ΓΝΩΜΗ Κεντροδεξιά και «δημιουργική καταστροφή»

Εδώ και πολλά χρόνια ο Αμερικανός οικονομολόγος Τζόζεφ Σούμπιτερ είχε μιλήσει
για τη «δημιουργική καταστροφή» που χαρακτηρίζει την ταχεία καπιταλιστική
ανάπτυξη. Το νόημα των λόγων του Σούμπιτερ είναι πως οι μηχανισμοί της αγοράς
οδηγούν σε ταχύτατες αλλαγές που συχνά μεταβάλλουν το οικονομικό περιβάλλον,
αλλά και τις οικονομικές σχέσεις που συνθέτουν αυτό που λέγεται κοινωνικό και
πολιτικό μόρφωμα. Ο καπιταλισμός προχωρεί με εκρήξεις νεωτερισμών, που από τα
πράγματα τσακίζουν κατεστημένες επιχειρήσεις και πρακτικές, φέρνοντας στο
προσκήνιο καινούργιες εταιρείες, ιδέες, συνήθειες και δραστηριότητες.

Στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν, οι αλλαγές αυτές ακολουθούσαν βραδείς ρυθμούς,
με αποτέλεσμα η κοινωνία να μην υφίσταται δραματικούς κραδασμούς.

Με τις αλματώδεις προόδους της τεχνολογίας και με την έκρηξη των επικοινωνιών,
οι όποιες αλλαγές επέρχονται στη ζωή μας πραγματοποιούνται με ταχύτητες σχεδόν
συναρπαστικές. Το βασικό χαρακτηριστικό του νέου καπιταλισμού -του
«ανοργάνωτου καπιταλισμού», σύμφωνα με τους θεωρητικούς της σύγχρονης
κοινωνικής ανάλυσης -είναι πως κόβει την ανάσα των κοινωνιών στις οποίες
αναπτύσσεται.

Οι ταχύτητες των αλλαγών είναι τέτοιες, ώστε πρακτικές και συνήθειες
οικοδομημένες σε σχετικά πρόσφατα χρονικά πλαίσια ανατρέπονται και αντιλήψεις
καθιερωμένες και, υποτίθεται μέχρι και πριν από λίγο, αδιαμφισβήτητες
εξοστρακίζονται στο περιθώριο. Ο πολίτης δυσκολεύεται να συνηθίσει στη
δυναμική του καινούργιου και συχνά αισθάνεται ξένος στο περιβάλλον που πέρασε
όλη του την ζωή. Η σιγουριά και η σταθερότητα υποχωρούν. Η αβεβαιότητα
κυριαρχεί, σφυρηλατώντας προσωπικότητες νευρικές, ατίθασες και σε πολλές
περιστάσεις απρόβλεπτες. Στην πολιτική, η κρίση γίνεται ενδημική. Παλιά
πολιτικά σύνορα και ιδεολογικά στρατόπεδα αποδομούνται. Το παλιό καταρρέει,
δίχως όμως να αντικαθίσταται από ευδιάκριτα καινούργια μοντέλα και πρότυπα. Η
Αριστερά υπεραμύνεται αυτού που υπάρχει, αναπτύσσοντας άμυνες που δεν
συνταιριάζουν με την παραδοσιακή της εικόνα ως τολμηρού ανανεωτή της
κοινωνικής πραγματικότητας.

Για τη Δεξιά τα πράγματα είναι δυσκολότερα. Στη θεωρία είναι το δικό της
στρατόπεδο που νικηφόρα οδηγεί την κούρσα των συναρπαστικών οικονομικών και
κοινωνικών μεταβολών. Αλλά η Δεξιά είναι και συντηρητική. Πώς λοιπόν μπορεί να
αυτοπροσδιορισθεί;

Η κρίση ταυτότητας των κεντροδεξιών κομμάτων σε παγκόσμια κλίμακα έχει να
κάνει ακριβώς με την αδυναμία των συντηρητικών παρατάξεων και προσωπικοτήτων
να αντιληφθούν τις κατακλυσμιαίες μεταβολές που ο σύγχρονος
τούρμπο-καπιταλισμός συνεπιφέρει στο πέρασμά του. Προϊόντα που στηρίζονται σε
ιδέες -μουσική, λογισμικά, τηλεοπτικές και κινηματογραφικές ταινίες και
διαφημιστικά σποτάκια, φαρμακευτικά παράγωγα -απαιτούν τεράστιες επενδύσεις
για να δημιουργηθούν, αλλά απειροελάχιστο κόστος για την αναπαραγωγή τους. Και
συχνά υφίστανται τις συνέπειες των επιδράσεων των ηλεκτρονικών δικτύων και
κυκλωμάτων. Όσοι λοιπόν κατορθώνουν να φθάσουν γρήγορα και αποτελεσματικά στα
όρια, κυριαρχούν σχεδόν απόλυτα στις αγορές. Οι συνακόλουθες ολιγοπωλιακές
καταστάσεις δεν επιβιώνουν για πολύ μια και ο ανταγωνισμός στα πεδία της
ανατροπής των καθιερωμένων οικονομικών και πολιτιστικών πρακτικών προκαλεί
νέους κλυδωνισμούς, νέες συμμαχίες και δυσεξήγητες, αλλά καταλυτικές
αναταράξεις.

Η «δημιουργική καταστροφή» που κατεδαφίζει το παλιό και οικοδομεί το
καινούργιο μαστιγώνει τη συντήρηση και περιθωριοποιεί την Αριστερά. Κάποια
τμήματα της Αριστεράς, αντλώντας δυνάμεις από την παραδοσιακή τους αφοσίωση
στην αποδοχή του καινούργιου, επιχειρούν κάπως να προσαρμοσθούν. Και
διατυπώνουν ιδεολογήματα περί «τρίτου δρόμου» και «εκσυγχρονιστικής πορείας».
Παρασύρουν έτσι κάποιους ανθρώπους τολμηρούς, δημιουργικούς και δυναμικούς.
Ταυτόχρονα όμως προκαλούν τη λυσσώδη αντίδραση των παραδοσιακών τους οπαδών
και την αντίθεση των παλαιο-αριστερών διανοουμένων.

Η Δεξιά αναγκάζεται μουδιασμένη να παραπαίει ανάμεσα στον στείρο λαϊκισμό και
στην αναζήτηση κάποιου υποτίθεται καινούργιου πολιτικού λόγου. Κι αυτό επειδή
δεν τολμά να ακολουθήσει τον φυσικό της δρόμο. Να αγκαλιάσει δηλαδή τις
αλλαγές και να γίνει σημαιοφόρος τού αύριο και των δημιουργικών νέων
ανακατατάξεων. Προειδοποιώντας για τις αλλαγές και εξηγώντας στον λαό τη
δυναμική τους, η απεγκλωβισμένη από τη συντηρητική της ταυτότητα Κεντροδεξιά
θα μπορούσε να ηγηθεί μιας δυναμικής σταυροφορίας για την κατάκτηση του
μέλλοντος από τους ενημερωμένους πολίτες. Με σημαία τον δημοκρατικό
καπιταλισμό, με μέσον την τεχνολογία και τις επιστήμες των επικοινωνιών και με
απώτερο στόχο την ανάδειξη της χώρας σε ένα νέο λίκνο του παγκόσμια
καινούργιου, μια ουσιαστικά αγνώριστη Κεντροδεξιά θα μπορούσε να πείσει τον
κόσμο, πέρα από τις θέσεις της, και για την αξία της πολιτικής.