Διαστάσεις Η επιστροφή των «Οssi»

Βερολίνο: το Τείχος που χώριζε την πόλη σε Ανατολή και Δύση

Επί δέκα χρόνια προσπαθούσαν να καταλάβουν τι είχε συμβεί. Επί δέκα χρόνια
προσπαθούσαν να χωνέψουν αυτό που είχε συμβεί. Άλλοι αγωνίζονταν να ζήσουν την
οικογένειά τους. Άλλοι να ξεπλύνουν το στίγμα της συνεργασίας με τη Στάζι.
Όμως κανείς από τους Ανατολικογερμανούς συγγραφείς δεν έγραφε για τη χαμένη
πατρίδα. Κανείς δεν τολμούσε να ερευνήσει, να αναλύσει, πόσο μάλλον να
νοσταλγήσει. Το τραύμα ήταν βαθύ και πρόσφατο. «Τι απέμεινε;» αναρωτιόταν η
Κρίστα Βολφ λίγο μετά την πτώση του Τείχους. Τι απέμεινε από την Ανατολική
Γερμανία; Τίποτα. Μόνο ερείπια στις ψυχές.

Κι όμως, δεν ήταν έτσι. Δεν θα μπορούσε να είναι έτσι. Η επιστροφή της
ανατολικογερμανικής λογοτεχνίας έγινε μάλιστα νωρίτερα απ’ ό,τι αναμενόταν.
Αυτή την άνοιξη, τα καινούργια βιβλία των γερμανικών εκδοτικών οίκων είναι όλα
γραμμένα από «Ossi», όπως έλεγαν παλιά τους Ανατολικούς. Κι όλα θυμούνται τη
χώρα που δεν υπάρχει πια. Άλλα με νοσταλγία (όπως η «Οκαρίνα» του Χέρμαν
Καντ). Άλλα με τύψεις (όπως η αυτοβιογραφία του Σάσα Άντερσον, που ήταν
συνεργάτης της Στάζι). Άλλα με μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, όπως το «Με Σάρκα
και Οστά» της Κρίστα Βολφ. Η συγγραφέας παρομοιάζει την περίοδο πριν από το
1989 με την ιστορία μιας αρρώστιας. Η αρρώστια ήταν άλλωστε πάντα γι’ αυτήν
μια μεταφορά, ένα κλειδί για την αναζήτηση της αλήθειας, ένα νήμα που οδηγεί
στις ρίζες. Η πρωταγωνίστρια, μια εξηντάχρονη γυναίκα που νοσηλεύεται σε ένα
νοσοκομείο του Βερολίνου λίγο πριν από την πτώση του Τείχους, λέει στον γιατρό
της που εκφράζει την έκπληξή του για την κατάρρευση του ανοσοποιητικού της
συστήματος: «Ίσως να επιβαρύνθηκε με το φορτίο που δεν μπορεί να αντέξει το
άτομο». Η συγγραφέας είχε ήδη γράψει από το 1983 ότι οι αρρώστιες είναι η
έκφραση της εσωτερικής κατάστασης ενός ατόμου. Ακόμη και τον πρόωρο θάνατο
πολλών ανθρώπων της γενιάς της, ως αντίδραση στην πολιτική κατάσταση τον είχε
ερμηνεύσει.

Η πρώτη δημόσια ανάγνωση του βιβλίου της Βολφ έγινε στην παλιά εκκλησία του
Πάνκοβ, στο Βερολίνο. Και ο κόσμος ήταν τόσο πολύς, που ήταν αδύνατο ακόμα και
να πλησιάσεις: πάνω από χίλια άτομα, είπαν οι οργανωτές. Ίσως να ήταν η
ασυμβίβαστη προσωπικότητα της συγγραφέως. Ίσως το θέμα του βιβλίου. Ίσως το
happy end: όταν όλα μοιάζει να έχουν χαθεί, η γυναίκα βρίσκει το κουράγιο και
την ενέργεια να πετάξει από πάνω της την αρρώστια και να σταθεί ξανά στα πόδια
της. Ο Γκύντερ Γκρας είχε δίκιο όταν επέμενε ότι η χώρα του είναι ένα
πολιτισμικά ενιαίο έθνος. Αλλά η αφομοίωση της Ανατολής από τη Δύση που
φοβόταν δεν επαληθεύεται. Οι παλιοί του συνάδελφοι κατακτούν και πάλι τη θέση
που τους αξίζει.