ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η αυτοκρατορία

Αυτοκρατορίες υπήρξαν πάντα: από τις αυτοκρατορίες της Μέσης και της Άπω
Ανατολής, την αυτοκρατορία του «μεγάλου» Αλεξάνδρου, τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία
και την Αυτοκρατορία του Καρλομάγνου μέχρι τον Ναπολέοντα και τον Χίτλερ. Όλες
κατέρρευσαν, καθ’ ότι μη βιώσιμες μορφές, έργο της απληστίας των κυρίαρχων
τάξεων και της παράνοιας των «μεγάλων ανδρών».

Μετά την ανθρωποσφαγή του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και τη δημιουργία του
ΟΗΕ, πιστέψαμε στις διακηρύξεις για το δικαίωμα των λαών για αυτοδιάθεση,
πράγμα που θα σήμαινε ­ μεταξύ άλλων ­ και το τέλος των αυτοκρατοριών.

Όμως στις μέρες μας βλέπουμε να επανέρχεται, σύγχρονη Αποκάλυψη, το
φάσμα του αυτοκρατορικού «μεγαλείου». Και αυτό επειδή, μετά την κατάρρευση της
Σοβιετικής Ένωσης, οι ηγετικοί κύκλοι των ΗΠΑ φαντάστηκαν ότι μπορούν να
πραγματοποιήσουν το, περίπου καθορισμένο από τον Θεό, κοσμοσωτήριο έργο τους:
να κυριαρχήσουν οικονομικά, πολιτικά, στρατιωτικά και ιδεολογικά στον πλανήτη.
Μέσον, όπως πάντα, ο πόλεμος, «νομιμοποιημένος» με τις ιδέες της ελευθερίας,
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των αξιών. Έτσι, πάνω από τα ερείπια του
διεθνούς δικαίου πλανώνται σήμερα έννοιες, οι οποίες συνιστούν «αντίφαση εν
τοις όροις»: ανθρωπιστικοί βομβαρδισμοί, ανθρωπιστική καταστροφή κ.λπ. Το
Ιράκ, η Γιουγκοσλαβία, το Σουδάν, το Αφγανιστάν, δοκίμασαν τον αυτοκρατορικό
«ανθρωπισμό» των ΗΠΑ. Και ­ όπως υπόσχεται ο κ. Μπους ­ έπεται συνέχεια.

Πρέπει πλέον να είναι κανείς αφελής για να πιστεύει στις διακηρύξεις περί
«αξιών», ή για την πάταξη της τρομοκρατίας. Η πολεμική μηχανή των ΗΠΑ
εξαπολύθηκε εναντίον του ανθρώπινου είδους, υπηρετώντας δύο στόχους: τη μείωση
της οικονομικής κρίσης των ΗΠΑ και τα κοσμοκρατορικά τους σχέδια. Έτσι, για
άλλη μία φορά, η ιστορία γράφεται με αίμα, αντίθετα με τις προφητείες του
Φουκουγιάμα και των ποικίλων ιδεολόγων του καπιταλισμού.

Μπορεί εν τούτοις να δημιουργηθεί μία σύγχρονη, πλανητική αυτοκρατορία; Αυτό
θα προϋπέθετε την οικονομική, πολιτική και πολιτισμική ομογενοποίηση της
ανθρωπότητας. Την άρση, ή έστω τη βίαιη ισοπέδωση, των αντιθέσεων του
σημερινού κόσμου. Είναι δυνατόν να καταλήξει εκεί η ανθρώπινη ιστορία;

Οι τρεις (επί του παρόντος) μητροπόλεις του καπιταλισμού έχουν κοινά
συμφέροντα: οι πολυεθνικές απλώνουν τα πλοκάμια τους, ξεπερνώντας τα εθνικά
σύνορα. Όμως το έθνος-κράτος δεν πέθανε, όσα κι αν γράφουν οι προπαγανδιστές
τής κεφαλαιοκρατικής παγκοσμιοποίησης. Αντίστοιχα, η ύπαρξη του διεθνικού
κεφαλαίου δεν εκμηδενίζει τα εθνικά κεφάλαια, άρα τις αντιστάσεις και τον
ανταγωνισμό στην τάση ηγεμονίας των ΗΠΑ. Οι τρεις μητροπόλεις ενεργούν «από
κοινού συμφέροντος». Ταυτόχρονα, διεξάγουν έναν ανελέητο οικονομικό
ανταγωνισμό. Σήμερα, τρεις μητροπόλεις. Αύριο, η επίφοβη Κίνα των
«κομμουνιστικών» τίγρεων, η Ρωσία των νέων τσάρων, η Ινδία, η αφυπνιζόμενη
Λατινική Αμερική. Και οι λαοί του «Τρίτου Κόσμου» μπορεί σήμερα να επαιτούν.
Όμως είναι η πλειοψηφία των κατοίκων της γης και το μέλλον τους δεν είναι,
κατ’ ανάγκην, να παρέχουν φθηνή εργατική δύναμη και πρώτες ύλες. Τέλος, το
παγκόσμιο προλεταριάτο, που υφίσταται τα δεινά του νεο-συντηρητισμού, θα
μείνει για πάντα γονατισμένο κάτω από την οικονομική και την ιδεολογική
τρομοκρατία του κεφαλαίου;

Η σημερινή κυρίαρχη τάση του καπιταλισμού είναι η δημιουργία πολυεθνικών και
πολυκλαδικών επιχειρήσεων, μονοπωλίων που τείνουν να ελέγξουν τη ζωή του
πλανήτη. Η διαδικασία αυτή πραγματοποιείται μέσα από συγχωνεύσεις, εξαγορές
και καταρρεύσεις. Μέσα από την πρωτοφανή συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του
κεφαλαίου, με συνέπεια την ανεργία, την αβεβαιότητα και το άγχος, ως μόνιμους
συνοδούς των εργαζομένων. Με την όξυνση της αντίθεσης φτώχειας – πλούτου. Με
τη δημιουργία στρατιών νέων φτωχών, τεράστιων ανθρώπινων μαζών που πεινούν και
ζουν στο περιθώριο. Η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση καταστρέφει, όπως
προέβλεψε ο Μαρξ, τις δύο πηγές απ’ όπου αναβλύζει κάθε πλούτος: τη γη και
τους ανθρώπους. Ταυτόχρονα, καταστρέφει τις δημιουργικές δυνατότητες των
ανθρώπων, μετατρέποντάς τους σε μονοδιάστατα οικονομικά όντα, φοβισμένα και
αβέβαια, μέσα σ’ έναν κόσμο που δημιουργούν, αλλά αδυνατούν να τον ελέγξουν.

Αυτά επί του παρόντος. Αλλά το «εκρηκτικό» αυτό υλικό, μπορεί ξαφνικά να
ανατρέψει τις «ισορροπίες». Η ιστορία δεν κινείται γραμμικά και οι «πονηρίες»
της ξάφνιασαν πάντα τους προφήτες. Η Αργεντινή σηματοδοτεί μια αντίστροφη
διαδικασία, όπως και τα κινήματα εναντίον του καπιταλισμού. Η τάση για
παγκόσμια ισοπέδωση γεννάει ήδη τις πρώτες αντιδράσεις.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.