Η παγκόσμια ευημερία απάντηση στην τρομοκρατία

Όταν ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ και ο Ουίνστον Τσώρτσιλ έθεσαν τους στόχους τους
για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μίλησαν για την εξασφάλιση «οικονομικής προόδου
και κοινωνικής ασφάλειας σε όλον τον κόσμο». Στο διάγγελμα που απηύθυνε στον
αμερικανικό λαό, στο πλαίσιο της ορκωμοσίας του, το 1941, ο Ρούσβελτ τόνισε
ότι ο κόσμος πρέπει να θεμελιωθεί πάνω σε τέσσερις ελευθερίες,
περιλαμβανομένης της «ελευθερίας της θέλησης». Ζήτησε την πραγματοποίηση
παγκόσμιων οικονομικών διευθετήσεων, οι οποίες θα εξασφαλίσουν σε κάθε χώρα
«μια υγιή ειρηνική ζωή για τους κατοίκους της».

Πρόσφατα, ο Τζ. Μπους, πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, θύμισε τους ηγέτες της
εποχής του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, δηλώνοντας ότι «θα νικήσουμε τους
τρομοκράτες οικοδομώντας μια διαρκή ευημερία που υπόσχεται περισσότερες
ευκαιρίες και καλύτερο επίπεδο ζωής για τους κατοίκους όλου του πλανήτη».
Πρόκειται για έναν πολύτιμο και επείγοντα στόχο, αλλά η εκπλήρωσή του θα
απαιτήσει σημαντικές αλλαγές στην πολιτική των πλούσιων χωρών και κυρίως στις
ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο σημερινός κόσμος δεν προσφέρει ευημερία σε όλους. Περισσότεροι από ένα
δισεκατομμύριο άνθρωποι παλεύουν καθημερινά για την επιβίωσή τους και πολλοί
δεν τα καταφέρνουν. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο χρόνων υπηρέτησα ως
πρόεδρος της Επιτροπής Μακροοικονομικών και Υγείας του Παγκόσμιου Οργανισμού
Υγείας. Η Επιτροπή μας δέχθηκε λεπτομερή στοιχεία, που έδειξαν ότι εκατομμύρια
φτωχοί άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο επειδή στερούνται των απολύτως αναγκαίων
μέσων για να διατηρηθούν στη ζωή. Οι μεγαλύτερες και πιο τρομακτικές απώλειες
είναι αυτές που είναι αποτέλεσμα των προλήψιμων και θεραπευόμενων ασθενειών,
όπως η ιλαρά, οι αναπνευστικές λοιμώξεις, η ελονοσία, η φυματίωση και το AIDS.

Το πρόβλημα

Ο Jeffrey Sachs είναι Καθηγητής Οικονομικών και διευθυντής του Κέντρου Διεθνούς Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ

Το πρόβλημα είναι ότι η πρόληψη και η θεραπεία αυτών των ασθενειών κοστίζει
χρήμα ­ όχι πολύ, αλλά πολύ περισσότερο από αυτό που διαθέτουν οι πενόμενες
μάζες του κόσμου. Η Επιτροπή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας διαθέτει
ορισμένα στοιχεία που προκαλούν σοκ. Στις πιο φτωχές χώρες, οι ετήσιες δαπάνες
υγείας φθάνουν περίπου στα 11 δολάρια κατά κεφαλήν κατ’ έτος, ενώ απαιτούνται
τουλάχιστον 33 δολάρια κατά κεφαλήν κατ’ έτος για να παρασχεθούν οι ελάχιστες
υπηρεσίες υγείας.

Οι πλούσιες χώρες πρέπει να παράσχουν σχεδόν 20 δολάρια κατά κεφαλήν, για να
καλυφθεί το κενό. Ωστόσο, παρέχουν μόνο δύο δολάρια κατά κεφαλήν κατ’ έτος και
παρ’ όλα αυτά πιστεύουν ότι καλύπτουν τις ανάγκες των φτωχών. Όταν εκατομμύρια
άνθρωποι πεθαίνουν λόγω της έλλειψης οικονομικής βοήθειας, οι Ηνωμένες
Πολιτείες και οι άλλες πλούσιες χώρες συμπεριφέρονται σαν να πιστεύουν ότι ο
θάνατος εκατομμυρίων ανθρώπων είναι μια «φυσική» εξέλιξη και όχι ένα
αποτέλεσμα της περιφρόνησης των φτωχών από τους πλούσιους.

Αν κάθε πλούσια χώρα συνεισέφερε περίπου το ένα δέκατο του 1% του εθνικού της
εισοδήματος, ή περίπου ένα σεντ για κάθε 10 δολάρια εθνικού της εισοδήματος,
το αποτέλεσμα θα ήταν η συγκέντρωση περίπου 25 δισεκατομμυρίων δολαρίων τον
χρόνο, που θα μπορούσαν να δαπανηθούν για τη διάσωση των ζωών εκατομμυρίων
ανθρώπων στις φτωχές χώρες του κόσμου. Αυτό το ποσό θα μπορούσε να καταστήσει
εφικτή την επέκταση της παροχής άκρως αναγκαίων υπηρεσιών υγείας σε
εκατομμύρια ανθρώπους που τώρα στερούνται ιατρικής φροντίδας, περιλαμβανομένης
και της θεραπείας του AIDS, του εμβολιασμού των παιδιών και της αντιμετώπισης
της ελονοσίας. Δυστυχώς, οι πλούσιες χώρες συνεισφέρουν μόνο το ένα τέταρτο
των κεφαλαίων που απαιτούνται. Ενώ χρειάζονται περίπου 25 δισεκατομμύρια
δολάρια, οι πλούσιες χώρες συνεισφέρουν μόνο 6 δισεκατομμύρια. Η Επιτροπή του
Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας υπολόγισε ότι περίπου 8 εκατομμύρια άνθρωποι κάθε
χρόνο θα είχαν σωθεί από μια συντονισμένη και επαρκώς χρηματοδοτούμενη
προσπάθεια βοήθειάς τους.

Ο τσιγκούνης

Από τις πλούσιες χώρες, η Αμερική είναι ο πιο τσιγκούνης δωρητής. Πρόκειται
για ένα γεγονός που δεν γνωρίζουν οι Αμερικανοί πολίτες. Στις πρόσφατες
έρευνες κοινής γνώμης φαίνεται ότι οι Αμερικανοί πιστεύουν πως είναι η πιο
γενναιόδωρη χώρα από όλες και εκτιμούν ότι η Αμερική δαπανά περίπου το 20% του
ομοσπονδιακού της προϋπολογισμού για την παροχή ξένης βοήθειας.

Η αλήθεια είναι ότι λιγότερο από 1% του αμερικανικού προϋπολογισμού δαπανάται
σε ξένη βοήθεια. Όταν η βοήθεια μετράται ως ποσοστό του Ακαθάριστου Εθνικού
Προϊόντος, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στην τελευταία θέση σε σχέση με
τις υπόλοιπες πλούσιες χώρες. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες συνεισφέρουν δεκαπλάσια
ποσά, τηρουμένων των αναλογιών. Ζητώντας τη δημιουργία ενός αναπτυγμένου
κόσμου για όλους, ο πρόεδρος Μπους επέδειξε την αμερικανική τακτική για την
παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη, όταν είπε ότι «το εμπόριο μπορεί να νικήσει τη
φτώχεια και την απόγνωση». Πολλοί Αμερικανοί πιστεύουν ότι οι δυνάμεις της
αγοράς από μόνες τους, περιλαμβανομένου του διεθνούς εμπορίου, μπορούν να
λύσουν τα προβλήματα φτώχειας.

Ως οικονομολόγος, ειδικευμένος σε θέματα εμπορίου, γνωρίζω ότι αυτή η άποψη
είναι μόνο κατά 50% σωστή. Το εμπόριο πράγματι ωφελεί τους φτωχούς, όταν οι
αγορές των πλούσιων χωρών είναι ανοικτές, έτσι ώστε οι φτωχοί να πωλούν αυτά
που παράγουν. Ωστόσο, το εμπόριο από μόνο του δεν είναι επαρκές. Η εμπορική
πολιτική δεν μπορεί να σώσει τα εκατομμύρια ανθρώπους που πεθαίνουν κάθε χρόνο
από ασθένειες. Μόνο η χρηματοδότηση συγκεκριμένων προγραμμάτων βελτίωσης της
υγείας μπορεί να το πετύχει αυτό. Επιπλέον, όπου οι επιδημίες θερίζουν τον
πληθυσμό, η ανάπτυξη, λόγω των εξαγωγών, είναι αδύνατον να επιτευχθεί.

Η αμερικανική τσιγκουνιά, επιπλέον, έχει ως αποτέλεσμα το υψηλό κόστος για την
αμερικανική ασφάλεια. Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν, εδώ και
πολλά χρόνια καταλάβει ότι οι ασθένειες και η φτώχεια συμβάλλουν στην
«αποτυχία του κράτους» στις φτωχές χώρες. Πρόκειται για τον τεχνικό όρο που
περιγράφει την πολιτική κατάρρευση, τις επαναστάσεις, τους εμφυλίους πολέμους,
την κρατικά χρηματοδοτούμενη τρομοκρατία και τα πραξικοπήματα. Όταν συμβαίνουν
«αποτυχίες του κράτους», συνοδεύονται πολύ συχνά από πολυδάπανες στρατιωτικές
επεμβάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους. Οι πλούσιες χώρες
φαίνεται ότι παρεμβαίνουν μόνον όταν είναι πολύ αργά, ενώ θα μπορούσαν να
εργάζονται σοβαρά για την αποτροπή των κρίσεων και της κατάρρευσης στα αρχικά
στάδια της αποσταθεροποίησης.

Ο διάλογος άνοιξε

Ο πρόεδρος Μπους άνοιξε έναν παγκόσμιο διάλογο για την εξεύρεση των τρόπων
προώθησης της ευημερίας για όλους. Για τον λόγο αυτό, ηγέτες από όλο τον κόσμο
πρέπει να στείλουν ένα μήνυμα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τις υπόλοιπες
πλούσιες χώρες. Ήρθε η ώρα να προωθήσουν οι πλούσιοι την πραγματική οικονομική
ανάπτυξη, μέσω της παροχής ξένης βοήθειας, σε βαθμό που να ανταποκρίνεται στις
ανάγκες των φτωχών και μέσω των ανοικτών αγορών που επιτρέπουν στους φτωχούς
να εξάγουν τα προϊόντα τους στις πλούσιες χώρες, βρίσκοντας δρόμους για την
ευημερία τους. Μέχρι να γίνουν αυτά τα βήματα, ο κόσμος θα παραμείνει
επικίνδυνος και διχασμένος, με τους φτωχούς να υποφέρουν και να πεθαίνουν
χωρίς λόγο και την αστάθεια και τις πολιτικές αναταράξεις να συνεχίζουν να
βασιλεύουν.

© Project Syndicate, Οκτώβριος 2001

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης