Μια ζωγραφιά στον τοίχο…

Ο δρ Πιέρ κοιτάζει υπεροπτικά το κυκλοφοριακό χάος… Σε ένα Παρίσι που
παρασύρεται στους τρελούς ρυθμούς της καθημερινότητας, αγέρωχος εκείνος, μόνο
για ένα πράγμα ενδιαφέρεται: Πώς θα πείσει τους περαστικούς να χρησιμοποιήσουν
μια οδοντόκρεμα που έχει πάψει να κυκλοφορεί εδώ και… 70 χρόνια!

Το δημοφιλές κατά τη δεκαετία του 1920 ποτό Fernet Branca, υπάρχει ακόμα στη διαφημιστική τοιχογραφία σε δρόμο του Βιλζουίφ

Λέγεται, πως το 1894 δημιούργησε έναν νέο τύπο οδοντόκρεμας, που στην ουσία
άνοιξε τον δρόμο για ν’ ακολουθήσει η Colgate και η Macleans. Για να είμαστε
ειλικρινείς, το πιθανότερο, δεν έζησε ποτέ μακριά από τους τοίχους και τα
σχεδιαστήρια των διαφημιστών της εποχής.

Στη διάρκεια της δεκαετίας του 1920, το αγέλαστο πρόσωπό του, ύψους εννέα
μέτρων, εμφανίστηκε ζωγραφισμένο σε κτίρια σε όλη τη χώρα. Σήμερα είναι όπως
τα φυτά που, αν και καρποφόρησαν σε άλλους καιρούς, κινδυνεύουν πλέον με
αφανισμό. Μόνο τρία πρόσωπα του δρος Πιέρ αντέχουν στην ευρύτερη περιοχή του
Παρισιού, περίπου δέκα σε ολόκληρη τη Γαλλία.

Κειμήλια. Γι’ αυτούς που νοιάζονται, ο συγκεκριμένος δρ Πιέρ, φθαρμένος
πια στον πλινθόκτιστο τοίχο, είναι ένα ανεκτίμητο κειμήλιο, μια υπόμνηση πιο
αργών, πιο ήρεμων καιρών, ένα μέρος της αστικής και εμπορικής-διαφημιστικής
κληρονομιάς της Γαλλίας. Οι διαφημιστικές τοιχογραφίες, έργα πλανόδιων
καλλιτεχνών από τα τέλη του 1880 έως το 1950, ενσωματώνονταν κάποτε στο
γαλλικό (και βελγικό) τοπίο τόσο αρμονικά, όπως τα δέντρα στους δρόμους ή οι
ηλικιωμένοι με τις εργατικές φόρμες στα ποδήλατα. Στις ημέρες μας, όμως,
«εξαφανίζονται, η μία μετά την άλλη. Όταν ξαναεπισκέπτεσαι μια περιοχή, έχεις
την αγωνία μήπως ένας από τους παλιούς σου φίλους έχει πεθάνει». Ο Αλέν Γκετ
είναι 46 χρόνων, καθηγητής αγγλικής γλώσσας στο Πανεπιστήμιο και μιλά γι’
αυτές τις διαφημίσεις σαν να πρόκειται για κάτι το ιερό και ζωντανό
ταυτόχρονα. Μαζί με μερικούς φίλους στη Γαλλία και το Βέλγιο προσπαθούν να
φωτογραφίσουν όσες διαφημιστικές τοιχογραφίες έχουν απομείνει, καθώς και να
πείσουν τις τοπικές αρχές ότι υπάρχει λόγος να διατηρηθούν. Πολλές έχουν πέσει
θύματα της οικιστικής ανάπτυξης που «αμερικανοποίησαν» τις αρτηριακές οδούς
μεταξύ των πόλεων τα τελευταία 20 χρόνια.

Ένας σπάνιος «Δρ Πιέρ» στο Κρεμλέν-Μπισέτρ, η γνωστή και στην Ελλάδα «Αγελάδα που Γελά» και άλλες διαφημίσεις, έργα πλανόδιων καλλιτεχνών

McDonald’s, Quick, Midas… και ύστερα ένα σαλόνι της Ford. Θα μπορούσε
κάλλιστα να είναι το Νιού Τζέρσεϊ ή το Τέξας. «Ο κόσμος με ρωτά γιατί
ασχολούμαι τόσο πολύ με τις τοιχογραφίες και τους απαντώ: “Κοιτάξτε. Κοιτάξτε
τους δρόμους. Κοιτάξτε τον σύγχρονο κόσμο και ύστερα τον δρα Πιέρ, τη δόξα
αυτών των παλιών συμβόλων, την καθαρότητα και την κομψότητά τους. Φέρουν την
οσμή μιας πιο αθώας εποχής, μιας εποχής που έχει φύγει εδώ και καιρό, αυτήν
του ’30, τότε που η κυβέρνηση του Λαϊκού Μετώπου παρείχε στους εργάτες
πληρωμένες διακοπές και πλημμύριζαν με τα σαραβαλάκια τους δρόμους σαν κι
αυτούς”».

Το βλέμμα μας διακόπτει ξαφνικά ένα έξοχο Suze. Όχι οποιοδήποτε, αλλά ένα
μεγάλο και περίτεχνο, που συνοδεύεται από ένα μικρό σλόγκαν – πράγμα σπάνιο:
«Suze- L’ami de l’estomac», «Σιζ – Ο φίλος του στομάχου». Ακριβώς από κάτω
άλλοι, νεώτεροι «καλλιτέχνες», έχουν αφήσει τα σημάδια τους κι εκτός από αυτά,
την υπογραφή τους, κάτι που ποτέ δεν έκαναν εκείνοι που φιλοτέχνησαν τις
τοιχογραφίες. «Τους μισώ. Τους μισώ», λέει ο συνήθως ήρεμος Γκετ και
εκρήγνυται. «Είναι οι χειρότεροι εχθροί μας. Δεν έχουν σεβασμό. Τους
ενδιαφέρει μόνο η γελοία μουντζούρα τους, που υποτίθεται ότι είναι ξεχωριστή,
όμως τίποτα δεν είναι περισσότερο παράγωγο, δεύτερο… Και όταν καλύπτουν μια
διαφημιστική τοιχογραφία, την καταστρέφουν. Τα χρώματα που χρησιμοποιούν στα
γκράφιτι δεν μπορούν να αφαιρεθούν χωρίς να καταστραφεί η ζωγραφιά που
βρίσκεται από κάτω».

Κι όμως, τα σημάδια που αφήνει πάνω τους ο καιρός και όχι ο άνθρωπος τις κάνει
περισσότερο γοητευτικές απ’ ό,τι ήταν στην αρχική, λαμπερή τους κατάσταση. Σαν
να άφησε ο χρόνος κάτι από τη μαγεία του πάνω τους.

Οι καλλιτέχνες. «Πίσω απ’ αυτήν τη στροφή θα δείτε έναν υπέροχο Fernet
Branca», συνεχίζει ο Γκετ. Ακούγεται σαν να υπήρξε ανταγωνιστής του Πάμπλο
Πικάσο ή μαθητής τού Σαλβαντόρ Νταλί. Στην ουσία πρόκειται για άλλο ένα ποτό,
ένα ιταλικό που διαφημίστηκε ευρέως και στη Γαλλία το 1920. Αυτό το περίφημο
Fernet Branca μοιάζει με μικρό διαμάντι, έτσι όπως προβάλλει ακόμη το λαμπερό
μπλε του στον πίσω τοίχο του μπαρ ρέστοραν «Chez Mario».

Οι διαφημιστικές τοιχογραφίες μιλούν για την εποχή που οι διαφημιστικές
εκστρατείες κάλυπταν σειρά ετών ή δεκαετιών, όχι εβδομάδων. Η δεκαετία του
’50, ο ερχομός της διαφήμισης από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο σηματοδότησε
και τη δύση τους. «Νιώθω σαν αρχαιολόγος», παραδέχεται ο Γκετ. «Όμως,
αρχαιολόγος μιας εποχής που με δυσκολία θυμάμαι τον εαυτό μου, ένας
αρχαιολόγος στο σήμερα που όμως νοσταλγεί το παρελθόν…».