ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κύπρος, Χριστούγεννα 1963

Στη συνέχεια της πρώτης φιλικής συνάντησης Κληρίδη – Ντενκτάς έλαβε χώρα
και δεύτερη, με αναφορά αυτή τη φορά και στο τραγικό θέμα των αγνοουμένων,
συγγενείς των οποίων διαδήλωναν απ’ έξω. Η εντύπωση που υπάρχει στην Ελλάδα
είναι ότι αγνοούμενοι υπάρχουν μόνο Ελληνοκύπριοι και ότι γι’ αυτό το γεγονός
φταίει αποκλειστικά η Τουρκία αλλά και οι Ελληνοκύπριοι.

Τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Αγνοούμενοι υπάρχουν και Τουρκοκύπριοι,
αν και σαφώς λιγότεροι, θύματα των ανδρών της ΕΟΚΑ Β’ (που έμειναν ατιμώρητοι)
και Ελλήνων χουντικών στρατιωτικών. Στους αγνοούμενους Ελληνοκυπρίους
συγκαταλέγονται και θύματα (μακαριακοί και αριστεροί) που δολοφονήθηκαν από
συμπατριώτες τους Ελληνοκυπρίους. Και πάντως ο τουρκικός στρατός εισβολής και
όχι οι Τουρκοκύπριοι ή ο Ντενκτάς είναι οι κύριοι υπεύθυνοι για την ύπαρξη των
αγνοούμενων Ελληνοκυπρίων.

Οι επιλεκτικές μνήμες φτιάχνουν τη δικιά τους ιστορία, κλειδώνουν το σήμερα σε
μία ανακριβή εικόνα τού χθες. Η ανακρίβεια αυτή δεν είναι τυχαία, αλλά
σκόπιμη. Στόχος της, να ξεπλυθούν οι ευθύνες για καίρια γεγονότα «της δικής
μας πλευράς». Ας γυρίσουμε τριάντα χρόνια πίσω, πάλι στην Κύπρο.

Δεκέμβριος του 1963. Το κυπριακό κράτος ως μία συναινετική κοινωνία δύο
κοινοτήτων έπαψε να υπάρχει, ύστερα από τρία μόνο χρόνια ζωής. Το αίτιο,
προφανές: το μοιραίο λάθος του Μακαρίου, η πρόταση-απαίτηση των 13 σημείων της
30ής Νοεμβρίου 1963, με την οποία η «σύνοικος κοινότητα» θα μετατρεπόταν σε
απλή μειονότητα, στο έλεος της κυρίαρχης ελληνοκυπριακής πλειονότητας.

Ο τότε Τουρκοκύπριος ηγέτης Κιουτσούκ έμεινε εμβρόντητος από το εύρος των
ζητούμενων αλλαγών και σχολίασε με πικρία: «Εν τοιαύτη περιπτώσει μήπως είναι
καλύτερη η ένωση;» Η συνέχεια είναι γνωστή και τραγική. Τα αιματηρά επεισόδια
του Δεκεμβρίου 1963 – Ιανουαρίου 1964 που οδήγησαν στην ουσιαστική διάσπαση
της Κύπρου, στην έλευση της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ (από τότε
χρονολογείται η πράσινη γραμμή στη Λευκωσία), στη συγκέντρωση μεγάλης μερίδας
των Τουρκοκυπρίων σε θυλάκους, και στον απόλυτο έλεγχο του κράτους από τους
Ελληνοκυπρίους. Σε ό,τι αφορά τις κοινοτικές συγκρούσεις που ακολούθησαν τον
Δεκέμβριο του 1963 και τον Ιανουάριο του 1964 υπάρχουν δύο βασικές θέσεις στη
σοβαρή βιβλιογραφία: (α) ότι υπήρχε συνυπευθυνότητα ή (β) ότι το βάρος της
ευθύνης βαραίνει τους Ελληνοκυπρίους που ήταν οι κύριοι επιτιθέμενοι. Η πρώτη
ερμηνεία αναγράφεται κυρίως από Έλληνες ή φιλέλληνες ξένους αναλυτές, που
μιλάνε για συνυπευθυνότητα, αν και παραδέχονται ότι «την πλήρωσαν» περισσότερο
οι Τουρκοκύπριοι ως λιγότεροι και πιο αδύναμοι στρατιωτικά. Πιο έγκυρη όμως
φαίνεται η δεύτερη ερμηνεία, θέση που υιοθέτησε και ο γενικός γραμματέας του
ΟΗΕ Ου Θαντ, κάτι που διαπιστώνεται και από τον αριθμό των θυμάτων, εκτός αν
θεωρήσουμε ότι οι Ελληνοκύπριοι ήξεραν… καλύτερη σκοποβολή.

Γιατί γράφω αυτά τα δυσάρεστα, στις αρχές του νέου έτους; Για δύο λόγους.
Πρώτον, γιατί άκουσα έκπληκτος σ’ ένα από τα κυπριακά κανάλια πριν από περίπου
τρεις εβδομάδες ότι για τα αιματηρά εκείνα Χριστούγεννα έφταιγαν αποκλειστικά
οι Τουρκοκύπριοι και η Τουρκία, επρόκειτο για «προσχεδιασμένη ανταρσία».
Δεύτερον, γιατί αν η επικρατούσα ιστορική μνήμη ανάμεσα στους Ελληνοκυπρίους
κινείται με τέτοιους όρους (κάτι που ελπίζω να μη συμβαίνει), τότε το Κυπριακό
δεν θα λυθεί, με ή χωρίς την Ευρωπαϊκή Ένωση, ή θα λυθεί, δυστυχώς, μόνο με
οριστική διχοτόμηση.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.