Παίρνουν ανάσα μέσα από τις σελίδες

Οι βιβλιόφιλοι. Στην Τουρκία οι τιμές των βιβλίων καίνε ­ με το στάνταρντ του βασικού μισθού των ογδόντα δολαρίων

Η ουρά για να δεις τη «Μόνα Λίζα» σε εποχή τουριστικής αιχμής, που θαρρείς και
η μισή τουλάχιστον Ιαπωνία έχει μετακομίσει στο Παρίσι, είναι αστεία μπρος σ’
αυτό που συμβαίνει την πρώτη εβδομάδα του Νοεμβρίου κάθε χρόνο στον εκθεσιακό
χώρο «Τούγιαπ» στην παράλληλη προς τη Μεγάλη Οδό του Πέραν Λεωφόρο Τεπέμπασι
στην Κωνσταντινούπολη. Επιπλέον, εκεί δεν έχεις θέα στον Κεράτιο και στη
Μεγάλη του Γένους Σχολή ούτε έναν καστανά, έναν σιμιτζή, έναν στραγαλά ανά
πέντε, το πολύ οκτώ, αναμένοντες, ούτε δεκάδες παιδιά να σου λένε «αδελφή, εγώ
το δίνω ένα, μέσα το εισιτήριο κάνει δύο εκατομμύρια» (500 δραχμές).

Στους χαλεπούς αυτούς καιρούς (έτσι φαίνονται οι καιροί από εδώ) η μεγάλη
έκθεση βιβλίου της Πόλης είναι μια γερή ανάσα, κι ας περιμένεις λίγο στην ουρά
γιατί οι επισκέπτες πρέπει να περάσουν ένας ένας από το μηχάνημα με τις
ακτίνες να ελεγχθεί η τσάντα του καθενός. Τέτοιοι έλεγχοι γίνονται σχεδόν
παντού εδώ. Εγώ ακόμη κάπως δυσανασχετώ, αλλά κοντεύω να συνηθίσω.

Διακόσια εβδομήντα περίπτερα (διακόσιοι τριάντα εκδοτικοί οίκοι και σαράντα μη
κυβερνητικές οργανώσεις), χιλιάδες βιβλία, πάντοτε με έκπτωση, νέοι
συγγραφείς, φημισμένοι συγγραφείς να υπογράφουν τα βιβλία τους, όλοι οι φίλοι
και οι γνωστοί παρόντες, βγες από το ένα πάνελ, μπες στην άλλη συζήτηση,
παρακολούθησε την επόμενη ομιλία στις δύο συμπαθητικές αίθουσες της έκθεσης,
δύο καφέ ­ ένα στον κάθε όροφο ­ με εξαιρετικό καπουτσίνο, άγγιξε τα
καινούργια βιβλία, ξαφνιάσου με το παλιό που βρήκες. Πάνω από τριακόσιες
χιλιάδες βιβλιόφιλοι, περίπου όσοι και πέρυσι δηλαδή, επισκέφθηκαν τις οκτώ
αυτές μέρες (3 – 11/11) την έκθεση, που ξεκίνησε ταπεινά στο ισόγειο ενός
ξενοδοχείου στο Ταξίμ, σε καιρούς ίσως ακόμη πιο χαλεπούς από τους σημερινούς
διαρκούσης της χούντας το 1981.

Η έκθεση έχει όνομα. Φέτος την έλεγαν «Σάτιρα και Γελοιογραφία». Και τιμώμενο
συγγραφέα. Φέτος τον καλό σκιτσογράφο Σεμίχ Μπαλτζίογλου. (Η Διδώ Σωτηρίου
ήταν η τιμώμενη συγγραφέας το 1989, ο Κώστας Μουρσελάς, νομίζω, πρόπερσι). Ο
Αργεντινός Αλμπέρτο Μανγκουέλ, ο Ιταλός Φερντινάντο Καμόν, ο Τζενγκίζ Αϊχμάτοφ
από την Κιργιζία, ο Ιρλανδός Γκλιν Μιντ και δυο Γάλλοι, ο Ζαν Κριστόφ Γκανζέ
και ο Φρεντερίκ Μπάιγκμπεντερ, ήταν οι φιλοξενούμενοι συγγραφείς της φετινής
έκθεσης.

Ευχάριστος συνωστισμός επικρατούσε σε ολόκληρο τον χώρο κάθε μέρα, όλη μέρα
και ιδιαίτερα το πρωί που έρχονταν ομαδικά μαθητές από διάφορα σχολεία. Οι μη
κυβερνητικές οργανώσεις είχαν την τιμητική τους: η Γκρίνπις, ο Σύλλογος
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Σ’ αυτή τη χώρα των αντιφάσεων δεν θα μπορούσαμε να αποφύγουμε και κάποιο
ρεκόρ: ο οργανωτής της έκθεσης Ντενίζ Καβουκτσούογλου είπε στην ομιλία του ότι
σε τριάντα πέντε (35) μεγάλες πόλεις της Τουρκίας δεν υπάρχει κανένα
βιβλιοπωλείο! Όμως οι τιμές των βιβλίων, επίσης, καίνε ­ με το στάνταρντ του
βασικού μισθού των ογδόντα δολαρίων βέβαια: κάπου τέσσερις χιλιάδες δραχμές
για ένα μυθιστόρημα τριακοσίων σελίδων.

Η μετάφραση του Κορανιού ήταν το μπεστ σέλερ της χρονιάς μαζί με τα βιβλία για
τη Μέση Ανατολή, την Κεντρική Ασία και το Ισλάμ (Χάινς Κράμερ, Έντουαρντ
Σαΐντ, Ζιλ Κεπέλ κ.λπ.). Η οικονομική κρίση είχε τον αντίκτυπό της. Κάποιοι
αναγνώστες, εμπνευσμένοι ίσως από το θέμα της έκθεσης, την ξεπέρασαν με
χιούμορ: στους συγγραφείς που υπέγραφαν τα βιβλία τούς έδιναν, αντί βιβλίου,
να υπογράψουν τον σελιδοδείκτη, που είχε συνήθως τη φωτογραφία τους. Και οι
εκδότες δεν πήγαν πίσω. Ένας μάλιστα (εκδόσεις Τσινάρ) έκανε μια έξυπνη κίνηση
που του απέφερε σοβαρά κέρδη: δίπλα στα σήματα των πιστωτικών καρτών κόλλησε
στο περίπτερο και το σήμα των κουπονιών φαγητού (που πολλές εταιρείες εδώ
δίνουν στους εργαζομένους τους). Σε όλη τη διάρκεια της έκθεσης έκανε τζίρο
γύρω στις εξήντα χιλιάδες δραχμές την ημέρα από εργαζόμενους που αντάλλασσαν
τα κουπόνια τους με βιβλία!

Η λίστα με τα «απαγορευμένα»

Στην Τουρκία εξακολουθούν δυστυχώς να υπάρχουν φυλακισμένοι συγγραφείς και
δημοσιογράφοι καθώς και λίστα απαγορευμένων βιβλίων. Είκοσι τρεις συγγραφείς
και δημοσιογράφοι βρίσκονται σήμερα στη φυλακή. Είκοσι οκτώ βιβλία
απαγορεύθηκαν από τον Ιανουάριο του 2001 μέχρι σήμερα. Η λίστα των
απαγορευμένων βιβλίων περιλαμβάνει περίπου πενήντα τίτλους.

Μερικά από τα απαγορευμένα βιβλία είναι: «Εδώ Φυλακές» της Εμινέ Σενλίκογλου,
«Το κρυφό πρόσωπο της Τουρκίας» της Νεσέ Ντουζέλ, «Διάσημοι Κούρδοι Λόγιοι»,
Κεμάλ Ισίκ, «Το κάθε πουλί με τη δική του αγέλη», Μαχμούτ Μπάκσι, «Τα Χωριά
που Κάηκαν και Εκκενώθηκαν» του Βεντάτ Τσετίν. Ο Φίλιπ Ροθ («Η νόσος του
Πορτνόι»), ο Πέντρο Αλμοντοβάρ («Ιστορίες της Πάττυ Ντιπλιούσα»), ο Πάολο
Σερπίρι, ο Γκιγιόμ Απολιναίρ και ο Βάντι Γβιάντεχ («Η Ιστορία του Κουρδικού
Εθνικισμού») είναι μερικοί από τους ξένους φιλοξενούμενους της λίστας των απαγορευμένων.