ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Νεοφιλελευθερισμός μέχρι θανάτου

«Οι φρικτές εικόνες της Νέας Υόρκης περιέχουν ένα μήνυμα που δεν έχει ακόμη
αποκωδικοποιηθεί: ένα κράτος μπορεί να νεοφιλελευθεροποιηθεί μέχρι θανάτου».
Ούλριχ Μπεκ.

Αντιτρομοκρατικός αγώνας (σκίτσο από το «Νιούζγουικ»)

Ο νεοφιλελευθερισμός είναι ένα σύστημα που λειτουργεί καλά μόνο όταν
απουσιάζουν μεγάλες κρίσεις και συγκρούσεις. Η πίστη ότι οι παγκοσμιοποιημένες
αγορές μπορούν να λύσουν όλα τα προβλήματα του κόσμου, από την ανεργία μέχρι
τη φτώχεια, μπορεί να κλονιστεί μόνο από τις εικόνες των πεινασμένων, αλλά σε
καιρό ειρήνης αυτές οι εικόνες δεν ενδιαφέρουν τα μέσα ενημέρωσης. Σε εποχή
κρίσης, όμως, ο νεοφιλελευθερισμός δεν έχει λύσεις να προσφέρει. Και οι
βασικές αλήθειες που είχαν παραμεριστεί επιστρέφουν στο προσκήνιο. Χωρίς
φορολογία δεν μπορεί να υπάρξει κράτος. Χωρίς δημοκρατία, ένα δημόσιο τομέα
και μια κοινωνία των πολιτών δεν μπορεί να υπάρξει νομιμότητα. Χωρίς
νομιμότητα δεν υπάρχει ασφάλεια. Με άλλα λόγια, χωρίς νόμιμους θεσμούς που
επιλύουν τις εθνικές και τις παγκόσμιες συγκρούσεις δεν μπορεί να υπάρξει
παγκόσμια οικονομία.

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου ήταν το Τσερνόμπιλ της
παγκοσμιοποίησης, γράφει ο Γερμανός καθηγητής Ούλριχ Μπεκ στους Φαϊνάνσιαλ
Τάιμς. Όπως εκείνη η πυρηνική καταστροφή κλόνισε την εμπιστοσύνη μας στην
πυρηνική ενέργεια, έτσι και η 11η Σεπτεμβρίου κλόνισε την πίστη μας στον
νεοφιλελευθερισμό. Ξαφνικά, όλες οι αρχές, όλα τα αξιώματα αυτού του
συστήματος έχασαν τη δύναμή τους. Όχι, η οικονομία δεν μπορεί να κυριαρχήσει
επί της πολιτικής. Όχι, τα εθνικά σύνορα δεν αποτελούν ταμπού: εμφανής είναι
πλέον η ανάγκη να καθιερωθεί το πανευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης. Όχι, ο ρόλος
του κράτους δεν μπορεί να μειωθεί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ασφάλεια
των αεροπλάνων. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, αντίθετα με την Ευρώπη, η ασφάλεια
αυτή ιδιωτικοποιήθηκε, ανατέθηκε δηλαδή σε ανθρώπους μερικώς απασχολούμενους
που πληρώνονται λιγότερο και από τους υπαλλήλους των φαστφουντάδικων.

Οι τρομοκράτες χρησιμοποίησαν με επιδεξιότητα τα εργαλεία της παγκοσμιοποίησης
για να προβάλουν τις πράξεις τους στον πλούσιο Βορρά. Και εκμεταλλεύτηκαν τα
αποτελέσματα της παγκοσμιοποίησης για να διαφημίσουν αυτές τις πράξεις στον
εξαθλιωμένο Νότο. Βρίσκεται λοιπόν η παγκοσμιοποίηση στη ρίζα της
τρομοκρατίας; Όχι, απαντά ο Μπεκ. Αποτελεί όμως πλέον επείγουσα ανάγκη να
συνδυαστεί η οικονομική ενοποίηση με τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας
και της πολιτισμικής ταυτότητας. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, το χάσμα ανάμεσα σ’
αυτούς που επωφελούνται από την παγκοσμιοποίηση και σ’ εκείνους που
αισθάνονται ότι απειλούνται από αυτήν έχει κλείσει. Η παροχή βοήθειας στους
αποκλεισμένους δεν είναι πλέον ανθρωπιστικό έργο, αλλά το κλειδί για την
ασφάλεια της Δύσης.

Τα προϊόντα και οι ελευθερίες της παγκοσμιοποίησης πρέπει να μοιραστούν με πιο
ισότιμο τρόπο. Ο κίνδυνος όμως είναι να συμβεί ακριβώς το αντίθετο: η
συνεργασία μεταξύ των εθνών να αποτελέσει πρόσχημα για τη δημιουργία φρουρίων,
κρατών όπου η ελευθερία της δημοκρατίας και η ελευθερία των αγορών θυσιάζονται
στον βωμό της ιδιωτικής ασφάλειας.