Σκηνικό κινδύνων για το δημόσιο χρέος

Καμπανάκι για τον προϋπολογισμό και το δημόσιο χρέος χτυπούν μια σειρά από
πρόσφατες εξελίξεις, επαναφέροντας στο προσκήνιο το θέμα της δημοσιονομικής
σταθερότητας, την οποία όλοι θεωρούσαμε δεδομένη μετά την ένταξη της χώρας στη
ζώνη του ευρώ. Στην πραγματικότητα, η απειλή κλονισμού της δημοσιονομικής
ισορροπίας, όχι μόνο είναι υπαρκτή αλλά φαίνεται πλέον και πολύ κοντινή.

Την περασμένη εβδομάδα έγινε γνωστή μία από τις εξελίξεις που στοιχειοθετούν
την απειλή αυτή. Τα δημόσια έσοδα του Φεβρουαρίου παρουσίασαν όχι απλώς
υστέρηση αλλά και μείωση σε σύγκριση με τα αντίστοιχα περυσινά. Μεταξύ των
αιτίων, ήταν η πτώση των συναλλαγών στο Χρηματιστήριο, που μείωσε τα σχετικά
φορολογικά έσοδα, η ηλεκτρονική υποβολή του ΦΠΑ, που οδήγησε σε διαφορετική
χρονική κατανομή των εισπράξεών του, η μείωση των φορολογικών συντελεστών
εισοδήματος και η προείσπραξη των τελών κυκλοφορίας των αυτοκινήτων, που
κάλυψε την «τρύπα» του 2001 δημιουργώντας, όπως ήταν φυσικό, μια άλλη, το
2002.

Η συγκεκριμένη πορεία των εσόδων έχει ιδιαίτερη ­ και συμβολική ­ σημασία,
γιατί ανέτρεψε έναν μύθο των προηγουμένων ετών, που έτεινε να αποκτήσει
διαστάσεις δόγματος: ότι, δηλαδή, τα δημόσια έσοδα μπορούν να αυξάνονται
αενάως, χωρίς να αυξάνονται οι φορολογικοί συντελεστές, επειδή υπάρχουν μεγάλα
περιθώρια σύλληψης της φοροδιαφυγής. Αυτή ήταν η βασική ­ και πολύ πετυχημένη
­ συνταγή ένταξης στην ΟΝΕ, αφού επέτρεψε τον δραστικό περιορισμό των
δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Προφανώς, δεν ισχύει πλέον και πρέπει να βρεθεί
κάποια άλλη για να την αντικαταστήσει.

Αν η πορεία των εσόδων επιμείνει σε καθοδικές τάσεις και τους επόμενους μήνες,
η επίτευξη πλεονάσματος στον προϋπολογισμό, ίσου με το 0,8% του

ΑΕΠ, καθίσταται επισφαλής. Μια τέτοια εξέλιξη έχει, προφανώς, επιπτώσεις και
στην πορεία του δημοσίου χρέους, που δεν θα υποχωρήσει τόσο όσο προβλέπει ο
προϋπολογισμός.

Η ανάπτυξη

Σχετική είναι και η δεύτερη εξέλιξη που ήρθε να προκαλέσει ανησυχίες για την
πορεία των δημοσιονομικών μεγεθών. Αυτή είναι η δημοσιοποίηση μιας σειράς από
προβλέψεις, που τοποθετούν την ανάπτυξη σε χαμηλότερα επίπεδα από τις
κυβερνητικές. Στην καλύτερη περίπτωση, η Τράπεζα της Ελλάδος βλέπει αύξηση του
ΑΕΠ κατά 3,5%, ενώ το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι θα περιορισθεί στο
3%. Αν αυτό επιβεβαιωθεί, τότε, μεταξύ άλλων παρενεργειών, θα περιορισθούν τα
δημόσια έσοδα, αφού θα μειωθεί η φορολογητέα ύλη. Έτσι, ο προϋπολογισμός και
το δημόσιο χρέος θα επιβαρυνθούν. Φυσικά, η σοβαρότερη συνέπεια σε μια τέτοια
περίπτωση θα είναι ο περιορισμός της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας.

Η μείωση φόρων

Η τρίτη απειλή για έλλειμμα και χρέος προέρχεται από την επικείμενη φορολογική
μεταρρύθμιση. Όλες οι πληροφορίες, που έγιναν γνωστές τις προηγούμενες ημέρες,
για το περιεχόμενο των αλλαγών, έχουν κοινό παρονομαστή τη μείωση των
φορολογικών επιβαρύνσεων. Μάλιστα, οι νέες αυτές φοροαπαλλαγές έρχονται να
προστεθούν σε ένα πρώτο πακέτο που ανακοίνωσε ο κ. Χριστοδουλάκης, τα
αποτελέσματα του οποίου έχουν ήδη αρχίσει να επιβαρύνουν τα δημόσια έσοδα.
Βεβαίως, το πακέτο θα περιλαμβάνει και ρυθμίσεις που θα οδηγούν σε αύξηση των
εσόδων, όπως η διαμόρφωση ενός συντελεστή 20% για τα μεσαία εισοδήματα, από
15% που ισχύει σήμερα. Ωστόσο, είναι αμφίβολο αν το τελικό αποτέλεσμα θα είναι
ουδέτερο, όπως σχεδιάζει η κυβέρνηση, αφού η μεταρρύθμιση θα κληθεί να
εξυπηρετήσει και πολιτικές σκοπιμότητες, καθώς θα εφαρμοσθεί από τον επόμενο
χρόνο.

Ασφαλιστικό και 2004

Σε όλα αυτά τα δεδομένα ήρθε να προστεθεί, την περασμένη εβδομάδα, το πακέτο
για τη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος. Όπως και αν αξιολογηθεί το
πακέτο αυτό, το σίγουρο είναι ότι εμπεριέχει κάποιους κινδύνους για τη
δημοσιονομική σταθερότητα, αφού ο προϋπολογισμός θα πρέπει να τροφοδοτεί το
ΙΚΑ με αυξανόμενο κάθε χρόνο ποσό, ενώ στη συνέχεια θα επιστρατευθεί και ο
δανεισμός μέσω ομολόγων.

Επιπλέον, υπάρχει ο κίνδυνος ­ μάλλον η βεβαιότητα ­ υπέρβασης των δαπανών για
τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, κάτι που θα οδηγήσει σε νέα επιβάρυνση του
προϋπολογισμού και του δημοσίου χρέους.

Όλοι αυτοί οι κίνδυνοι δεν διαφεύγουν, βεβαίως, της προσοχής των Βρυξελλών. Η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιέζει συστηματικά τα τελευταία χρόνια την κυβέρνηση να
λύσει το Ασφαλιστικό, θεωρώντας ότι η λύση αυτή θα είχε έναν εξυγιαντικό
χαρακτήρα ­ με άλλα λόγια, θα έβαζε το μαχαίρι στο κόκαλο ­ είτε με αυξήσεις
των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης, είτε με περιορισμό του ύψους ορισμένων
συντάξεων. Η λύση που θα προτείνει η κυβέρνηση δεν περιέχει κανένα τέτοιο
στοιχείο.

Οι Βρυξέλλες

Πιέζουν, επίσης, οι Βρυξέλλες για ταχύτερη αποκλιμάκωση του δημοσίου χρέους,
το οποίο εξακολουθεί να βρίσκεται κοντά στο 100% του ΑΕΠ. Ο στόχος που έχει
θέσει η κυβέρνηση για περιορισμό του στο 60% του ΑΕΠ, στο τέλος της δεκαετίας,
θεωρείται ήδη από ορισμένους τεχνοκράτες ανέφικτος, ενώ ως πιο ρεαλιστική
προβάλλει η προοπτική του περιορισμού του στο 70%-75% του ΑΕΠ.

Αν οι τεχνοκράτες των Βρυξελλών κρίνουν ότι η κυβέρνηση δεν πήρε τα μέτρα της
για τη δημοσιονομική σταθερότητα και τον περιορισμό του δημοσίου χρέους, οι
συνέπειες μπορεί να γίνουν σοβαρές. Μια αυστηρή υπόδειξη εκ μέρους των
Βρυξελλών θα κόστιζε ακριβά στην ελληνική οικονομία και στους Έλληνες πολίτες.

Για να αποτραπεί αυτός ο κίνδυνος, πρέπει να δοθούν πειστικά δείγματα της
προσήλωσης της κυβέρνησης στον στόχο της δημοσιονομικής σταθερότητας. Τα
δείγματα αυτά πρέπει να περιλαμβάνουν το Ασφαλιστικό, με μια έστω και
μεσοπρόθεσμη εξυγιαντική λύση, τον έλεγχο των δημοσίων δαπανών, που έχουν
μείνει στο απυρόβλητο, αλλά και την εντατικοποίηση των προσπαθειών για
αξιοποίηση του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης και για την προσέλκυση νέων
επενδύσεων.

Θα ήταν πραγματικά άδικο για τους Έλληνες πολίτες, την ώρα που προσβλέπουν
στον στόχο της πραγματικής σύγκλισης με την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση, να
πληρώσουν τις συνέπειες μιας απομάκρυνσης από την ονομαστική σύγκλιση που με
τόσους κόπους εξασφαλίσθηκε.