60 χρόνια σώζει ζωές

19 Φεβρουαρίου 1962. Ο κορυφαίος Έλληνας γιατρός και ερευνητής Γεώργιος
Παπανικολάου ξυπνάει στις 5 το πρωί νιώθοντας έντονη δυσφορία και πόνο στο
στήθος. Λίγη ώρα αργότερα θα περάσει στο πάνθεον των επιστημόνων που αφιέρωσαν
τη ζωή τους στην υπηρεσία του ανθρώπου.

Σαράντα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τον θάνατο του ανθρώπου που έμελλε να
συνδέσει άρρηκτα το όνομά του με την πρώιμη διάγνωση και την πρόληψη του
καρκίνου και εξήντα χρόνια από την παγκόσμια αναγνώριση της μεθόδου του.
Σαράντα χρόνια από εκείνο το πρωινό, που στο Μαϊάμι της Φλόριντα η καρδιά
πρόδωσε τον 79χρονο Έλληνα επιστήμονα με την παγκόσμια ακτινοβολία, ο οποίος
ευτύχησε να δει την δικαίωση του έργου του αλλά όχι και την επιστροφή του στην
Ελλάδα.

Η εξέταση που φέρει το όνομά του, το Τεστ Παπανικολάου ή Παπ, έχει σώσει από
τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας εκατομμύρια γυναίκες σε όλο τον κόσμο.
Είναι χαρακτηριστικό ότι από τότε που άρχισε να εφαρμόζεται συστηματικά οι
θάνατοι από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας μειώθηκαν κατά 70% μόνον στις ΗΠΑ,
σύμφωνα με στοιχεία από την Αμερικανική Εταιρεία Καρκίνου.

Όπως ανακοίνωσε προσφάτως η Εταιρεία, πριν από 40 χρόνια πέθαιναν ετησίως
20.000 Αμερικανίδες από τον καρκίνο αυτό, ενώ σήμερα ο αντίστοιχος αριθμός δεν
υπερβαίνει τις 4.400.

Δεν είναι, εξ άλλου, τυχαίο το ότι την ημέρα του θανάτου του Γεωργίου
Παπανικολάου – πέντε μόλις χρόνια έπειτα από την έναρξη της ευρείας χρήσης του
τεστ στις ΗΠΑ – η Αμερικανική Εταιρεία Καρκίνου ανακοίνωνε πως «δύο
εκατομμύρια γυναίκες πενθούν σήμερα τον χαμό του», θυμάται η κυρία Νέδα Βουτσά
– Περδίκη, βοηθός του Γεωργίου Παπανικολάου στο εργαστήριο του Πανεπιστημίου
Κορνέλ, όπου ο Έλληνας ερευνητής εργάσθηκε επί 47 χρόνια.

Στα χρόνια που μεσολάβησαν η χρήση του Τεστ Παπ εξαπλώθηκε παγκοσμίως. «Σε
ορισμένες χώρες, όπως η Μεγάλη Βρετανία, η Φινλανδία, η Νορβηγία και η
Σουηδία, υπάρχουν πλέον ειδικά προγράμματα προλήψεως του καρκίνου του τραχήλου
της μήτρας και έτσι η συντριπτική πλειονότητα των γυναικών αναπαραγωγικής
ηλικίας υποβάλλονται σε αυτό», λέει ο κ. Ιωάννης Μεσσήνης, καθηγητής
Μαιευτικής – Γυναικολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Η Ελλάδα είναι πίσω!

Υπάρχουν, βεβαίως, και λιγότερο οργανωμένες χώρες. «Τέτοιο παράδειγμα είναι η
Ελλάδα, όπου παρατηρείται το φαινόμενο άλλες γυναίκες να κάνουν το τεστ πολύ
συχνά και άλλες ποτέ», επισημαίνει κ. Μεσσήνης. «Πρέπει, πάντως, να τονίσουμε
ότι τα τελευταία χρόνια γίνεται προσπάθεια στα εξωτερικά ιατρεία και στα
κέντρα οικογενειακού προγραμματισμού των δημοσίων νοσοκομείων για να επεκταθεί
και στη χώρα μας η χρήση του».

Το Τεστ Παπανικολάου, πάντως, δεν χρησιμοποιείται μόνον για την ανίχνευση του
καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Μπορεί επίσης να εντοπίζει τις κυτταρικές
αλλοιώσεις που υποδηλώνουν μόλυνση με τους ιούς HPV (ιούς των ανθρωπίνων
θηλωμάτων ή κονδυλωμάτων), ορισμένοι από τους οποίους οδηγούν στον καρκίνο,
καθώς και την ύπαρξη διαφόρων φλεγμονωδών καταστάσεων στον κόλπο και στον
τράχηλο.

Η εξέλιξη

Με διάφορες παραλλαγμένες τεχνικές, εξ άλλου, και βελτιωμένες μεθόδους
επεξεργασίας των δειγμάτων «είναι πλέον εφικτός ο έλεγχος και άλλων υγρών του
σώματος, όπως των ούρων και των πτυέλων», κατά τον ογκολόγο Γεράσιμο Ρηγάτο,
διευθυντή στην Α’ Παθολογική Κλινική του Νοσοκομείου Άγιος Σάββας.
«Ουσιαστικά, το Τεστ Παπ άνοιξε τον δρόμο προς την ανίχνευση νοσογόνων
παραγόντων και σε τέτοιου είδους υγρά – χώρια, βεβαίως, η πολύτιμη συμβολή του
στην πρόληψη και έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου στη μήτρα».

Εξέλιξη του Τεστ Παπανικολάου αποτελεί η εξέταση Thin Prep που εξασφαλίζει
μεγαλύτερες πιθανότητες σωστής διάγνωσης. «Η εξέταση είναι ουσιαστικά η ίδια,
αλλά γίνεται με διαφορετικό τρόπο και μειώνει τις πιθανότητες για ψευδώς
αρνητικά αποτελέσματα», εξηγεί ο κ. Ιωάννης Μεσσήνης. Η λήψη δείγματος γίνεται
με τον ίδιο τρόπο όπως και στο Τεστ Παπ. Η διαφορά είναι ότι το δείγμα
εμβυθίζεται σε δοχείο με κατάλληλο υλικό ώστε να μην υπάρχει απώλεια κυττάρων.

Το 1941 ήλθε η παγκόσμια καταξίωση

Ο Γεώργιος Παπανικολάου γεννήθηκε στις 13 Μαΐου 1883 στην Κύμη Ευβοίας, ενώ 21
χρόνια αργότερα αποφοίτησε με άριστα από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου
Αθηνών. Το 1910 παντρεύτηκε με τη Μάχη Μαυρογένους, γόνο της γνωστής ιστορικής
οικογένειας της Μυκόνου, η οποία παρέμεινε δίπλα του, στήριγμα και βοηθός στην
έρευνά του, έως την τελευταία του πνοή (σ.σ. η Μάχη Παπανικολάου πέθανε σε
ηλικία 92 ετών, στις 13 Οκτωβρίου 1982). Παιδιά δεν απέκτησαν ποτέ.

Το 1913 το ζεύγος Παπανικολάου φθάνει στη Νέα Υόρκη και ένα χρόνο αργότερα ο
Γεώργιος Παπανικολάου προσλαμβάνεται στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου
Κορνέλ. Το 1920 αρχίζει με τη σύζυγό του τις μελέτες που οδήγησαν στο τεστ Παπ
(η Μάχη Παπανικολάου ήταν αρχικά η «δότρια» των επιχρισμάτων). Το 1941 έρχεται
η παγκόσμια καταξίωση, καθώς αποδεικνύει την ορθότητα και την αξιοπιστία της
μεθόδου του.

Ο Γεώργιος Παπανικολάου τιμήθηκε στη διάρκεια της ζωής του με πολλές
διακρίσεις, ενώ δύο φορές προτάθηκε για βραβείο Νόμπελ. Από το Πανεπιστήμιο
Κορνέλ έφυγε έξι μήνες πριν από τον θάνατό του, προκειμένου να οργανώσει και
να διευθύνει στο Μαϊάμι το τοπικό Ίδρυμα Μελέτης του Καρκίνου.

Χρήσιμες πληροφορίες

Από την ηλικία των 20 χρόνων και μετά (ή μετά την πρώτη σεξουαλική επαφή) όλες
οι γυναίκες θα πρέπει να υποβάλλονται στο τεστ Παπανικολάου. Η εξέταση θα
πρέπει να γίνεται μία φορά τον χρόνο μέχρι τα 65. Από αυτήν την ηλικία και
μετά – και εφόσον δεν έχει προκύψει κάποιο πρόβλημα – το τεστ Παπανικολάου
επαναλαμβάνεται μία φορά κάθε πέντε χρόνια.

Η εξέταση πραγματοποιείται δωρεάν στα δημόσια νοσοκομεία. Για τις γυναίκες που
επιλέγουν κάποιο ιδιωτικό νοσοκομείο ή διαγνωστικό κέντρο το κόστος είναι
περίπου 29,35 ευρώ.