Αναζητώντας τη συνταγή για την απασχόληση

Ο «κατ’ εξοχήν στόχος» της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης είναι η αύξηση
της απασχόλησης και η μείωση της ανεργίας, είπε προχθές ο υπουργός Οικονομίας
κ. Νίκος Χριστοδουλάκης, παρουσιάζοντας τις σχετικές επιδόσεις της Ελλάδας, σε
σύγκριση με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιδόσεις που παραμένουν απογοητευτικές, παρά
τη βελτίωση των τελευταίων δύο χρόνων.

Το ερώτημα, όμως, σχετικά με τη σωστή και αποτελεσματική συνταγή για την
αύξηση της απασχόλησης, παραμένει ανοιχτό, όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και
για την Ευρωπαϊκή Ένωση, συνολικά. Και ενώ υπάρχουν κάποιες δεδομένες κοινά
αποδεκτές λύσεις, κάποιες άλλες είναι αμφιλεγόμενες. Ακόμη χειρότερα, υπάρχουν
ερωτηματικά για το κατά πόσον η στρατηγική για την αύξηση της
ανταγωνιστικότητας, που εφαρμόζει η Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι συμβατή με τη
στρατηγική της για την αύξηση της απασχόλησης.

Το ζήτημα είναι κατ’ ουσίαν πολιτικό ­ και αυτό φάνηκε καθαρά από τις θέσεις
με τις οποίες προσήλθαν οι ηγέτες των κρατών μελών στη Σύνοδο Κορυφής της
Βαρκελώνης. Ο «άξονας» Βρετανίας – Ισπανίας – Ιταλίας κινήθηκε στη φιλελεύθερη
κατεύθυνση, υποστηρίζοντας την ανάγκη για μεγαλύτερο άνοιγμα των αγορών. Η
«απελευθέρωση» είναι η μαγική λέξη της συγκεκριμένης πολιτικής. Απελευθέρωση
των αγορών ενέργειας, τηλεπικοινωνιών κτλ., αλλά και απελευθέρωση της αγοράς
εργασίας, που σημαίνει μεγαλύτερη ευχέρεια για προσλήψεις και απολύσεις. Οι
υποστηρικτές της άποψης αυτής πρεσβεύουν ότι το άνοιγμα των αγορών θα οδηγήσει
εμμέσως και στην αύξηση της απασχόλησης. Και αυτό, γιατί θα διευκολύνει τον
ανταγωνισμό, με αποτέλεσμα να βελτιωθεί η ποιότητα και να μειωθούν οι τιμές
των προσφερόμενων προϊόντων ή υπηρεσιών, να αυξηθεί έτσι η ζήτησή τους,
συνεπώς και ο αριθμός των απασχολουμένων. Ακόμη και η ελευθερία των απολύσεων
μπορεί να οδηγήσει στο ίδιο αποτέλεσμα, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη άποψη, αφού
θα οδηγήσει σε αύξηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και, συνεπώς, σε
μεταγενέστερο στάδιο, σε αύξηση της απασχόλησης.

Η άλλη γραμμή

Η άλλη γραμμή, σοσιαλδημοκρατικής κατεύθυνσης, που εκφράζεται ίσως με τον
χαρακτηριστικότερο τρόπο από τη Γαλλία, αντιμετωπίζει με πολλή προσοχή, αν όχι
με επιφύλαξη, το άνοιγμα των αγορών. «Άνοιγμα ναι, αλλά με ελεγχόμενο τρόπο»,
πρεσβεύουν οι υποστηρικτές της άποψης αυτής, οι οποίοι δέχονται μεν τη
λειτουργία της ανοιχτής αγοράς αλλά υπό την παρακολούθηση αρμόδιων ανεξάρτητων
αρχών και δεν διστάζουν να θέσουν όρια στον βαθμό απελευθέρωσης. «Το άνοιγμα
των αγορών δεν είναι πανάκεια για τα προβλήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης»,
υποστηρίζουν όσοι ακολουθούν τη γραμμή αυτή. Το ίδιο ασφαλώς, και μάλιστα με
μεγαλύτερη ένταση, πρεσβεύουν και για την αγορά εργασίας. Δεν είναι τυχαίο ότι
η επίτροπος, κυρία Άννα Διαμαντοπούλου, έσπευσε να τονίσει την περασμένη
Τετάρτη, εν όψει της Συνόδου της Βαρκελώνης, ότι το άνοιγμα της αγοράς
εργασίας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ελαφρά τη καρδία, γιατί οι προσλήψεις
και οι απολύσεις αφορούν ανθρώπινα όντα. Και πολύ περισσότερο, δεν είναι
τυχαίο το γεγονός πως μεγάλη βρετανική εφημερίδα με διεθνή προσανατολισμό
έγραφε, την ίδια ημέρα, στο κύριο άρθρο της, ότι ανησυχεί για την επιστροφή
των φαντασμάτων του παρελθόντος στην Ευρωπαϊκή Ένωση και πως η Διεύθυνση
Κοινωνικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρέπει να καταργηθεί!

Η Ελλάδα τάχθηκε, έστω και διακριτικά, υπέρ της δεύτερης αυτής άποψης, αφού
στο κείμενο των θέσεών της τόνισε την ανάγκη να δοθεί σημασία όχι μόνο στην
αύξηση της απασχόλησης αλλά και στην ποιότητα της εργασίας. Με άλλα λόγια, οι
κακοπληρωμένες και χωρίς διασφάλιση θέσεις εργασίας δεν μπορούν να αποτελούν
την ευρωπαϊκή απάντηση στο πρόβλημα της απασχόλησης, ήταν η ελληνική άποψη.

Ωστόσο, έχοντας το χαμηλότερο επίπεδο ανάπτυξης στην Ε.Ε. και πολλές
διαρθρωτικές ελλείψεις και αγκυλώσεις, η Ελλάδα θα χρειασθεί, ασφαλώς, να
εφαρμόσει μια σύνθετη συνταγή. Σε μία χώρα που συντηρούσε επί δεκαετίες
επιχειρήσεις, δημόσιες και ιδιωτικές, επιβάλλοντας κανόνες προστατευτισμού και
παρέχοντας αφειδώς επιχορηγήσεις από τα χρήματα του φορολογουμένου, η λύση δεν
είναι η διαιώνιση του προστατευτισμού. Ούτε, ασφαλώς, μπορεί να συνεχίσει το
Δημόσιο να αποτελεί το μέσον για την απορρόφηση της ανεργίας. Η εφαρμογή των
κανόνων του ανταγωνισμού ­ όχι, όμως, και της μεταφοράς των μονοπωλίων από τα
δημόσια στα ιδιωτικά χέρια ­ θα βοηθούσε στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας
και στην αύξηση των πωλήσεων των ελληνικών επιχειρήσεων. Αυτός θα ήταν,
πράγματι, ένας υγιής τρόπος αύξησης της απασχόλησης.

Απελπιστικά πίσω

Παράλληλα, όμως, η συνταγή για την Ελλάδα περιλαμβάνει περισσότερες δαπάνες
για την εκπαίδευση και καλύτερο προσανατολισμό των προγραμμάτων κατάρτισης,
έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της αγοράς. Τα στοιχεία της
Ευρωπαϊκής Ένωσης δείχνουν ότι στους τομείς αυτούς η Ελλάδα βρίσκεται
απελπιστικά πίσω από τους εταίρους της στην Ε.Ε.

Θα μπορούσε να περιλαμβάνει, επίσης, μείωση του μη μισθολογικού κόστους της
εργασίας, αν και δεν υπάρχουν περιθώρια μείωσης των δαπανών κοινωνικής
ασφάλισης, την ώρα που το Ασφαλιστικό έχει ανάγκη χρηματοδότησης. Θα μπορούσε
να περιλαμβάνει φορολογικά κίνητρα, στον βαθμό που δεν τίθενται σε κίνδυνο τα
έσοδα του προϋπολογισμού.

Με άλλα λόγια, η Ελλάδα πρέπει να διανύσει τώρα την απόσταση που οι άλλες
χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν διανύσει εδώ και μία δεκαετία, τουλάχιστον.
Πρέπει να κατακτήσει ένα υψηλότερο επίπεδο ανταγωνιστικότητας και
εκσυγχρονισμού, παράλληλα με την επιδίωξη του κυρίαρχου στόχου της αύξησης της
απασχόλησης. Είναι «καταδικασμένη» να αναζητήσει τη δική της λύση, αν και
παράλληλα είναι τυχερή, αφού στην προσπάθειά της αυτή έχει την υποστήριξη της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως αυτή εκφράζεται με τους πόρους του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης.