2.160 παράνομες χωματερές

Τον κίνδυνο να επαναληφθεί το φαινόμενο «Κουρουπητός» αντιμετωπίζει εκ νέου
η Ελλάδα. Σε τουλάχιστον δύο περιπτώσεις, μία στον Νομό Ηλείας και μία στην
Ανατολική Αττική, το πρόστιμο απεφεύχθη στο παραπέντε, ενώ οι τοπικές αρχές
δεσμεύθηκαν να προσδιορίσουν Χώρο Υγειονομικής Ταφής άμεσα.

Ο κίνδυνος που ελλοχεύει όμως δεν είναι μόνο η επιβολή προστίμων, που θα
πληρώσει ο κάθε φορολογούμενος ανεξαρτήτως του αν συμβάλλει ή όχι στη
δημιουργία του. Ο πραγματικός κίνδυνος, σύμφωνα με υψηλόβαθμα στελέχη του
ΥΠΕΧΩΔΕ, είναι να χαθεί η τελευταία ίσως ευκαιρία αξιοποίησης κοινοτικών πόρων
(Γ’ ΚΠΣ) για να δημιουργηθούν Χώροι Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ) και
μονάδες ανακύκλωσης από την Τοπική Αυτοδιοίκηση. «Κάποιοι νομίζουν ότι ο
κρουνός της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αστείρευτος και τα κονδύλια πάντα
διαθέσιμα», τονίζει το ίδιο στέλεχος.

Στην Ελλάδα σήμερα έχουν καταγραφεί περίπου 2.160 παράνομες χωματερές. Ο
αριθμός τους έχει μειωθεί σε σύγκριση με το παρελθόν, αλλά εξακολουθεί να
δημιουργεί πολύ μεγάλα περιβαλλοντικά προβλήματα. Ακόμα και οι ανενεργές
παράνομες χωματερές μολύνουν τα υπόγεια ύδατα και ρυπαίνουν, ενώ «πυροδοτούν»
και πυρκαγιές.

Χαρακτηριστικό είναι πως από τους 54 νομούς της επικράτειας, οι 36 ακόμα δεν
έχουν περάσει στη Β’ φάση, δηλαδή τη χωροθέτηση Χώρων Υγειονομικής Ταφής
Απορριμμάτων. Η πρώτη φάση αφορά την καταγραφή του όγκου των σκουπιδιών, ώστε
εν συνεχεία να αποφασιστεί πού θα γίνουν. Ο αργός ρυθμός με τον οποίο προχωρεί
την τελευταία πενταετία η περίφημη Β’ φάση, επιβεβαιώνει πως η επικρατούσα
λογική προσομοιάζει περισσότερο με αυτήν της… πάπιας.

Την ώρα που ολόκληρη η χώρα ξεχειλίζει από σκουπίδια σε βουνά και λαγκάδια, σε
νησιά (Σαντορίνη) και δίπλα στην πρωτεύουσα (Παιανία), το παράδειγμα του
Κουρουπητού και η λογική τού «δεν βαριέσαι θα πληρώσει το κράτος, ακόμα και αν
επιβληθεί πρόστιμο», εξακολουθεί να ανθεί, όπως σημειώνουν παράγοντες του
ΥΠΕΧΩΔΕ.

Με ελάχιστες φωτεινές εξαιρέσεις, οι τοπικοί άρχοντες πετούν την «καυτή
πατάτα» των σκουπιδιών ο ένας στον άλλο. Κι ενώ τον Απρίλιο οι τεχνοκράτες της
Ε.Ε. θα ζητήσουν ξανά πληροφόρηση για την πρόοδο στη λήψη αποφάσεων σχετικά με
τη χωροθέτηση των χωματερών, η προεκλογική περίοδος στην οποία εισέρχεται η
Αυτοδιοίκηση μάλλον παρατείνει το πρόβλημα.

«Εμείς έχουμε όλη την καλή διάθεση να λυθεί το πρόβλημα με τις παράνομες
χωματερές», τονίζει ο νομάρχης Ανατολικής Αττικής κ. Δ. Φράγγος. «Όπως όμως θα
δείτε και από τα πρακτικά της σχετικής συνεδρίασης, ενώ το Νομαρχιακό μας
Συμβούλιο έλαβε την απόφαση να αναθέσει μελέτη ύψους 50 εκατ. δραχμών για να
χωροθετηθεί ο ΧΥΤΑ, μας πήραν την αρμοδιότητα και την πήγαν στην Περιφέρεια».

Η άποψη του νομάρχη στην περιοχή ευθύνης του οποίου λειτουργεί τουλάχιστον μία
παράνομη χωματερή, έκτασης περίπου 100 στρεμμάτων, έχει ισχυρό αντίλογο.
«Δυστυχώς, όλοι οι χειρισμοί που έγιναν μέχρι τώρα δείχνουν έλλειψη διάθεσης
να βρεθεί λύση στο πρόβλημα», επισημαίνει ο κ. Γιώργος Λαντζουράκης, από τον
Ενιαίο Σύνδεσμο Δήμων και Κοινοτήτων Αττικής (ΕΣΔΚΝΑ). Ο ΕΣΔΚΝΑ, που έχει την
ευθύνη διαχείρισης της περίφημης χωματερής των Άνω Λιοσίων, έχει άλλη άποψη
για το θέμα. «Υπάρχει μια ασάφεια στη νομοθεσία. Ποιος έχει την ευθύνη για τα
σκουπίδια; Ο Δήμος ή η Νομαρχία ή η Περιφέρεια, λέει ο νόμος. Κι αυτό το
διαζευκτικό περιπλέκει την κατάσταση».

Η σύσκεψη, προ διμήνου, μεταξύ τεχνοκρατών της Κομισιόν και υπηρεσιακών
παραγόντων της ελληνικής αρχής για περιβαλλοντικές παραβάσεις είχε στην
ατζέντα της επτά συγκεκριμένες περιπτώσεις καταγγελιών για παράνομες χωματερές
(Πέρα Γαληνοί Κρήτης, Κόρινθος, Παιανία, «Φτελιά» Άρτας, Ιερισσός Χαλκιδικής,
Αλυκή Πάρου, Νέα Ηρακλείτσα Καβάλας, Κοτύχι Ηλείας, Μαρουλάς Ρεθύμνου).

Τέσσερις νομοί δίνουν το παράδειγμα

Το παράδειγμα τεσσάρων νομών της Δυτικής Μακεδονίας οι οποίοι αποφάσισαν από
κοινού πού θα χωροθετήσουν τη χωματερή τους, και ποιο θα είναι το σύστημα
αποκομιδής των απορριμμάτων αποτελεί φωτεινή εξαίρεση στον κανόνα: Κοζάνη,
Φλώρινα, Καστοριά και Γρεβενά δημιούργησαν μια Αναπτυξιακή Εταιρεία και μια
Διαδημοτική Επιχείρηση (ΔΙΑΔΗΜΑ), αφιέρωσαν δύο χρόνια (1994-1995) στον
διάλογο με τις ΤΕΔΚ κάθε νομού, κατέγραψαν τις ανάγκες τους και προχώρησαν σε
λύση από κοινού. Πώς έγινε αυτό το… θαύμα;

«Νομίζω πως είναι κατ’ αρχήν η φιλοσοφία με την οποία προσεγγίζεις το
πρόβλημα, και η εμπέδωση μιας συμπεριφοράς που προτάσσει τις συλλογικές
επεξεργασίες», εξηγεί ο κ. Πασχάλης Μητλιάγκας, νομάρχης Κοζάνης. Η χωματερή
δημιουργήθηκε στον Νομό Κοζάνης. Σε ένα χώρο όπου παλιά λειτουργούσαν ορυχεία.
Παράλληλα λειτουργούν σε κάθε νομό συνολικά 7 – 8 σταθμοί μεταφόρτωσης
απορριμμάτων.

Οι τέσσερις νομάρχες, μαζί με τους δήμους, έκαναν μελέτες πριν καταλήξουν στη
λύση και πληρώνουν βάσει αναλογιστικής μελέτης. Για τη δημιουργία του ΧΥΤΑ,
που εγγυάται την προστασία αλλά και την αισθητική του περιβάλλοντος,
χρησιμοποίησαν κυρίως κονδύλια της Ε.Ε.

Όπως τονίζει ο κ. Μητλιάγκας, το σημαντικό δεν είναι τόσο η εξεύρεση των πόρων
όσο η διάθεση συνεργασίας μέσα από συλλογικές διαδικασίες. Οι «4»
συνεργάζονται και σε άλλους τομείς: σ’ ένα πιλοτικό πρόγραμμα υδροδότησης 70
οικισμών, αλλά και στην τουριστική προβολή της περιοχής με έδρα την Καστοριά.

Άλλοι πληρώνουν τα σκουπίδια τους

Όταν έφθασε, πρόσφατα, η «λυπητερή» των 400 εκατομμυρίων δραχμών για αγορά
υλικών «δεματοποίησης» απορριμμάτων του Νομού Χανίων ουδείς στο ΥΠΕΧΩΔΕ
εξεπλάγην. Το τιμολόγιο προωθήθηκε αρμοδίως για υπογραφές.

«Και γιατί να πληρώνει ο Έλληνας φορολογούμενος από την Ορεστιάδα, για
παράδειγμα, για τα σκουπίδια στα Χανιά;» ήταν μία και μοναδική φράση
υψηλόβαθμου στελέχους του ΥΠΕΧΩΔΕ, που γνωρίζει από την καλή και από την
ανάποδη τη λειτουργία πολλών δήμων, όταν είδε τον «λογαριασμό». «Δεν θα πρέπει
κάποια στιγμή να μπούμε στη λογική ο ρυπαίνων πληρώνει;».

Στον Κουρουπητό και με ευρωπαϊκά κονδύλια δημιουργήθηκε ένα εργοστάσιο όπου
και θα συσκευάζονται προσωρινά τα σκουπίδια σε «δεμάτια», θα συμπιέζονται,
μέχρις ότου τελειώσει ο ΧΥΤΑ. Και ενώ οι περισσότεροι δήμοι του Νομού Χανίων
που στέλνουν εκεί τα σκουπίδια τους κατέβαλλαν ένα ποσό για τα έξοδα
λειτουργίας του εργοστασίου (σύρματα, πλαστικό κ.λπ.), ορισμένοι δήμοι, εκ των
οποίων και τα Χανιά, ζητούν από το υπουργείο να καταβάλλει κονδύλια για να
καλυφθούν τα λειτουργικά έξοδα.