Ρaul Samuelson Στην αμερικανική ατμομηχανή όλες οι ελπίδες

Πριν από τη δεκαετία του 1990 υπήρχαν τρεις εθνικές ατμομηχανές, που κινούσαν
το τρένο της παγκόσμιας ανάπτυξης: η αμερικανική, η γερμανική και η ιαπωνική.
Όταν, κατά μέσο όρο, το σύνολό τους εμφάνιζε ισχυρή ανάπτυξη, η ανεργία
διατηρείτο σε χαμηλά επίπεδα. Όταν και οι τρεις παρουσίαζαν προβλήματα, η
παγκόσμια παραγωγή επιβραδυνόταν.

Στη νέα χιλιετία που διανύουμε, η κατάσταση είναι πολύ διαφορετική. Τα
τελευταία δώδεκα χρόνια, η ιαπωνική ατμομηχανή έχει ακινητοποιηθεί. Μάλιστα,
σε κάποιες περιόδους, κινήθηκε προς τα πίσω. Η γερμανική ατμομηχανή, όπως
άλλωστε και η γαλλική και η ιταλική, υποφέρουν από τη μόνιμα υψηλή ανεργία. Αν
η Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν η Ιρλανδία, η Φινλανδία, η Δανία, το Ηνωμένο Βασίλειο ή
η Ολλανδία, θα είχε παρουσιάσει υψηλότατους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης.

Τα μάτια όλων στις ΗΠΑ

Καθώς οι οικονομίες και τα χρηματιστήρια όλου του κόσμου ανησυχούν για το κατά
πόσο το 2002 θα είναι χρονιά ισχυρής ή βραδείας ανάκαμψης, όλα τα μάτια είναι
στραμμένα στην αμερικανική οικονομία. Την ύφεση της αμερικανικής οικονομίας,
που ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2001, θα ακολουθήσει, την άνοιξη του 2002, η
ανάκαμψη; Η χρηματιστηριακή αγορά της Νέας Υόρκης φαίνεται να προεξοφλεί ότι η
αμερικανική οικονομία θα ανακάμψει ταχύτατα την ερχόμενη άνοιξη. Το αποτέλεσμα
αυτής της προεξόφλησης είναι οι τιμές των μετοχών να έχουν σημειώσει
εντυπωσιακή άνοδο μετά τα τραγικά γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη
και την Ουάσιγκτον. Την ίδια περίοδο, οι αποδόσεις των αμερικανικών
μακροπρόθεσμων ομολόγων αυξήθηκαν, από το 4,2% στο 5%, παρά το γεγονός ότι η
Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών έχει περικόψει τα αμερικανικά
επιτόκια 11 φορές κατά τη διάρκεια του 2001 ­ συνολικά μειώθηκαν κατά 2%. Οι
ειδικοί εξηγούν αυτή τη διαφορά ως ένα ξεκάθαρο σημάδι ότι οι αγορές ομολόγων
προεξοφλούν μια εντυπωσιακή ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας και, μάλιστα,
ότι αυτή η ανάκαμψη θα έρθει πολύ σύντομα.

Αισιοδοξία

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Οι ζημιωμένοι κάτοχοι μετοχών, οι οποίοι είδαν την αξία των συνταξιοδοτικών
τους επενδυτικών προγραμμάτων να συρρικνώνεται, ποντάρουν στην προοπτική μιας
ανάκαμψης των τιμών των μετοχών, ανάλογης με αυτή της περιόδου 1995 – 1999.

Μήπως οι επενδυτικοί τραπεζίτες και οι χρηματιστές γνωρίζουν κάτι που το ευρύ
επενδυτικό κοινό της Αμερικής αγνοεί; Η Ιστορία δείχνει κάτι άλλο. Οι
μεγαλύτερες χρηματιστηριακές εταιρείες και οι εταιρείες διαχείρισης αμοιβαίων
κεφαλαίων έκαναν οδυνηρά λανθασμένες προβλέψεις για την πορεία του
χρηματιστηρίου και οι πελάτες τους «κάηκαν» από την έκρηξη της κερδοσκοπικής
χρηματιστηριακής φούσκας. Έχω παρακολουθήσει πολύ στενά τις δημόσιες ομιλίες
του οικονομικού επιτελείου του προέδρου Τζορτζ Μπους ­ του υπουργού
Οικονομικών Πολ Ο’ Νιλ, του διευθυντή του Εθνικού Οικονομικού Συμβουλίου Λάρι
Λίντσι και του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων ­ και δεν κατάφερα να
εντοπίσω σε αυτές γνώση η οποία θα ήταν χρήσιμη στον Άλαν Γκρίνσπαν, πρόεδρο
της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, ή στις νομοθετικές επιτροπές του
διχασμένου αμερικανικού Κογκρέσου.

Επιτρέψτε μου να ζυγίσω τους παράγοντες που ενισχύουν την αισιοδοξία για την
ανάκαμψη και μειώνουν τις πιθανότητες συνέχισης της οικονομικής επιβράδυνσης,
τους επόμενους μήνες. Οι καλύτεροι οικονομικοί αναλυτές ­ στο Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο, στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, στην
Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών, στην Τράπεζα της Αγγλίας, στις
μεγαλύτερες ιδιωτικές τράπεζες και στα ακαδημαϊκά ερευνητικά ινστιτούτα ­
έχουν εκπλαγεί ευχάριστα από τις αμερικανικές δαπάνες για την αγορά νέων
αυτοκινήτων, κατοικιών και προϊόντων λιανικής πώλησης κατά τη διάρκεια της
περιόδου των χριστουγεννιάτικων εορτών. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν μια μερική
επιστροφή της καταναλωτικής εμπιστοσύνης και ορισμένοι «βασικοί δείκτες» έχουν
καταγράψει αυξήσεις στα τέλη του 2001.

Πιθανότητες ανάκαμψης

Η αμερικανική χρηματιστηριακή αγορά φαίνεται να προεξοφλεί την ανάκαμψη της οικονομίας των Ηνωμένων Πολιτειών

Γι’ αυτόν τον λόγο, με περίπου 75% πιθανότητα, αυτοί οι αναλυτές προβλέπουν
ότι η αμερικανική ύφεση θα ολοκληρωθεί, πριν κλείσει έναν χρόνο ζωής ή σύντομα
μετά τα πρώτα γενέθλιά της. Αν οι προβλέψεις αποδειχθούν σωστές, αυτό θα είναι
καλή είδηση για την Αμερική και εμμέσως για την Ευρώπη, για τις οικονομίες της
Ασίας και της Λατινικής Αμερικής. Ακόμη και η Ιαπωνία και η Αργεντινή, δυο
δύσκολες περιπτώσεις οικονομιών, θα βρεθούν σε πολύ καλύτερη κατάσταση, αν τα
εσωτερικά οικονομικά τους προβλήματα δεν συνοδευτούν από μια εξασθενημένη
παγκόσμια οικονομία.

Κανείς δεν μπορεί να διαβάσει το μυαλό του Άλαν Γκρίνσπαν με απόλυτη ακρίβεια
αλλά υποπτεύομαι ότι η άποψή του δεν διαφέρει πολύ από αυτό που ανέφερα στην
προηγούμενη παράγραφο. Ωστόσο, ένας έμπειρος αναλυτής, όπως ο Γκρίνσπαν,
πρέπει αυτή τη στιγμή να είναι εξαιρετικά ανήσυχος γι’ αυτήν την κατά 25%
πιθανότητα (ότι μπορεί να υπάρχει κάτι χειρότερο στον ορίζοντα από μια ομαλή
ύφεση). Ούτως ή άλλως, ο ίδιος ο Γκρίνσπαν ήρθε αντιμέτωπος με την οικονομική
επιβράδυνση και τη χρηματιστηριακή ύφεση που προκάλεσε η επιχείρηση
καταπολέμησης του πληθωρισμού, στις αρχές της δεκαετίας του ’70, την οποία
εξαπέλυσαν οι πρόεδροι Νίξον και Φορντ.

Γι’ αυτόν τον λόγο, ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων
Πολιτειών προειδοποίησε πρόσφατα για τον κίνδυνο της «παράλογης υπερβολής»
στην αμερικανική οικονομία και ­ κυρίως ­ το χρηματιστήριο. Οι κερδοσκόποι και
οι διαχειριστές χρήματος δεν ευχαριστήθηκαν, όταν άκουσαν αυτά τα λόγια.
Επιπλέον, ο Γκρίνσπαν είναι ένα «δύσκολο» μυαλό. Όταν προειδοποιεί ότι η
ανάκαμψη μπορεί να είναι ασθενής ή καθυστερημένη, οι αισιόδοξοι της
χρηματιστηριακής αγοράς της Νέας Υόρκης ερμηνεύουν τις προειδοποιήσεις του ως
ένδειξη ότι μία ή περισσότερες μειώσεις των επιτοκίων από τη FED βρίσκονται εν
όψει.

Υποπτεύομαι ότι δεν είναι τόσο καλό για τον κόσμο να είναι τόσο εξαρτημένος
από μία και μόνη ατμομηχανή. Οι Ιάπωνες είναι πολύ λογικό να πιστεύουν ότι, αν
υποτιμήσουν το νόμισμά τους έναντι του αμερικανικού δολαρίου, θα αντλήσουν
δύναμη από την Αμερική και άλλες δυτικές οικονομίες. Επιπλέον, ο Ολλανδός
επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας κ. Βιμ Ντούιζενμπεργκ έχει
συνειδητά γίνει αμέτοχος: «Αφήστε την Αμερική να κεντρίσει την παγκόσμια
οικονομία».

Πολλά από αυτά που θα συμβούν στις οικονομίες της Κίνας, της Νότιας Κορέας,
του Ηνωμένου Βασιλείου και της Σκανδιναβίας θα εξαρτηθούν από τις οικονομικές
πολιτικές που θα ασκήσουν οι κυβερνήσεις τους. Οποιαδήποτε επιπλέον ώθηση από
την ισχύ της αμερικανικής οικονομικής ατμομηχανής, θα βελτιώσει οπωσδήποτε την
κατάσταση. Θυμηθείτε, ωστόσο, ότι οι οι Ηνωμένες Πολιτείες παράγουν στις
ημέρες μας περίπου το 25% του παγκόσμιου οικονομικού προϊόντος. Αυτό είναι
περίπου το μισό από αυτό που αντιπροσώπευε το σχέδιο Μάρσαλ, στα τέλη του Β’
Παγκοσμίου Πολέμου. Η παγκόσμια οικονομία απαιτεί μια παγκόσμια προσπάθεια για
την ανάκαμψή της.

(c) Los Angeles Times Syndicate

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης