ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αγγλικά και εθνικό συμφέρον

Με τις δηλώσεις της κ. Άννας Διαμαντοπούλου («δεύτερη επίσημη γλώσσα η
αγγλική») και τις μεταγενέστερες αναθεωρημένες θέσεις της (το κράτος οφείλει
να καταστήσει την αγγλική «εργαλείο επικοινωνίας και εργασίας» για όλους,
ετέθη το καίριο ζήτημα της γλωσσικής πολιτικής στην Ελλάδα.

Το ζήτημα αυτό είναι στρατηγικό για το μέλλον της χώρας: Πώς, με ποια γλώσσα
τα Πανεπιστήμιά μας, οι επιχειρήσεις, τα στελέχη μας θα κατακτήσουν μια νέα
πιο ισχυρή θέση στον τομέα δραστηριοποίησής τους, πώς και με ποια γλώσσα η
χώρα θα διεκδικήσει μια νέα πιο ισχυρή θέση στον κόσμο;

Είναι, για παράδειγμα, δυνατόν να αποδεχόμαστε (και μάλιστα να προωθούμε!) τη
διεύρυνση της Ε.Ε. και συγχρόνως να φανταζόμαστε μια διαδικασία με ταυτόχρονη
μετάφραση σε 20-22 γλώσσες; Είναι δυνατόν να αποδεχθούμε τον διαχωρισμό
ανάμεσα σε μια μικρή ελίτ που μιλάει «καλά αγγλικά» και σε μια μεγάλη ανώνυμη
μάζα που μιλάει «σπασμένα» αγγλικά, γνωρίζοντας άριστα ότι η πρώτη θα είναι η
επιχειρηματική και πνευματική ελίτ της χώρας, ενώ η δεύτερη θα καταλάβει τις
περιφερειακές θέσεις απασχόλησης; Είναι δυνατόν να θεωρούμε, όπως προειδοποιεί
­ μάλλον σωστά ­ το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, ότι η υιοθέτηση της πρότασης
Διαμαντοπούλου θα σημάνει την «απώλεια υψηλών πεδίων χρήσεων της εθνικής
γλώσσας» (επιστημονικός λόγος) και να παραγνωρίσουμε τη διεθνή απαξίωση
εξαιρετικών επιστημόνων που, από επιλογή ή ανάγκη, γράφουν αποκλειστικά στην
ελληνική;

Εάν το μεγάλο πρόβλημα των αγγλοσαξονικής προέλευσης επιστημόνων είναι η
γλωσσική τους αυτάρκεια και εκπτώχευση (μη επαφή με άλλες γλώσσες και
πολιτισμούς), το μεγάλο πρόβλημα των μη αγγλοσαξόνων είναι η γλωσσική τους
απομόνωση. Στις κοινωνικές επιστήμες, το έργο πολλών Γάλλων ή Γερμανών
επιστημόνων παραμένει παγκοσμίως άγνωστο, διότι εξακολουθούν να έχουν ως
μοναδική γλώσσα εργασίας την εθνική τους γλώσσα. Αντιθέτως, Ολλανδοί, Σουηδοί
ή Νορβηγοί επιστήμονες είναι παγκοσμίου κύρους και εμβέλειας, διότι
χρησιμοποιούν, πέραν της εθνικής τους γλώσσας, την αγγλική ως γλώσσα εργασίας.
Επιπλέον, η γνώση που έχει η διεθνής κοινότητα για τις εν λόγω «μικρές» χώρες
προέρχεται ακριβώς από το έργο αυτών των επιστημόνων που γράφοντας σε μια ξένη
γλώσσα προωθούν την «εθνική εικόνα» της χώρας τους.

Η διδασκαλία των ξένων γλωσσών (όχι μόνον της αγγλικής) στη δημόσια εκπαίδευση
απαιτεί μια ριζική και μεγαλειώδη μεταρρύθμιση, η οποία ενέχει υψηλό
οικονομικό κόστος. Αυτό είναι το μεγάλο πραγματικό πρόβλημα που τίθεται στη
χώρα και στους πνευματικούς της ανθρώπους. Όχι το ψεύτικο δίλημμα «ελληνικά ή
αγγλικά».

Δεν είναι δυνατόν στα ελληνικά σχολεία (και σε κανένα σοβαρό σχολείο του
κόσμου) να μην καλλιεργείται η γνώση της αρχαιοελληνικής (και λατινικής)
γραμματείας, απαραίτητο στοιχείο κάθε κλασικής οικουμενικής παιδείας. Δεν
είναι δυνατόν στη σημερινή δημόσια εκπαίδευση να μην καλλιεργείται η γνώση του
ελληνικού πολιτισμού (στοιχείο του οποίου είναι η νέα ελληνική γλώσσα).

Δεν είναι όμως σωστό, στο όνομα των προηγουμένων (και του αγώνα κατά της
παγκοσμιοποίησης!), να υποβαθμίζεται η κεντρική και καίρια σημασία της
αγγλικής γλώσσας στον σχεδιασμό μιας σύγχρονης γλωσσικής και εκπαιδευτικής
πολιτικής, ούτε η Ελλάδα να «χαρίζει» στον ιδιωτικό τομέα ένα τόσο στρατηγικής
σημασίας θέμα. Επιπλέον, η συμμετοχή στην Ελληνική Παιδεία επιβάλλει την
καθιέρωση από τα ελληνικά Πανεπιστήμια ειδικών μαθημάτων στα αγγλικά (κάτι που
έχουν ήδη κάνει πολλά ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια), ώστε να αυξηθεί σημαντικά ο
αριθμός ξένων φοιτητών (και καθηγητών) που φιλοξενείται στην Ελλάδα. Η ιδέα
της ίδρυσης αγγλόφωνων Πανεπιστημίων θα πρέπει να εξεταστεί με γνώμονα την
ενίσχυση της ακτινοβολίας των ελληνικών Πανεπιστημίων και της χώρας (κάτι που
έχουν κάνει πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπως και οι Τουρκοκύπριοι στην κατεχόμενη
Κύπρο).

Σήμερα, δυστυχώς, δεν υπάρχει Μέγας Αλέξανδρος για να «μεταφέρει την ελληνική
γλώσσα στα πέρατα της οικουμένης» και κανένα νέο Ευαγγέλιο δεν φαίνεται
διατεθειμένο να κάνει την ελληνική «γλώσσα του Θεού». Η Ελλάδα δεν πρέπει, στο
όνομα των εθνικών συμφερόντων, να συμπεριφερθεί ως «μικρό έθνος». Η
συντηρητική, και συχνά εθνικιστική, ρητορική στα θέματα της γλώσσας ενισχύει
τον γλωσσικό και εκπαιδευτικό αποκλεισμό της χώρας. Και ισοδυναμεί με την
απουσία γλωσσικής πολιτικής (βλ. Σπύρος Μοσχονάς, «Η Καθημερινή», 16.12.2001).
Πρέπει, συνεπώς, να αντιμετωπιστεί ως αυτό ακριβώς που προσποιείται ότι δεν
είναι: εθνική στις προθέσεις, αντεθνική στα αποτελέσματα.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής
Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.