Δρόμοι

Ο συγγραφέας…

… των «Αθλίων» κλείνει τα 200 χρόνια του στις 26 Φεβρουαρίου. Οι Γάλλοι
γιορτάζουν την ταραχώδη ζωή ενός μεγάλου ποιητή, μυθιστοριογράφου και
πολιτικού αποστάτη. Τα υπουργεία Παιδείας και Πολιτισμού έχουν οργανώσει
γιορτές για τον Βικτωρα Ουγκώ από τη Μαδαγασκάρη μέχρι την Κίνα, που θα
μπορούσαν να κρατήσουν άλλα 200 χρόνια. Με το απόφθεγμά του «η ζωή είναι μια
φράση που κόπηκε στη μέση», καλούν τα παιδιά να καταδυθούν σε αυτόν τον
άνθρωπο – ωκεανό σε μια γιορτή των «αξιών που πάνω τους θεμελιώθηκε η γαλλική
δημοκρατία».

Κάπως παράτολμο…

… αυτό το κάλεσμα, για έναν άνθρωπο που ξεκίνησε σαν αυλικός ποιητής, έγινε
οργανωτής των νεαρών Ρομαντικών, ερωτοτρόπησε με τρεις μοναρχίες και παρ’ όλα
αυτά κατάφερε να γίνει ήρωας των σοσιαλιστών. Το 1848 έκανε έφοδο στα
οδοφράγματα με τα κυβερνητικά στρατεύματα. Τρία χρόνια αργότερα βρισκόταν στην
αντίπερα όχθη, οργανώνοντας αντίσταση στο πραξικόπημα του Ναπολέοντα Γ΄. Το
έσκασε νύχτα με τρένο για τις Βρυξέλλες, μεταμφιέστηκε σε εργάτη και πέρασε 19
χρόνια στην εξορία, στα νησιά της Μάγχης, πρώτα στο Τζέρσι και ύστερα στο
Γκέρνσι. Από εκεί, τα ποιήματά του ενέπνευσαν επαναστάτες σε όλον τον κόσμο,
τόσο που ο λόρδος Πάλμερστον αναγκάστηκε να πει: «Άραγε αυτά τα νησιά ανήκουν
σε εμάς ή στον Βίκτωρα Ουγκώ και την παρέα του;».

Το Γκέρνσι…

… φέτος ανήκει πάλι στον Βίκτωρα Ουγκώ. Θα γίνουν εκεί διαλέξεις, εκθέσεις,
προβολές, φεστιβάλ, μια παντομίμα για τον κωδωνοκρούστη της Παναγίας των
Παρισίων και το τοπικό ταχυδρομείο θα τυπώσει γραμματόσημα εμπνευσμένα από
τους «Αθλίους». Το Μέγαρο Ωτβίλ θα ξανανοίξει – εκεί που ο Ουγκώ έγραψε,
ανάμεσα σε άλλα, ένα από τα μεγαλύτερα έργα της γαλλικής λογοτεχνίας, τους
«Αθλίους». Στο Παρίσι (που το περιοδικό «Εκόνομιστ» μάς θυμίζει πως κάποιοι
ήθελαν να μετονομαστεί σε Ουγκώπολη), οι τοίχοι είναι γεμάτοι από αφίσες με το
πρόσωπο του σοφού της Τρίτης Δημοκρατίας – το ίδιο πρόσωπο που από τους
τοίχους των γαλλικών σχολειών υποχρεώνει χρόνια τώρα τους μαθητές να μαθαίνουν
απέξω τα ποιήματά του. Είναι ο ίδιος Ουγκώ που κάποτε τριγύριζε στο Παρίσι,
έγραφε ποιήματα και πείραζε τις όμορφες γυναίκες, φέρνοντας σε δύσκολη θέση
τον γαμπρό του που ήταν βουλευτής.

Αν ο Ουγκώ…

… είχε γίνει το σύμβολο κάποιου συγκεκριμένου καθεστώτος, λίγοι θα γιόρταζαν
σήμερα τα 200 χρόνια από τη γέννησή του. Αν έγινε εθνικό σύμβολο, έγινε από
τις θεαματικές αποστασίες του και τις τολμηρές τοποθετήσεις του. Κοντά σε όλα
τα άλλα, ήταν η φωνή που εξέφραζε το βάρος στη συνείδηση του έθνους του, ενός
έθνους που ακόμη ζει μαζί με τα φαντάσματα από το παρελθόν του: την υπόθεση
Ντρέιφους, την κυβέρνηση του Βισύ, τον πόλεμο της Αλγερίας, την άνοδο του
Εθνικού Μετώπου. Μα είναι πιο ανάλαφρο το βάρος, όταν το κουβαλάει κανείς μαζί
με έναν τέτοιο γίγαντα.