Διαστάσεις Γενική δυσφορία

«Έξω οι προδότες: κοινωνική δικαιοσύνη» (σκίτσο από τους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς)

Η Λατινική Αμερική βράζει και πάλι. Με εξαίρεση τρεις χώρες που έχουν
σημειώσει κάποια πρόοδο (τη Χιλή, τη Βραζιλία και το Μεξικό), η υπόλοιπη
ήπειρος διαπιστώνει ότι η συνταγή δημοκρατία + αγορές που τόσο διαφημίστηκε
την περασμένη δεκαετία δεν οδηγεί ούτε στη μείωση της φτώχειας ούτε στη
βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Η ανεργία παραμένει αφόρητα υψηλή και οι
κοινωνικές ανισότητες οξύνονται. Το 2001, η ανάπτυξη των τοπικών οικονομιών
δεν ξεπέρασε το 0,5%. Και φέτος αναμένεται να είναι ακόμη μικρότερη. «Ο κόσμος
αρχίζει να χάνει την υπομονή του με την πολιτική τάξη», σημειώνει η Νάνσυ
Μπέρντσαλ, πρόεδρος του Κέντρου για την Παγκόσμια Ανάπτυξη, στην Ουάσιγκτον.
«Υπάρχει ένα γενικευμένο αίσθημα αδικίας».

Το εκρηκτικότερο παράδειγμα είναι βέβαια η Αργεντινή, όπου η εύθραυστη
σταθερότητα της περασμένης δεκαετίας έδωσε ξαφνικά τη θέση της στο κοινωνικό
και οικονομικό χάος, παρασέρνοντας δύο κυβερνήσεις σε διάστημα δεκαπέντε
ημερών. Εκπλήξεις όμως μπορεί να φέρει η λαϊκή δυσαρέσκεια και σε άλλες δύο
χώρες, όπου γίνονται φέτος προεδρικές εκλογές. Στις δημοσκοπήσεις που γίνονται
στην Κολομβία προηγείται ο Άλβαρο Ουρίμπε, ένας ανεξάρτητος υποψήφιος που
υπόσχεται να δώσει τέλος στην ειρηνευτική διαδικασία και να πνίξει την
εξέγερση των ανταρτών στο αίμα. Και στη Βραζιλία, τη μεγαλύτερη οικονομία της
Λατινικής Αμερικής, προηγείται ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, γνωστός ως
«Λούλα», που ηγείται του αριστερού Εργατικού Κόμματος.

Η τάση που κυριαρχεί δεν είναι έτσι η στροφή προς κάποια ιδεολογία, αλλά η
επιστροφή του λαϊκισμού και του αυταρχισμού. Σύμφωνα με τον Μοϊσές Ναΐμ,
υπουργό Εμπορίου και Βιομηχανίας της Βενεζουέλας την περίοδο 1989-90 και
σήμερα διευθυντή του περιοδικού Foreign Policy, υπάρχει σε ολόκληρη τη
Λατινική Αμερική μια τεράστια ανάγκη για μια σύγχρονη εκδοχή του περονισμού
της δεκαετίας του ’40. Η Βενεζουέλα, όπως κι ένα μεγάλο μέρος του
αναπτυσσόμενου κόσμου, αναζητεί έναν πολιτικό που θα εξηγήσει το Σχέδιο Β, θα
παρουσιάσει δηλαδή μια εναλλακτική λύση απέναντι στον φιλελεύθερο καπιταλισμό.
Υπάρχει μια αγορά γι’ αυτό το καινούργιο πολιτικό προϊόν, που κανείς δεν έχει
ακόμη μπορέσει να κατασκευάσει.

Θα μπορούσε ο Ούγκο Τσάβες να παίξει αυτόν τον ρόλο; Ή θα μετατραπεί κι αυτός
σε έναν από τους τόσους δικτάτορες που έχει γνωρίσει η Λατινική Αμερική;
Κανείς δεν ξέρει. Το βέβαιο, λέει ο Ναΐμ, είναι πως ο πρόεδρος της Βενεζουέλας
και αυτό που αντιπροσωπεύει δεν έχουν τόσο σχέση με την ιδεολογία, με τη
σύγκρουση μεταξύ πλουσίων και φτωχών, όσο με την ανικανότητα του ιδίου και
εκείνων που τον περιβάλλουν, ανθρώπων που δεν ξέρουν καλά – καλά να γράφουν
και να διαβάζουν. Το φαινόμενο Τσάβες σχετίζεται περισσότερο με την
ανικανότητα και την τρέλα, παρά με την ταξική δυναμική.