Δρόμοι

Στην Τυβίγγη…

… στο Πανεπιστήμιο της ωραίας πόλης του γερμανικού Νότου όπου δίδαξε ο
Χέγκελ, η αρμόδια του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Μαίρη Ρόμπινσον έδωσε
την περασμένη Τρίτη μια διάλεξη για την ηθική διάσταση της παγκοσμιοποίησης.
Όχι πως αυτή υπάρχει. Όμως, αν υπήρχε, ποια θα έπρεπε να είναι τα γνωρίσματά
της; Γιατί, βέβαια, δεν μπορεί να είναι ούτε το απαράδεκτο χάσμα μεταξύ
πλούσιων και φτωχών ούτε η νεοφιλελεύθερη εκδοχή της, που κάθε τόσο προκαλεί
ζωηρές αντιδράσεις, από το Σιάτλ και τη Γένοβα μέχρι τις Βρυξέλλες και το
Πόρτο Αλέγκρε.

Οι συμφωνίες…

… του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου παρέχουν ένα νομικό πλαίσιο για την
οικονομική πλευρά της απελευθέρωσης του διεθνούς εμπορίου. Αυτό που απασχολεί,
όμως, τη Μαίρη Ρόμπινσον είναι η κοινωνική και ηθική διάσταση αυτής της
απελευθέρωσης. Υπάρχει; Για να το διαπιστώσει κανείς, θα πρέπει να αναζητήσει
απάντηση στα εξής ερωτήματα: Είναι το εμπόριο πραγματικά ισότιμο και ελεύθερο;
Χρόνια τώρα, οι αναπτυσσόμενες χώρες κρατούν στα χέρια τους μεγάλα καλάθια για
να χωρέσουν τις υποσχέσεις του ανεπτυγμένου κόσμου. Όμως όποτε χτύπησαν τις
πόρτες του για να πουλήσουν προϊόντα στα οποία είχαν συγκριτικό πλεονέκτημα,
οι χώρες του Τρίτου Κόσμου τις βρήκαν κλειστές. Πόσο σέβονται τα πολιτιστικά
δικαιώματα των τοπικών κοινοτήτων οι κανόνες του ανεπτυγμένου κόσμου για την
προστασία των δικών του πολιτιστικών προϊόντων; Είναι επωφελές για τη γεωργία
των αναπτυσσόμενων χωρών το πατεντάρισμα των γενετικά τροποποιημένων φυτικών
ειδών που παράγει ο ανεπτυγμένος κόσμος; Θα αρχίσουν κάποτε οι εταιρείες
βιοτεχνολογίας να παράγουν φάρμακα που θα είναι προσιτά για τους πληθυσμούς
του αναπτυσσόμενου κόσμου (που έτσι και αλλιώς αυτοί είναι που μαστίζονται από
τις αρρώστιες);

Το γνώρισμα…

… της οικονομικής παγκοσμιοποίησης είναι πως οι κυριότεροι παίκτες αυτού του
επικίνδυνου παιχνινιού δεν είναι πια τα κράτη, αλλά το κεφάλαιο με τη μορφή
πολυεθνικών ή υπερεθνικών επιχειρήσεων. Πώς μπορεί λοιπόν να επιβάλει κανείς
σε αυτές τις παγκοσμιοποιημένες επιχειρήσεις ηθικούς και κοινωνικούς κανόνες,
για τον σεβασμό των οποίων ήταν μέχρι τώρα υπόλογα μόνο τα κράτη; Ποιος θα
ζητήσει ευθύνες από τις πολυεθνικές επιχειρήσεις αν οι δραστηριότητές τους
παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, αν εκμεταλλεύονται την παιδική εργασία,
αν απαγορεύουν τα συνδικαλιστικά δικαιώματα, αν καταστρατηγούν τις συλλογικές
συμβάσεις, αν κάνουν προσλήψεις ή απολύσεις με βάση φυλετικά, θρησκευτικά ή
εθνοτικά κριτήρια; Και κάθε τόσο που αυτές οι επιχειρήσεις κομπορρημονούν για
την παγκοσμιοποίησή τους, ποιος θα τους ζητήσει τον λόγο που ένας στους δύο
από τα εκατομμύρια των ανέργων σε όλον τον κόσμο είναι νέοι κάτω των 25 ετών;

Το βέβαιο…

… είναι πως η Μαίρη Ρόμπινσον δεν περιμένει άμεσες απαντήσεις. Μα όσο οι
«άνθρωποι του Νταβός» θα σωπαίνουν τόσο οι «άνθρωποι του Πόρτο Αλέγκρε» θα
εξακολουθούν να θέτουν τα ίδια ερωτήματα.