Πώς κάηκε ο χρυσός πράκτορας

«Άμα πιάστηκα δεν με γνώριζαν. Δηλαδή είπαν πως δεν με ξέρουν και αυτό μου
κακοφάνηκε πάρα πολύ. Πρέπει ο ένας να βοηθά τον άλλο. Ζήτω η Ελλάς, φίλε.
Ζήτω η πατρίδα».

Το φιλμ της σύλληψης και της προσαγωγής στις ομοσπονδιακές αρχές των ΗΠΑ, του Ελληνοαμερικανού διπλού πράκτορα Στηβ Λάλας

Η κραυγή απόγνωσης του Έλληνα κατασκόπου Στηβ Λάλας στο Mega συγκλόνισε
δεκάδες χιλιάδες συμπατριώτες μας προχθές το βράδυ. Ένας απ’ αυτούς όμως
χρειάστηκε υπνωτικά χάπια προκειμένου να ηρεμήσει ύστερα από ένα πολύωρο
κλάμα…

Ήταν ο άνθρωπος που πριν από 24 χρόνια, στη Σμύρνη, στρατολόγησε στην τότε
ΚΥΠ, τον ελληνικής καταγωγής Αμερικανό λοχία Στηβ Λάλας που υπηρετούσε τη
θητεία του στο τμήμα τηλεπικοινωνιών του χερσαίου στρατηγείου Ν.Α. Ευρώπης του
ΝΑΤΟ. Εδώ και οκτώ χρόνια, από τις 3 Μαΐου του 1993 που συνελήφθη «ο Σταύρος»
για κατασκοπεία εις βάρος των ΗΠΑ, ο απόμαχος, σήμερα, πράκτορας που τον
στρατολόγησε, δεν βρίσκει ησυχία: Τον «έδωσαν» είτε από σκοπιμότητα ­ «για
χρήματα» ­ είτε από επιπολαιότητα πιστεύει ο 55χρονος πρώην πράκτορας. Και
υπαινίσσεται, μιλώντας στα «ΝΕΑ», υπηρεσιακά ή πολιτικά πρόσωπα της τότε
εποχής.

Ο στρατηγός Γρυλλάκης, που έφερε το θέμα στην επιφάνεια με τη συνέντευξή του
στον Αλέξη Παπαχελά, προσθέτει και έναν ακόμα λόγο: να καρφώθηκε η υπόθεση
«από την εσωκομματική αντιπολίτευση για να δημιουργήσουν προβλήματα στον
Μητσοτάκη». Εκδοχή όμως που αρκετοί από τους γνωρίζοντες πρόσωπα και πράγματα
της εποχής δεν δείχνουν να συμμερίζονται. Ούτε όμως και ο ίδιος ο κ. Ν.
Γρυλλάκης φαίνεται να υιοθετεί το σενάριο αυτό, αφού σε άλλο σημείο ρίχνει
ευθύνες για τη διαρροή στους ανθρώπους που γνώριζαν την υπόθεση ­ τρία στελέχη
της ΕΥΠ και η ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών. «Αν είναι δυνατόν να τα έμαθαν
οι Αμερικανοί διά της επιφοιτήσεως του Αγίου Πνεύματος…», είπε δηκτικά ο κ.
Γρυλλάκης για την πληροφορία που είχε η Ουάσιγκτον ότι (δήθεν) είχε βγει
κονδύλι για τον Στηβ Λάλας.

Μια άλλη έκδοση του σεναρίου αυτού θέλει υψηλό κυβερνητικό αξιωματούχο
(«κάποιος ή κάποια υφυπουργός», ανέφερε ο Αλ. Παπαχελάς) να βρέθηκε, σε επαφή
του (της) με Αμερικανό παράγοντα, να… γνωρίζει λεπτομερώς άκρως απόρρητες
πληροφορίες και σχέδια των ΗΠΑ. Οι Αμερικανοί πονηρεύτηκαν, άρχισαν έρευνες
και σιγά σιγά ξεδίπλωσαν το κουβάρι και έφτασαν στον Ελληνοαμερικανό υπεύθυνο,
τότε, για τις τηλεπικοινωνίες της αμερικανικής πρεσβείας στην Αθήνα.

Ένας ιδιαίτερα έμπειρος στην δράση των μυστικών υπηρεσιών και γνώστης πολλών
παρασκηνίων έχει μια… μουσική εκδοχή για τον δράστη: «Θα σας θυμίσω τον
στίχο “Σπίτι μου – σπιτάκι μου και φτωχοκαλυβάκι μου”», λέει και διευκρινίζει
ότι το «φτωχοκαλυβάκι» έγινε βίλα σε νησί ­ «κι ο νοών νοήτω», συμπληρώνει.

Οι κίνδυνοι

Τους κινδύνους όμως για τον πολύτιμο πράκτορα της Ελλάδας είχε προβλέψει ο
πρώην διοικητής της ΕΥΠ κ. Κ. Τσίμας από το 1989 όταν, ως ευρωβουλευτής τότε,
έμαθε εξωϋπηρεσιακώς ότι η «πηγή – χρυσωρυχείο» για την Ελλάδα είχε πιεστεί να
πάρει μετάθεση για την Αθήνα. Γνωρίζοντας, όπως έλεγε τότε σε στενό κύκλο, τις
καλές σχέσεις ορισμένων στελεχών της Ν.Δ. με τις ΗΠΑ σχολίασε με πίκρα: «Τον
κάψανε τον άνθρωπο…».

Η επιβεβαίωση ήρθε, δυστυχώς, 4 χρόνια μετά, όταν διοικητής της ΕΥΠ ήταν ο κ.
Π. Μπαλές. Ο τότε διοικητής και άλλοι τρεις πράκτορες ήξεραν για τον Λάλα: τον
συναντούσαν αρκετά συχνά σε ένα διαμέρισμα στου Ζωγράφου ­ ειδικά νοικιασμένο
γι’ αυτόν τον σκοπό από την ΕΥΠ. Ένας από αυτούς άρχισε να κάνει «άτσαλη»
χρήση των πληροφοριών Λάλα ­ «τις μοίραζε στους υπουργούς φτιάχνοντας το
προφίλ του και δεν έπαιρνε μέτρα ­ ίσως κάποια στιγμή να το σκέφτηκε κι
αλλιώς», λέει παράγοντας της εποχής που γνωρίζει πρόσωπα και πράγματα…

Πώς όμως έφθασαν τα πράγματα εκεί; Όλα ξεκίνησαν την άνοιξη του 1977 στην
Τουρκία. Ένας από τους πράκτορες της ΚΥΠ, που δρούσε με διπλωματική ιδιότητα,
γνώρισε σε κοινωνική εκδήλωση τον Στίβ Λάλας ­ «τον Σταύρο» ­ από 2-3 άλλους
Έλληνες που υπηρετούσαν στα ΝΑΤΟϊκά στρατηγεία της Σμύρνης.

«Όλο για την πατρίδα μιλούσε», λέει στα «ΝΕΑ». «Για την Κύπρο, “για τους
εχθρούς μας τους Τούρκους που μας ξεσπίτωσαν απ’ τη Μικρά Ασία” ­ η καταγωγή
των γονιών του ήταν από εκεί…», συνεχίζει. «Κάποια στιγμή του είπα: “Σταύρο,
τι μπορείς να κάνεις για την πατρίδα;”», τον ρώτησε ένα βράδυ.

«Όλα! Για την πατρίδα όλα!», απάντησε ο Λάλας ­ κι όλα ξεκίνησαν.

Παρέδιδε έγγραφα

Κάθε ημέρα ο νεαρός λοχίας που πίστευε σε πατρίδα και οικογένεια παρέδιδε
δεκάδες έγγραφα των ΗΠΑ – «όλα αφορούσαν την Τουρκία, κανένα δεν έθιγε την
δεύτερη πατρίδα του», λέει ο χειριστής του.

Το πολύτιμο υλικό έφευγε με διαβάθμιση από το προξενείο ­ «το ήξερε μόνο ο
αρχηγός της ΚΥΠ, ο Καλαμάκης και μάλλον ο πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής και ο Ε.
Αβέρωφ».

«Ποτέ δεν ζήτησε τίποτε, ποτέ δεν του τάξαμε τίποτε», τονίζει για την περίοδο
1977-78. «Είμαι σίγουρος ότι και μετά δεν πήρε φράγκο», λέει. «Μια φορά που
γύρισα στην Ελλάδα με δική μου πρωτοβουλία πήγα σε κάποιους πολύ φτωχούς
μακρινούς συγγενείς του δυο-τρία ψευτοδώρα ­ ούτε ένα πεντοχίλιαρο…».

Και επί διακυβερνήσεως ΠΑΣΟΚ, όταν ο Λάλας διαδοχικά βρέθηκε να υπηρετεί στο
Βελιγράδι και στην Κωνσταντινούπολη, τον «χειρίζονταν» αποκλειστικά οι
διοικητές της ΕΥΠ ­ Γ. Πολίτης, Κ. Τσίμας. «Ούτε ο τότε πρωθυπουργός Α.
Παπανδρέου ήξερε την πηγή. Ποτέ επίσης δεν πήρε χρήματα, σχεδόν ούτε τα
μικροέξοδά του», υποστηρίζει στέλεχος που ξέρει τα γεγονότα τουλάχιστον μέχρι
το 1989. Βεβαίως, μετά, συμπληρώνει με νόημα: «Κάποιοι μπορεί να έγραφαν ότι
του έδιναν…».

Από την Κωνσταντινούπολη ο Λάλας «είχε σηκώσει ό,τι αφορούσε την Τουρκία ­ για
τις ΗΠΑ ποτέ: εκτιμήσεις για την αεροπορία της Τουρκίας, για τον
φονταμενταλισμό, για σφαγές φοιτητών», θυμάται αρμόδιος της ΕΥΠ. «Στο
υπουργείο Άμυνας τρίβουν τα μάτια τους», υποστηρίζει.

Καταδικάστηκε σε 14 χρόνια

Ο Στηβ Λάλας, 48 χρόνων σήμερα, συνελήφθη στις ΗΠΑ, όταν εκλήθη εκεί δήθεν για
υπηρεσιακούς λόγους. Κατηγορήθηκε για κατασκοπεία εις βάρος των ΗΠΑ (διαρροή
απορρήτων που αφορούσαν την πολιτική των ΗΠΑ σε Ελλάδα, Τουρκία, Βαλκάνια
κ.λπ.). Παραδόξως πάντως, και όπως τεκμηριώνει στα βιβλία του ο δημοσιογράφος
κ. Αλ. Τάρκας («Πίσω απ’ τις κλειστές πόρτες») η υπόθεση δεν επηρέασε τις
ελληνοαμερικανικές σχέσεις. Η δίκη του έγινε αργότερα ­ είχε προηγηθεί και
απαγωγή – ανάκριση με «ορό αληθείας» της γυναίκας του που σήμερα ζει στην
περιοχή της Καβάλας. Η ποινή του είναι 14 χρόνια ­ λόγω του πνεύματος
συνεργασίας που επέδειξε μπορεί να βγει πλέον σχετικά γρήγορα.

«Εγώ χθες ξενύχτησα… Νιώθω λίγο υπεύθυνος επειδή στρατολόγησα αυτόν τον αγνό
πατριώτη», ξέσπασε χθες ο πρώην πράκτορας: «Αυτοί που έχουν την πραγματική
ευθύνη τι κάνουν; Αυτοί που έχουν την εξουσία τι κάνουν; Πλήρωσαν το δικηγόρο
του; Σκέφτηκαν τη γυναίκα του, τα παιδιά του; Πώς ζουν; Έθεσαν το θέμα ποτέ
στις ΗΠΑ; Δεν βλέπουν τι κάνει το Ισραήλ; Σε κάθε ευκαιρία, στο υψηλότερο
επίπεδο ζητούν πίσω τον Πόλαρντ ­ τον κατάσκοπό τους. Εμείς τι κάνουμε;».

* Χθες πάντως, για πρώτη φορά ύστερα από 2-3 δημοσιεύματα τους τελευταίους
μήνες, το θέμα μπήκε στη Βουλή με ερώτηση του κ. Παν. Κρητικού, που ζητεί από
τους υπουργούς Εξωτερικών και Δημ. Τάξης να ενημερωθεί το Κοινοβούλιο:

* Έχει τεθεί το ζήτημα σε διμερές επίπεδο;

* Τους έχει απασχολήσει το ενδεχόμενο να ζητηθεί από τις αμερικανικές αρχές να
εκτίσει το υπόλοιπο της ποινής του σε ελληνικές φυλακές;

* Προτίθενται να αναλάβουν πρωτοβουλία για να βοηθηθεί η οικογένειά του που
βρίσκεται στην Ελλάδα;