Διαστάσεις Η ζωή είναι ένα όνειρο

«Πλέουμε σε νερά πολύ παράξενα, όπου όλα τα ζητήματα της υγείας, της
αρρώστιας, της ομαλότητας και του πόνου αλλάζουν θέση μεταξύ τους και μπορεί
να λειτουργήσουν με αντίστροφο τρόπο». Όλιβερ Σακς

Όλιβερ Σακς: «Αν μας στερούσαν τα όνειρα, θα τρελαινόμασταν»

Σε ένα από τα βιβλία του, το «Ένας ανθρωπολόγος στον Άρη» (1996), ο Όλιβερ
Σακς αφηγείται την περίπτωση του Βίρτζιλ, ενός τυφλού που στα 50 του χρόνια
ανακτά την όρασή του χάρις σε μια χειρουργική επέμβαση. Και παθαίνει μια
απροσδόκητη κρίση ανασφάλειας. Φοβάται να περάσει τον δρόμο, τρομάζει με το
παραμικρό και γενικά αισθάνεται πως έχει χάσει τον έλεγχο των καθημερινών
κινήσεών του. Η ζωή του γίνεται κόλαση. Ώσπου ζητά να χάσει και πάλι την όρασή
του. Και αυτή τη φορά δέχεται την τυφλότητα ως δώρο.

Ο Βίρτζιλ δεν αποτελεί κατασκεύασμα του συγγραφέα, αλλά έναν από τους χιλιάδες
ασθενείς που έχει εξετάσει στην ιατρική του σταδιοδρομία. Και επιβεβαιώνει τη
φράση που είπε κάποτε ένας άλλος σπουδαίος γιατρός, ο καναδός Ουίλιαμ Όσλερ,
και κοσμεί την πρώτη σελίδα του βιβλίου: «Το ζήτημα δεν είναι από ποια
ασθένεια πάσχει κάποιος, αλλά τι άτομο είναι αυτό που πάσχει από τη
συγκεκριμένη ασθένεια». Η ιατρική μπορεί να είναι σήμερα σε θέση να φέρει στο
φως τον πρώτο ανθρώπινο κλώνο, αλλά θα χρειαστεί ακόμη πολλά χρόνια για να
κατανοήσει το άτομο, τη λειτουργία του εγκεφάλου του, το αίνιγμα της
συνείδησής του. Τουλάχιστον εκατό χρόνια, λέει ο Σακς.

Και επειδή το μεγαλύτερο αίνιγμα είναι ο ίδιος μας ο εαυτός, ο 69χρονος
βρετανός νευρολόγος μιλά στο τελευταίο του βιβλίο («Ο Θείος Βολφράμιο», εκδ.
Knopf) για ένα παιδί που ξεκινά ένα θαυμαστό ταξίδι στον κόσμο της επιστήμης,
ένα παιδί που ανακαλύπτει σταδιακά τα μυστήρια της χημείας, ένα παιδί που
ονειρεύεται: τον εαυτό του. Τα όνειρα, λέει στην Ελ Παΐς, είναι το
τρίτο στάδιο της ύπαρξης: ή ξύπνιοι θα είμαστε ή θα κοιμόμαστε ή θα
ονειρευόμαστε. Ο ύπνος είναι ένα φαινόμενο που δεν παρουσιάζει μεγάλο
ενδιαφέρον. Τα όνειρα, αντίθετα, είναι μια ουσιαστική μορφή αφομοίωσης και
διαλεύκανσης των καθημερινών εμπειριών. Όσο για το τρίτο στάδιο, το έχουν πει
ο Σαίξπηρ και ο Πέδρο Καλντερόν: η ζωή είναι ένα όνειρο. Το ξύπνημα είναι η
συνέχιση του ονείρου στον εξωτερικό κόσμο. Τη νύχτα είμαστε όλοι καλλιτέχνες,
ακόμη και άνθρωποι με την πιο φτωχή φαντασία βλέπουν δημιουργικά όνειρα.
Υπάρχει μια υπέροχη ελευθερία στα όνειρα, μια ελευθερία που δεν επιτρέπεται
στις υπόλοιπες σφαίρες της ύπαρξής μας, μια ελευθερία που διευκολύνεται από το
γεγονός ότι το σώμα είναι παραλυμένο και οι κινήσεις απαγορευμένες.

Θα μπορούσε έτσι να πει κανείς ότι το όνειρο αποτελεί μια θεμελιώδη λειτουργία
της ανθρώπινης ύπαρξης. Μια ανάγκη τόσο πρωταρχική σε βιολογικό και
νευρολογικό επίπεδο, ώστε αν μας το στερούσαν θα τρελαινόμασταν.