σημεία του εγκεφάλου κάνουν τους
ανθρώπους πιο παρορμητικούς. Όμως, τα γονίδια και οι επιρροές από το
περιβάλλον παίζουν επίσης ρόλο».