ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ελληνοτουρκικά: δύο ορατοί κίνδυνοι

Πριν από ένα μήνα περίπου, ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος τάραξε και πάλι τα
νερά, παίζοντας για μία ακόμη φορά το αγαπημένο του παιχνίδι, που βέβαια είναι
η «εξωτερική πολιτική-εθνικά θέματα». Μίλησε με όρους «πάλι με χρόνια με
καιρούς». Τέτοιες κορόνες δεν θα πρέπει να μας ξαφνιάζουν. Αποτελούν
χαρακτηριστικές εκδηλώσεις των νοσταλγών της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης που
δεν μπορούν να χωνέψουν ότι ίσως οι καιροί άλλαξαν.

Οι σχέσεις μας με την Τουρκία έχουν μπει σε νέα τροχιά καθώς γίνεται όλο και
περισσότερο αντιληπτό τουλάχιστον στους νηφάλιους Έλληνες και Τούρκους, ότι η
αντιπαλότητα δεν οδηγεί πουθενά και είναι εις βάρος των εθνικών συμφερόντων
των χωρών τους. Ωστόσο οι δυσκολίες δεν έχουν ακόμη εξαφανιστεί και το
πισωγύρισμα δεν είναι ακόμη αδιανόητο. Στο άμεσο μέλλον υπάρχουν δύο ορατοί
κίνδυνοι.

Ο πρώτος είναι βέβαια το Κυπριακό που για μία ακόμη φορά μπορεί να καταστήσει
ομήρους την Αθήνα και την Άγκυρα, ειδικά να δεν υπάρξει και επίλυση και
είσοδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά μόνο είσοδος της Κύπρου (της νότιας
ελληνοκυπριακής πλευράς) χωρίς επίλυση. Ο κίνδυνος είναι χειροπιαστός καθώς οι
αδιάλλακτοι Ελληνοκύπριοι που δυστυχώς αποτελούν άνω του 45% τρίβουν τα χέρια
πιστεύοντας ότι οι πρόσφατες καθοριστικές συνομιλίες Κληρίδη – Ντενκτάς θα
αποτύχουν. Θεωρούν (εσφαλμένα κατά τη γνώμη μου) ότι η χώρα τους έχει στο
τσεπάκι της την είσοδο στην Ε.Ε. και προσεύχονται ο Ντενκτάς να φανεί και πάλι
αδιάλλακτος και έτσι να μπορούν να ρίξουν και την ευθύνη για την αποτυχία των
συνομιλιών σε εκείνον. Ωστόσο υπάρχουν ενδείξεις ότι ο πολύπειρος
Τουρκοκύπριος ηγέτης ίσως αυτή τη φορά δεν τους κάνει – ή δεν μπορεί να τους
κάνει – τη χάρη. Στις διαπραγματεύσεις δεν μιλάει τόσο με όρους δύο
ανεξάρτητων κρατών, αλλά δύο ισότιμων ομόσπονδων πολιτειών, η κάθε μία με
εσωτερική και όχι εξωτερική κυριαρχία σε ένα ομόσπονδο κράτος, που θα διαθέτει
ένα ΥΠΕΞ, ένα υπουργείο Άμυνας, ένα Οικονομικών κ.λπ. και εννοείται θα έχει
μία διεθνή προσωπικότητα. Αν τελικά η συζήτηση περιστραφεί με όρους π.χ.
βελγικού μοντέλου, τότε το Κυπριακό λύνεται εδώ και τώρα. Αλλιώς η διχοτόμηση
είναι βέβαιη και αυτή τη φορά θα είναι οριστική. Όσο για τα σύνορα στην Κύπρο
θα αποβούν τα πιο εύφλεκτα της Ευρώπης.

Ο δεύτερος κίνδυνος είναι οι νοσταλγοί της αντιπαράθεσης, που με τρόμο
αρχίζουν να διαπιστώνουν ότι είναι εκτός εποχής αν και διαθέτουν ακόμη πιστά
ακροατήρια. Τι κάνουν λοιπόν; Καραδοκούν να γίνει κάποια «στραβή» (πραγματική
ή κατασκευής τους) για να αναφωνήσουν «εμείς σας τα λέγαμε». Επίσης συνεχίζουν
να δηλητηριάζουν την ατμόσφαιρα με τις παρανοϊκές θέσεις τους περί
«απειλητικής – επεκτατικής Τουρκίας» από τη μία και «προκλητικής –
επεκτατικής» Ελλάδας «νοσταλγού της Μεγάλης Ιδέας» από την άλλη. Γνωρίζω
αρκετούς εκπροσώπους των τάσεων αυτών και στις δύο χώρες. Δεν χωράει αμφιβολία
ότι πιστεύουν απόλυτα αυτά που πρεσβεύουν. Είναι ειλικρινείς. Απλούστατα
βρίσκονται νοερά σε άλλες εποχές, στους Βαλκανικούς Πολέμους και στο
1919-1922. Πλην όμως όταν μια κατάσταση οριστεί ως πραγματική – ακόμη και αν
δεν είναι – είναι πραγματική στις συνέπειές της. Οδηγεί σε άκρως επιζήμιες
αυτοεκπληρούμενες προφητείες. Όσοι μιλάνε με ευκολία για «πάλι με χρόνια με
καιρούς» μας οδηγούν στην αέναη αντιπαράθεση τύπου Carl Schmitt.

Ο Α. Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα
Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.