Από τη ζέστη στο κρύο…

Πριν από ένα χρόνο, ένας από τους πιο στενούς συνεργάτες του Πρωθυπουργού
Κώστα Σημίτη, ο οποίος διαθέτει και λογοτεχνική ιδιότητα, βρέθηκε καλεσμένος
σε ένα «φιλολογικό σουαρέ» σε σπίτι στη Φιλοθέη.

Τζορτζ Μπους Τζούνιορ. Δουλεύει λίγο και αναθέτει τα κρίσιμα θέματα στους συνεργάτες του. Αδιάφορος για την Ελλάδα, αποκάλεσε δημοσίως τους Έλληνες «Grecians» (αντί του σωστού «Greeks»).

Στο τραπέζι δέχθηκε από τους επωνύμους των γραμμάτων καταιγισμό ερωτήσεων, όχι
για λογοτεχνικά θέματα αλλά για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις. Τι περιμένει η
κυβέρνηση από την Προεδρία Μπους; Τι μας επιφυλάσσουν οι Ρεπουμπλικανοί και
γενικώς «τι θα γίνει τώρα»; Ο νέος Αμερικανός Πρόεδρος επρόκειτο να ορκιστεί
σε μερικές ημέρες και οι προθέσεις του ήταν ασαφείς. Παρ’ όλα αυτά ο
συνεργάτης του Σημίτη ήταν κατηφής και απαισιόδοξος ­ μέχρι τουλάχιστον να
σερβιριστεί το γλυκό. Η στάση του συνοψίζεται από ένα ευφυολόγημα που είχε
διατυπώσει σε άλλη περίσταση: «Θα πούμε τον Κλίντον Κλιντονάκη…».

«Κλιντονάκης»

Η αλήθεια είναι πως η κυβέρνηση Σημίτη είχε καταφέρει να δημιουργήσει ένα
πλαίσιο επικοινωνίας με τον «Κλιντονάκη» και τους δικούς του. Μπορεί να ήταν η
χείρα βοηθείας που προσέφερε η Ουάσιγκτον στην Αθήνα τη νύχτα των Ιμίων, με
αποτέλεσμα να ευχαριστήσει δημοσίως ο Σημίτης τις ΗΠΑ στη Βουλή την επομένη.
Μπορεί να ήταν το γεγονός ότι ο «σαραντάρης» Δημοκρατικός Πρόεδρος με το
σαξόφωνο, ο γόνος των χίπηδων που δεν πολέμησε στο Βιετνάμ, φαινόταν
πολιτισμικά οικείος στους «εκσυγχρονιστές» του ΠΑΣΟΚ. Ο Πρωθυπουργός τον
γνώρισε από κοντά τον Απρίλιο του ’96 στην επίσκεψή του στην Ουάσιγκτον, η
«χημεία» ήταν καλή και το κλίμα που απεκόμισαν οι συνεργάτες του ευχάριστο.
Ακόμη και το 1999 όταν «δικάσθηκε» από τη Γερουσία, ο τότε υφυπουργός στον
Πρωθυπουργό Γ. Πασχαλίδης, που επισκεπτόταν τις ΗΠΑ, τον συνάντησε σε μια
δεξίωση, του έσφιξε το χέρι και τον διαβεβαίωσε για την υποστήριξη των
Ελλήνων. Άλλο το Κοσσυφοπέδιο, άλλο η Μόνικα!

Η προσέγγιση

Ντικ Τσέινι. Ο «ισχυρός ανήρ» της κυβέρνησης έχει καρδιακά προβλήματα. Ο βηματοδότης και οι αλλεπάλληλες εγχειρήσεις έχουν δημιουργήσει ερωτηματικά για την αντοχή του.

Κλασική περίπτωση Αμερικανού πολιτικού από τον Νότο, ο Κλίντον είχε το χάρισμα
να προσεγγίζει αμέσως τους συνομιλητές του και να συμπεριφέρεται σαν να τους
καταλαβαίνει ­ όπως έγινε και στην ολιγόλεπτη συνομιλία με τον Πασχαλίδη. Το
γεγονός ότι είχε «κληρονομήσει» πολιτικά αρκετά στελέχη του επιτελείου Δουκάκη
(όπως ο Τζορτζ Στεφανόπουλος και άλλοι) τον έφερνε ψυχολογικά πιο κοντά στους
Έλληνες. Από εκεί και πέρα, η Μαντλίν Ολμπράιτ δεν τα πήγε ποτέ καλά με τον
Θεόδωρο Πάγκαλο, αλλά τον Γιώργο Παπανδρέου τον είχε περίπου σαν «γιο» της,
ενώ τα εξοπλιστικά προγράμματα δημιούργησαν θερμή ατμόσφαιρα στις σχέσεις
Κόεν-Άκη Τσοχατζόπουλου. Την προσέγγιση Αθήνας-Ουάσιγκτον είχε διευκολύνει
αφάνταστα η εμπειρία του τότε πρέσβη Τόμας Νάιλς (στον οποίο είχαν απεριόριστη
εκτίμηση στο Μέγαρο Μαξίμου πριν από τις τηλεοπτικές δηλώσεις για την 17Ν).
Αντιθέτως, το «σύστημα Σημίτη» κράτησε σε απόσταση τον διάδοχό του Νίκολας
Μπερνς. Οι καλές σχέσεις με τον «Κλιντονάκη» επιβίωσαν και του μεγάλου
ελληνοαμερικανικού ψυχοδράματος της επίσκεψης του «Πλανητάρχη» το 1999.

Κόλιν Πάουελ. Ο «στρατηγός» αναδείχθηκε στο πιο μετριοπαθές μέλος του επιτελείου Μπους. Ήπιος και ρεαλιστής, είναι συχνά απομονωμένος μέσα στην κυβέρνηση.

Η κυβέρνηση στις ΗΠΑ, που προέκυψε μετά τις εκλογές του 2000, ήταν λιγότερο
παρεμβατική στα εξωτερικά με μάλλον απομονωτική διάθεση. Ο «ισχυρός ανήρ»
αντιπρόεδρος Ντικ Τσέινι ασχολείτο μάλλον με «θεματικές ενότητες» (πετρέλαια
κλπ.), παρά με επιμέρους κράτη. Τον πάγο έσπασε ο Γιώργος Παπανδρέου που
κατάφερε να δημιουργήσει έναν δίαυλο επικοινωνίας με τον Κόλιν Πάουελ, που
αποδείχθηκε ο μετριοπαθής της νέας κυβέρνησης. Στο Μαξίμου άρχισαν να
σχεδιάζουν μια επίσκεψη Σημίτη στην Ουάσιγκτον, όχι όμως πριν δημιουργηθεί το
κατάλληλο κλίμα. Έτσι άρχισαν υπουργικές επισκέψεις και διάφορα πηγαινέλα.
Μάλιστα, για να τα συντονίσει βγήκε από το ψυγείο ακόμη και ο Μπερνς, που από
«αυτός ο κύριος» έγινε μέσα σε μια νύχτα «ο φίλος μας ο Νίκολας». Τελικά, «το
νερό μπήκε στο αυλάκι». Σε κάποιες περιπτώσεις, η θεματολογία δεν επηρεάστηκε
από την αλλαγή προσώπων ­ κάτι που φάνηκε στην επίσκεψη Ράμσφελντ στην Ελλάδα,
αρχές καλοκαιριού. Τελικά, η χρονιά πέρασε χωρίς αναταράξεις. Ακόμη και ο
«σκληρός» Μίλερ, που ήρθε το περασμένο φθινόπωρο στη θέση του Μπερνς,
υιοθέτησε μετριοπαθές προφίλ. Βεβαίως, η επίσκεψη Σημίτη στην Ουάσιγκτον
πέρασε από τις συμπληγάδες της 11ης Σεπτεμβρίου και του Συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ.
Είναι γνωστό ότι στο Μαξίμου ήθελαν η επίσκεψη να είναι αρχές Φεβρουαρίου, για
να συνδυαστεί με τους χειμερινούς Ολυμπιακούς του Σολτ Λέικ Σίτι, αλλά η
αμερικανική πλευρά δεν διευκόλυνε το αίτημα. Πάντως, το ενδιαφέρον στην
περίπτωση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων στην παρούσα φάση έχει να κάνει με
μια ιδιοτυπία της αμερικανικής κυβέρνησης. Τα μέλη της (Τσέινι, Πάουελ,
Ράμσφελντ, Ράις) είναι πολύ πιο έμπειρα από τον ίδιο τον Πρόεδρο ­ που έχει
διακριθεί ως κυβερνήτης του Τέξας. Τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα όταν οι
βετεράνοι της κυβέρνησης δεν ομοφωνούν, ο Πρόεδρος δεν ξέρει αρκετά για να
επιβληθεί και να πάρει θέση, και υπάρχουν περισσότερες φωνές. Τούτο φάνηκε σε
αρκετές περιπτώσεις, ακόμη και μετά την 11η Σεπτεμβρίου, όταν οι μισοί ήθελαν
πόλεμο κατά του Ιράκ και οι άλλοι διαφωνούσαν.

Διαπραγματεύσεις

Ντόναλντ Ράμσφελντ. «Γεράκι», με μεγάλη ψυχροπολεμική εμπειρία, ήταν (επί Φορντ) ο νεώτερος και θα είναι (επί Μπους) ο γηραιότερος υπουργός Άμυνας. Η 11η Σεπτεμβρίου του έφτιαξε το προφίλ.

Αυτό περιπλέκει την κατάσταση. Ως γνωστόν, ένα από τα πλεονεκτήματα του Έλληνα
Πρωθυπουργού στα εξωτερικά είναι η δυνατότητά του να αναπτύσσει στενή
προσωπική σχέση με τους ξένους ηγέτες. Αυτό το προσωπικό κεφάλαιο αξιοποιείται
μετά σε διαπραγματεύσεις ή κρίσιμες στιγμές. Με τον Κλίντον, που ήταν
πανέξυπνος, κυριαρχούσε απόλυτα επάνω στα υπουργικά συμβούλια και μπορούσε να
κατανοήσει ένα θέμα σε βάθος, μελετώντας το για μερικές ώρες, μια τέτοια
προσέγγιση είχε νόημα ­ και απέδωσε καρπούς. Με τον Μπους όμως; Ο νυν Πρόεδρος
φημίζεται για την ικανότητά του να επικοινωνεί με τον μέσο Αμερικανό και όχι
για τη δυνατότητά του να «πιάνει» γρήγορα τα θέματα. Αυτή είναι δουλειά των
μελών της κυβέρνησής του. Μέχρι την 11η Σεπτεμβρίου είχε περάσει σε διακοπές
το ένα τρίτο της θητείας του. Στον Λευκό Οίκο, δεν δουλεύει μετά τις επτά. Το
γεγονός ότι οι ΗΠΑ κυβερνώνται, όπως λέγεται, «από επιτροπή», ενδέχεται να
δυσκολέψει μια κλασική προσέγγιση σε στυλ Σημίτη. Τηρουμένων των αναλογιών,
τούτο θυμίζει τον Ρέηγκαν που αφού άκουσε, στο περιθώριο κάποιας συνόδου του
ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες, τον Παπανδρέου να του εξηγεί τις ελληνικές θέσεις για το
Αιγαίο, γύρισε μετά και ρώτησε έναν από τους βοηθούς του πού είναι το Αιγαίο.
Μετά ο Παπανδρέου ήταν πεισμένος ότι ο Ρέηγκαν δεν το έκανε επίτηδες, η απορία
ήταν γνήσια, «αν το έκανε επίτηδες, θα το καταλάβαινα».

Από τη Μόνικα στις εκτρώσεις

Τις αμερικανικές εκλογές του 2000 η Αθήνα τις παρακολούθησε με ανάμεικτα
αισθήματα. Ο εγκεφαλικός σπασίκλας Γκορ δεν είπε ούτε καν τα τυπικά για το
Κυπριακό, για να εξασφαλίσει την ελληνοαμερικανική ψήφο. Ο Μπους Τζούνιορ
φόβιζε την Αθήνα για δύο λόγους. Η οικογένειά του είχε φιλικούς δεσμούς με την
οικογένεια Μητσοτάκη (έχοντας γευθεί και τα γνωστά ξεροτήγανα). Και ήταν
Ρεπουμπλικανός. Οι Ρεπουμπλικανοί θύμιζαν στο ΠΑΣΟΚ τη δεκαετία του ’80, με
τις ταξιδιωτικές οδηγίες και το «ανάθεμα» της Ουάσιγκτον στον Ανδρέα
Παπανδρέου. «Bad karma» ­ ελληνιστί «γκαντεμιά». Η κυβέρνηση είχε εφιάλτες για
αναζωπύρωση του έρωτα των Ρεπουμπλικανών για την Άγκυρα και γενικώς δυσάρεστα
προαισθήματα. Από πλευράς πολιτικής κουλτούρας, υπήρχε άλλωστε χάσμα. Αν ο
Κλίντον ήταν υπέρ του ελεύθερου έρωτα και συμμετείχε μαζί με τον Σημίτη στο
διεθνές φόρουμ της Κεντροαριστεράς, οι Ρεπουμπλικανοί είναι προπαγανδιστές των
εκτρώσεων και της ηλεκτρικής καρέκλας.

Στην πράξη, η κατάσταση ήταν μάλλον «φλου». Ο ίδιος ο Μπους, που είχε
ταξιδέψει τρεις φορές εκτός Αμερικής, είχε μάλλον μεσάνυχτα περί Ελλάδος. Στην
προεκλογική περίοδο είχε αποκαλέσει τους Έλληνες «Grecians» (αντί του γνωστού
«Greeks») με αποτέλεσμα να τον πάρουν στην πλάκα ως αγράμματο οι «New York
Times». Από εκεί και πέρα, σκότος…