Διαστάσεις Και τον Θεό στην ντουλάπα!

Ενωμένη Ευρώπη: κατά τον Εντγκάρ Μορέν, χρειαζόμαστε καινούργιους Φρόυντ

Στο βιβλίο του «Ο πολιτισμός ως πηγή δυστυχίας» (1930), ο Φρόυντ περιέγραφε
την Ευρώπη εκείνης της δεκαετίας ως έναν τόπο όπου υπέβοσκε ένα βαθύ μίσος,
μια καταπιεσμένη επιθετικότητα, ένα πνεύμα αντεκδίκησης. Η λύση του
προβλήματος ήταν ο ναζισμός, τον οποίο ο πατέρας τής ψυχανάλυσης δεν μπόρεσε
να γνωρίσει σε όλη του την έκταση αφού τον Σεπτέμβριο του 1939 αποχαιρέτησε τα
εγκόσμια. Σήμερα, η ευημερία μας δύσκολα μπορεί να κρύψει μια ψυχική δυσφορία,
μια ανεξήγητη κόπωση, που σπρώχνει τους ανθρώπους στον μυστικισμό, στους
γκουρού και στα ψυχοφάρμακα. Η Ευρώπη πρέπει να γιατρέψει αυτή την κατάθλιψη,
που πλήττει τόσο τα σημερινά όσο και τα αυριανά της μέλη, και να ενθαρρύνει
την πνευματική ένωσή τους. Το μόνο φάρμακο για την ψυχική μας κόπωση, λέει ο
Εντγκάρ Μορέν, είναι η αλληλεγγύη.

Ο 80χρονος Γάλλος φιλόσοφος δεν φοβάται τη διεύρυνση της Ευρώπης. Ίσα-ίσα
θεωρεί ότι τα σλαβικά έθνη, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, είναι ιστορικά
συνδεδεμένα με τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Ο Διαφωτισμός φώτισε και τη Βαρσοβία,
την Πράγα, τη Μόσχα, ενώ από τη Ρωσία ήλθε το φως του Ντοστογιέφσκι, του
Τολστόι, του Τσέχωφ. Η Δύση και η Ανατολή αλληλοτροφοδοτούνται, λέει ο Μορέν
στην Κοριέρε. Ακόμη και κάτω από τη σοβιετική κατοχή, ή μάλλον κυρίως κάτω από
τη σοβιετική κατοχή, οι λαοί της Ανατολής διψούσαν για Ευρώπη, ενώ σε μας η
ιδέα της Ευρώπης ήταν κάτι συνηθισμένο, όπως ο αέρας που αναπνέουμε. Υπήρχαν
συγγραφείς στην Ανατολική Ευρώπη, όπως ο Κούντερα, που ήταν πολύ πιο Ευρωπαίοι
από διανοούμενους σαν τον Σαρτρ. Και δεν έπλεκαν το εγκώμιο του Στάλιν και του
κομμουνισμού του…

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία: ανοίγοντας τις πόρτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα
εμπλουτίσουμε τις γνώσεις μας και τον προβληματισμό μας. Η Ευρώπη δεν είναι το
ευρώ, είναι πρώτα απ’όλα η ποιότητα ζωής, που σήμερα παρουσιάζεται ιδιαίτερα
υποβαθμισμένη. Στο γαλλικό «metro, boulot, dodo» (μετρό, δουλειά, ύπνος)
πρέπει να αντιτάξουμε το λενινιστικό «Λιγότερα, αλλά καλύτερα». Η Ευρώπη
χρειάζεται σύγχρονους Φρόυντ στα πόστα των γραφειοκρατών, που θα κάτσουν δίπλα
στον Ζισκάρ Ντ’Εσταίν και (καλώς ή κακώς) στον Τζανφράνκο Φίνι και θα
καταστήσουν τον πολιτισμό πηγή χαράς, όχι δυστυχίας. Η Ευρώπη αυτή πρέπει να
είναι λαϊκή, οι θρησκείες πρέπει να υποχωρήσουν, ο Θεός (ή οι θεοί) αποτελεί
ιδιωτική υπόθεση, καλό είναι λοιπόν να μένει κλεισμένος στην ντουλάπα. Οι
ιδέες, θρησκευτικές ή μη, πρέπει να ενώνουν, όχι να χωρίζουν. Και για να το
πετύχει αυτό η Ευρώπη, θα είναι αποφασιστική η συμβολή τής Ανατολής, που έχει
κάνει ήδη το ιστορικό βήμα προς την κοσμικότητα.