ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Παιδική τηλεόραση;

Η τηλεόραση και πάλι στο στόχαστρο. Η αλήθεια είναι ότι η μικρή οθόνη δεν
έπαψε ποτέ να προκαλεί έναν δαιμονοποιητικό λόγο, λιγότερο ή περισσότερο
τεκμηριωμένο. Η «κακιά», στρεβλή, ευτελής, αναξιόπιστη, ψευδής τηλεόραση
προϋποθέτει τη δυνατότητα ύπαρξης μιας «άλλης» τηλεόρασης. Μιας «καλής»,
«καθαρής», «αληθινής», «ευγενούς», «αντικειμενικής» τηλεόρασης. Υποχθόνια
μάγισσα ή καλοσυνάτη γενναιόδωρη μητέρα; Πόσο παιδική είναι μια τέτοια
αντίληψη; Και όταν λέω «παιδική», υπονοώ τις συνήθεις ιδιότητες που –
λανθασμένα – αποδίδουμε στα παιδιά. Δηλαδή, ευπιστία, ανεπάρκεια, αφέλεια,
άγνοια.

Ίσως, όμως, και εδώ τα παιδιά να έχουν μια πιο «σωστή» άποψη. Μια άποψη που
τοποθετεί την τηλεόραση πέραν του καλού και του κακού, σε μια σχέση στενής
συνάφειας με τον εαυτό και τη ζωή τους. Με άλλα λόγια, ούτε δαίμονας ούτε
άγγελος. Απλά, ένα κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης. Για του λόγου το αληθές,
αξίζει να σταθούμε στις ζωγραφιές των παιδιών που επιχειρούν να ζωγραφίσουν
την τηλεόραση.

«Ζωγράφισέ μου μια τηλεόραση». Στα σχέδια εξάχρονων παιδιών η τηλεόραση
εμφανίζεται σαν άνθρωπος. Έχει χέρια, μάτια, πόδια, μαλλιά. Άλλοτε πάλι,
μοιάζει με ένα παιδικό σπίτι. Έχει κεραμίδια, παράθυρα για να βλέπεις έξω,
πόρτα για να φεύγεις όποτε θέλεις, γρασίδι, εξοχή. Μέσα εκεί, μέσα δηλαδή στην
τηλεόραση, κατοικεί το παιδί.

Οι παιδικές ζωγραφιές τα είπαν όλα. Έτσι απλά και αβίαστα. Όπως απλές και
αβίαστες είναι οι μεγάλες αλήθειες. Παρακάμπτοντας τον Εντσενσμπέργκερ, τον
Τσόμσκι, τον Μποντριγιάρ, τον Μπουρντιέ, και πόσους άλλους. Παρακάμπτοντας τις
γνωστές θέσεις για «μιντιοκρατία», «βιομηχανία της συνείδησης», «βιομηχανία
μιας κατασκευασμένης συναίνεσης», «λόγος χωρίς απόκριση», αγνοώντας αυτό που
αγνοούν, οι παιδικές ζωγραφιές φανερώνουν το αυτονόητο, που καθώς φαίνεται οι
ενήλικες λησμονούν: η τηλεόραση είναι πέραν του καλού και του κακού. Είναι
κομμάτι της ζωής, του σώματος, του μυαλού και της ψυχής μας. Το σπίτι μέσα στο
οποίο ζούμε.

Και βέβαια, το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρχει αυτό το σπίτι, αν θα
γκρεμισθεί, αν θα απαλλοτριωθεί ή θα δοθεί αντιπαροχή. Όχι! Το σπίτι θα είναι
εδώ. Το ερώτημα είναι να μη μοιάζει με κελί, να μη θυμίζει φυλακή. Να μην έχει
κάγκελα στα παράθυρα, να μη βλέπει σε φωταγωγό, να μην έχει παραμορφωτικούς
καθρέφτες μέσα, που άλλα πράγματα να μεγεθύνουν, άλλα να μικραίνουν, και άλλα
να γίνονται άφαντα. Ωσάν να μην έχουν ποτέ υπάρξει!

Η παραμορφωμένη εικόνα της πραγματικότητας, η υπερβολή, ο τηλεκανιβαλισμός, τα
σκουπίδια, είναι άραγε μια αναπόφευκτη λειτουργία του μέσου; Είναι μια αδήριτη
ανάγκη που, επιπλέον, ανταποκρίνεται και στο φαντασιωσικό υλικό του τηλεθεατή;

Αν πεις, ναι. Αν ενδώσεις στο εύκολο και αβασάνιστο «ναι», τότε όλοι μαζί
χάσαμε. Δεν χάσαμε μόνο την αξιοπιστία της τηλεόρασης, χάσαμε κάτι πολύ
περισσότερο, ένα κομμάτι της ζωής και του εαυτού μας. Αν πεις «Μα είναι
αναπόφευκτο. Είναι στην ίδια τη λειτουργία του μέσου που πλέον ακολουθεί τους
τυφλούς κανόνες μιας τυφλής αγοράς». Ναι! τότε έχασες. Κέρδισε ο χυλός. Το
«άσπροι σκύλοι, μαύροι σκύλοι, όλοι οι σκύλοι μια γενιά». Η ηττοπάθεια. Η
αίσθηση ότι όλα είναι απριόρι υπονομευμένα, τίποτα δεν γίνεται και άρα τίποτα
δεν αξίζει να γίνεται. Ένας θάνατος, δηλαδή, εν ζωή.

Είναι αλήθεια, ζούμε μια εποχή όπου η ευτέλεια πουλάει, η κατασκευασμένη
είδηση γοητεύει, η ενημέρωση συγχέεται με την ψυχαγωγία και η ψυχαγωγία με την
εισαγγελική λειτουργία, η υπερβολή βραχυκυκλώνει τον ορθό λόγο, η βία, η
παρανομία, το ψεύδος, μαγικά μετατρέπονται σε θέαμα προς τέρψιν των διψώντων
οφθαλμών. Κι όμως, έστω και τώρα, αξίζει να φαντασιώνει κανείς τον Σίσυφο
ευτυχισμένο.

Η ίδια η τηλεόραση θα σώσει την τηλεόραση. Η ισορροπία ελευθερίας και
υπευθυνότητας, τα δύο βασικά αγαθά που τόσο βάναυσα μοιάζουν να συγκρούονται,
η ελευθερία στην ενημέρωση και η προάσπιση της ανθρώπινης προσωπικότητας και
αξιοπρέπειας, δεν μπορεί, κάποια στιγμή θα εκδικηθούν, θα πάρουν το πάνω χέρι.
Κάποιες φορές χρειάζεται να πέσεις χαμηλά, πολύ χαμηλά για να σηκωθείς. Οι
ενεργοί πολίτες είναι πιο πολλοί και πιο ενεργοί απ’ ό,τι φανταζόμαστε.

Περισσότερο παρά ποτέ άλλοτε, στις ανίερες ημέρες μας, μια τέτοια πίστη είναι
αναγκαία. Πρόκειται, άραγε, για μια παιδική ευχή; Ε, και λοιπόν; Τα παιδιά γνωρίζουν…

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.