ΓΝΩΜΗ Το παράδοξο της ασυμμετρίας

Αυξάνεται ο αριθμός θυμάτων μεταξύ των αμάχων στο Αφγανιστάν. Αυξάνονται οι
φωτογραφίες με τραυματισμένα παιδιά. Αυξάνονται και τα ερωτήματα. Είναι οι
Αμερικανοί ανάλγητοι ιμπεριαλιστές; Είναι αδιάφοροι για τις ανθρώπινες
απώλειες; Είναι πράγματι «έξυπνες» οι νέες βόμβες; Είναι ανίκανοι οι αναλυτές
που εντοπίζουν στόχους μέσω δορυφόρων; Η Ουάσιγκτον ακολούθησε την πεπατημένη.
Στην αρχή αρνήθηκε τους ισχυρισμούς τών Ταλιμπάν. Μετά παραδέχθηκε επισήμως
ότι επλήγησαν νοσοκομεία ή γηροκομεία, εκφράζοντας λύπη.

Η αναποτελεσματικότητα των βομβαρδισμών είναι άλλο ένα από τα παράδοξα αυτού
του πολέμου. Για άλλη μία φορά, οι ΗΠΑ ακολουθούν τη στρατηγική που
εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στον Πόλεμο του Κόλπου. Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο
δημοσιογράφος Ντέιβιντ Χάλμπερσταμ στο καινούργιο βιβλίο, το «Πόλεμος σε καιρό
Ειρήνης», ένας «λαμπρός» αξιωματικός της αεροπορίας, ο συνταγματάρχης Τζον
Γουόρντεν, γνωστός και ως «τρελός Τζον», έπεισε τότε τους κ.κ. Τσένεϊ, Πάουελ
και Σουάρτσκοπφ ότι η παραδοσιακή χρήση των βομβαρδισμών έπρεπε να
εγκαταλειφθεί. Το κατεστημένο της αεροπορίας αντιλαμβανόταν τον ρόλο της με
παραδοσιακό τρόπο. Αναχαίτιση των αντιπάλων αεροσκαφών στον αέρα και
υποστήριξη πεζικού και τεθωρακισμένων στο έδαφος. Προκαλώντας την οργή των
προϊσταμένων του στο Πεντάγωνο, ο Γουόρντεν πήγε κατ’ ευθείαν στην πολιτική
ηγεσία με ένα άλλο σχέδιο.

Η υπεροχή των ΗΠΑ σε αεροσκάφη και «έξυπνα» πυρομαχικά ήταν πρωτοφανής. Η
ακρίβεια της στόχευσης σήμαινε πως ούτε μια βόμβα δεν θα πήγαινε χαμένη. Στον
Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο χρειάστηκαν τρία χρόνια και 6.000 βομβαρδιστικά για να
καταστρέψουν οι Σύμμαχοι τη ναζιστική βιομηχανική παραγωγή. Το 1991, δύο σμήνη
«Στελθ» με βόμβες λέιζερ θα μπορούσαν να επιτύχουν το ίδιο αποτέλεσμα σε έξι
εβδομάδες. Το δόγμα Γουόρντεν υποστήριζε ότι ο πόλεμος έπρεπε να ξεκινήσει με
εντατικό βομβαρδισμό όχι του στρατού, αλλά της υποδομής του Ιράκ. Ραντάρ,
διυλιστήρια, τηλεπικοινωνίες, γέφυρες, δρόμοι, συστήματα υδροδότησης,
στρατηγεία και κυβερνητικά κτίρια αποτελούσαν τους στόχους. Απώτερος σκοπός να
διαλυθεί το «νευρικό σύστημα» της αντίπαλης χώρας. Το σχέδιο υλοποιήθηκε και
απέδωσε. Τα ιρακινά τανκς περίμεναν στην έρημο εντολές που δεν έλαβαν ποτέ,
αφού το σύστημα εξουσίας της Βαγδάτης καταστράφηκε ολοσχερώς.

Το νέο μετα-μοντέρνο δόγμα πολέμου είχε φοβερά πλεονεκτήματα. Μετέτρεψε τον
πόλεμο από αιματοβαμμένη σφαγή σε «σούπερ κουλ» ηλεκτρονικό παιχνίδι.
Ελαχιστοποίησε, επίσης, τις δυτικές απώλειες. Άλλαξε την έννοια του στόχου,
που ήταν πλέον το δίκτυο του αντιπάλου. Τα χρόνια της δεκαετίας του ’90, οι
ΗΠΑ έζησαν μέσα στην ευφορία της αεροπορικής τους ισχύος, την οποία εφάρμοσαν
και στον Πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου, το 1999, βομβαρδίζοντας το Βελιγράδι μέχρι
να συνθηκολογήσει ο Μιλόσεβιτς.

Το μοντέλο των βομβαρδισμών του «νευρικού συστήματος» είναι αποδοτικότερο όσο
πιο προηγμένη τεχνολογικά είναι η αντίπαλη χώρα. Τότε η καταστροφή τού δικτύου
της οδηγεί στην κατάρρευσή της. Το πρόβλημα με το Αφγανιστάν είναι ότι
πρόκειται για εντελώς υπανάπτυκτη, ορεινή και αγροτική χώρα. Το δίκτυο είναι
ανύπαρκτο. Η απόλυτη ασυμμετρία ανάμεσα στη μοναδική «χάι-τεκ» υπερδύναμη και
τις ομάδες ατάκτων μουτζαχεντίν έφερε το δόγμα Γουόρντεν σε αδιέξοδο. Πρώτον,
δεν υπάρχουν αξιόλογοι στόχοι για βομβαρδισμό. Δεύτερον, ακόμη και να βυθίσει
στο σκοτάδι ή να βυθίσει χωρίς νερό τις πόλεις του Αφγανιστάν σε τι επηρεάζει
αυτό τους μουτζαχεντίν στα βουνά; Αυτούς θα πρέπει να τους αντιμετωπίσουν οι
δυτικές ειδικές δυνάμεις, των οποίων όμως η απόδοση δεν είναι και λαμπρή. Στο
Ιράν το 1979-80, στον Παναμά το 1989 και στη Σομαλία το 1993, η συμμετοχή τους
οδήγησε σε φιάσκο. Στα βουνά του Αφγανιστάν, στο έδαφος και όχι στον αέρα,
υπάρχει φονική συμμετρία. Οι μυώδεις υπερ-στρατιώτες της Δύναμης Δέλτα και οι
μουτζαχεντίν έχουν από ένα όπλο ο καθένας. Αν οι μεν διαθέτουν διόπτρες
νυκτός, οι δε ξέρουν καλά το τερέν και είναι αποφασισμένοι να πεθάνουν. Στις
χαράδρες του Αφγανιστάν, η αποτελεσματικότητα των ελικοπτέρων είναι αμφίβολη.
Άλλωστε, ακόμη και ξυπόλητοι Σομαλοί είχαν καταρρίψει τα περίφημα Black Hawks
με ειδικά μετασκευασμένα μπαζούκας. Ποιος τους είχε διδάξει; Οι ισλαμιστές
μουτζαχεντίν.

Τα δεδομένα αυτά δημιουργούν αμηχανία. Καλές οι ειδικές δυνάμεις, αλλά αν
σφαγιαστούν έστω και σε μία αναμέτρηση με τους Αφγανούς το γόητρο της Δύσης
καταρρέει. Ήδη, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι παραδέχονται ότι οι μουτζαχεντίν
είναι πιο σκληροτράχηλοι μαχητές από ό,τι περίμεναν. Έτσι, το Πεντάγωνο
διστάζει και οι βομβαρδισμοί συνεχίζονται. Όσο περνούν όμως οι εβδομάδες, τόσο
λιγότερο αποτελεσματικοί είναι. Ελλείψει στόχων, ματώνουν οι άμαχοι και τα
ηθικά πλεονεκτήματα της δυτικής σταυροφορίας εξανεμίζονται. Συγχρόνως
απειλείται και η συνοχή της ετερόκλητης συμμαχίας κρατών που υποστηρίζει τους
βομβαρδισμούς. Όπως φάνηκε και με τα τρομοκρατικά χτυπήματα στο έδαφος των
ΗΠΑ, η ασυμμετρία αυτής της αναμέτρησης δεν είναι εις βάρος του αδυνάμου.