Το παιδί που έγινε ο «Νο1» καταζητούμενος

Ο άγνωστος Οσάμα

Ποιες ήταν οι κρίσιμες επιρροές οι οποίες μετέτρεψαν τον Οσάμα Μπιν Λάντεν
από κακομαθημένο Σαουδάραβα πλεϊμπόι σε φανατικό μαζικό φονιά, ο οποίος
λατρεύεται από φανατικούς μουσουλμάνους; Ένας απομακρυσμένος πατέρας, μια
μητέρα την οποία δυσφημούσαν τα άλλα μέλη της οικογένειας και ένας λυσσαλέος
φονταμενταλιστής μέντορας έπαιξαν τον ρόλο τους.

Ο Οσάμα Μπιν Λάντεν δεν είναι ένας, αλλά δύο. Ο πρώτος είναι αυτός που ο ίδιος
επινόησε για τον εαυτό του και τους οπαδούς του, ο Ιερός Πολεμιστής του Ισλάμ,
ο μπαρουτοκαπνισμένος αντάρτης με τη γαλήνια φωνή, που έγινε είδωλο για
χιλιάδες, ίσως εκατομμύρια πλέον οργισμένους μουσουλμάνους. Ο άλλος είναι ο
τρομοκρατικός εγκέφαλος όπως τον εμφανίζει η Δύση, ο πολυεκατομμυριούχος
ημιπαράφρων εκπαιδευτής καμικάζι δολοφόνων, ένα σύμβολο τρόμου και φρίκης.

Υπάρχουν επίσης δύο Μπιν Λάντεν με βάση τις περιόδους της ζωής του: ο πρώτος
είναι ο καλομαθημένος Σαουδάραβας αριστοκράτης, που μεγάλωσε με μπάτλερ και
νταντάδες και προτιμούσε τα νάιτ κλαμπ από τις προσευχές· ο δεύτερος ένας
φανατικός, ασκητικός απόστολος του εξτρεμισμού, που χαίρεται με τη σφαγή αθώων
Αμερικανών. Σε κάποιο σημείο, για κάποιο λόγο ­ ή και για κανέναν ­, στο
ταξίδι του από το σαουδαραβικό παλάτι ως την αφγανική σπηλιά, ο πρώτος Μπιν
Λάντεν μεταμορφώθηκε στον δεύτερο. Η εικόνα που παρουσιάζει ο ίδιος ο Μπιν
Λάντεν για το παρελθόν και την προσωπικότητά του είναι εικόνα απόλυτης
απλότητας: μια ζωή μαρτυρίου την οποία όρισε ο Αλλάχ, μια λογική, γραμμική
πορεία μετατροπής ενός αφοσιωμένου γιου σε Πολεμιστή του Ιερού Πολέμου. Η
αλήθεια είναι πιο περίπλοκη. Αρκετά είναι γνωστά από το παρελθόν του Μπιν
Λάντεν για να καταλάβει κανείς πως πρόκειται για έναν εξαιρετικά περίπλοκο και
αντιφατικό άνθρωπο, εγκλωβισμένο ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση, το παλαιό
και το μοντέρνο, σημαδεμένο από την παιδική ηλικία, την ανατροφή, την
εκπαίδευση, τους φίλους, την οικογένειά του και τον πόλεμο. Είναι έξυπνος,
αλλά όχι ιδιοφυής, ματαιόδοξος, άκαμπτος και μοναχικός.

Η δαιμονοποίηση του Μπιν Λάντεν από τη Δύση είναι εξίσου μονοδιάστατη και
εξίσου παραπλανητικήΑπό συνεργάτες του, δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών, την
οικογένειά του και άλλες πηγές, προκύπτει μια εικόνα του Μπιν Λάντεν. Έχει
πολλά κενά, υπάρχουν σκοτεινές περίοδοι της ζωής του, αλλά έχει αφήσει τον
σπόρο του, τα κλειδιά για τη ζωή του, κάποια εσκεμμένα, άλλα χωρίς να το
καταλάβει, κι έτσι μπορούμε να τον εντοπίσουμε.

Η μητέρα

Η Χαμίντα Αλ-Άτας, μια μικροκαμωμένη γυναίκα 60 έως 65 χρόνων, είναι η μητέρα
του Οσάμα Μπιν Λάντεν.

Ο Μπιν Λάντεν έχει πει ότι η μητέρα του τον δίδαξε να είναι ευσεβής και να
αγαπάει τον Προφήτη. Αλλά ουδέποτε ομολόγησε πως οι άλλες σύζυγοι του πατέρα
του την αντιπαθούσαν και την περιγελούσαν, αποκαλώντας την “η σκλάβα”. Ούτε
πως οι ετεροθαλείς αδελφοί του τον χλεύαζαν αποκαλώντας τον “γιο της σκλάβας”.
Η μητέρα του Μπιν Λάντεν λέγεται πως ήταν η τέταρτη από τις συζύγους του
Μουχάμαντ Αουάντ Μπιν Λάντεν, αλλά πιθανόν ήταν η ενδέκατη. Ο Μουχάμαντ
παρέμεινε παντρεμένος με τις πρώτες τρεις συζύγους του, αλλά του άρεσε να
εναλλάσσει την τέταρτη, χωρίζοντας μια γυναίκα για να παντρευτεί μιαν άλλη. Ως
τον θάνατό του, το 1968, είχε έως 20 συζύγους. Στο μέγαρο του Μπιν Λάντεν η
Χαμίντα ήταν αντιπαθής επειδή δεν ήταν από τη Σαουδική Αραβία, αλλά από τη
Συρία, θυγατέρα ενός εμπόρου της Δαμασκού. Πήγαινε συχνά αεροπορικώς στην
Ιταλία για ψώνια και στο εξωτερικό περιφρονούσε την μπούρκα και φορούσε
σκουρόχρωμα ταγιέρ της Σανέλ.

Όταν ο Μουχάμαντ σκοτώθηκε κατά τη συντριβή του αεροπλάνου του και στη
δεκαετία του 1970 η Χαμίντα παντρεύτηκε τον Μουχάμαντ Αλ-Άτας, έναν
επιχειρηματία της Τζέντα. Σήμερα είναι η κυρία Αλ-Άτας.

Ο πατέρας

Το 1925, ο Μουχάμαντ Αουάντ Μπιν Λάντεν, ένας φτωχός και αμόρφωτος πλην όμως
φιλόδοξος οικοδόμος, ξεκίνησε από τη γενέτειρά του, την κοιλάδα Χαντραμάουτ
στη Νότια Υεμένη, να διασχίσει τα 1.600 χιλιόμετρα μέχρι την Τζέντα, μια πόλη
που επτά χρόνια αργότερα θα εντασσόταν στο Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας.
Μέχρι να γεννηθεί ο 17ος γιος του, ο Οσάμα, το 1957, ο Μουχάμαντ είχε
εξελιχθεί σε έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Σαουδικής Αραβίας,
πρόεδρος της μεγαλύτερης κατασκευαστικής εταιρείας της χώρας, επίσημος
εργολάβος της βασιλικής οικογένειας, με πολλά παλάτια, συζύγους και
επιχειρήσεις.

Ο Μουχάμαντ αποκτούσε παιδιά με την ίδια ταχύτητα που αποκτούσε χρήματα:
έφτασε τα 52. Διαφέντευε την πολυπληθή του οικογένεια ως ευγενικός αλλά
απόμακρος ηγεμόνας. Μάθαινε τα παιδιά του να είναι δυναμικά και ανεξάρτητα
αλλά και υπάκουα, θεοσεβή. Τα παιδιά των διαφορετικών μητέρων δημιουργούσαν
μικρές οικογένειες μέσα στη μεγάλη, ο Οσάμα, όμως, ήταν μόνος: ο μοναδικός
γιος της μοναδικής από τις τέσσερις συζύγους του Μουχάμαντ που δεν καταγόταν
από τη Σαουδική Αραβία, αλλά από τη Συρία, και η οποία «αντικαταστάθηκε»
αργότερα από μια άλλη γυναίκα ­ «παλλακίδα» την έλεγε ο γιος της.

Ο Οσάμα σπούδασε σε ένα αυστηρό θρησκευτικό σχολείο, η Τζέντα όμως ήταν μια
από τις πιο κοσμοπολίτικες πόλεις της Σαουδικής Αραβίας και η οικογένεια Μπιν
Λάντεν εκτέθηκε στη δυτική κουλτούρα. Υπήρχε θρησκεία, αλλά υπήρχαν και
ταξίδια, δυτικά ρούχα, ποπ μουσική και, φυσικά, χρήματα. Ο Μουχάμαντ σκοτώθηκε
σε αεροπορικό δυστύχημα το 1967. Ο Οσάμα κληρονόμησε από αυτόν 30 έως 100
εκατομμύρια δολάρια ­ κληρονομιά που του επέτρεψε να εντρυφήσει στις «μικρές
απολαύσεις» της ζωής ­ το ποτό, τις γυναίκες. Το 1979 πήρε πτυχίο πολιτικού
μηχανικού από το Πανεπιστήμιο Βασιλιάς Αμπντούλ-Αζίζ της Τζέντα, λέγεται
επίσης ότι σπούδασε οικονομικά, διεύθυνση επιχειρήσεων και ισλαμικές σπουδές.
Δεν είχε επιδείξει κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη θρησκεία ή την πολιτική
μέχρι που γνώρισε, στο πανεπιστήμιο, τον Αμπντουλάχ Αζάμ, έναν Παλαιστίνιο της
Ιορδανίας, κεντρική μορφή των Μουσουλμάνων Αδελφών, φανατικό ισλαμιστή ­ και
μελλοντικό μέντορα του Οσάμα.

Ο πάμπλουτος πλεϊμπόι μετετράπη σε μουτζαχεντίν

Το 1979, η Σοβιετική Ένωση κατέλαβε το Αφγανιστάν και η ζωή τού Οσάμα Μπιν
Λάντεν άλλαξε κάνοντας απότομη στροφή προς τη βία. Ο αφγανικός πόλεμος της
δεκαετίας του ’80 θα προσείλκυε χιλιάδες νέους μουσουλμάνουςκατά τον ίδιο
τρόπο με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος προσείλκυσε μια ολόκληρη γενιά νέων
και ιδεολόγων Ευρωπαίων: ιδού η ευκαιρία να ταχθούν σε έναν σκοπό που έμοιαζε
όχι μόνο δίκαιος και τολμηρός, αλλά και ιδιαζόντως… μοδάτος!

Κάπως έτσι ο Οσάμα Μπιν Λάντεν, από πάμπλουτος, αργόσχολος, κακομαθημένος
γόνος μεγάλης σαουδαραβικής οικογένειας, μετετράπη σε μουτζαχεντίν.

Ίσως αυτός και να ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο Οσάμα Μπιν Λάντεν ένιωσε ότι θα
μπορούσε να ξεχωρίσει από τα υπόλοιπα αδέλφια του, να παίξει τον ισλαμιστή
ήρωα ­ έναν ρόλο που ολοένα και με αυξανόμενο μένος παίζει από τότε.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, από την βάση του στο Πεσβάρ, στα σύνορα μεταξύ
Πακιστάν και Αφγανιστάν, ο Μπιν Λάντεν ταξίδευε ανά το Αφγανιστάν μαζί με τον
μέντορά του Αμπντουλάχ Αζάμ, του οποίου η ρητορική, η άκαμπτη και αρχαϊκή
ερμηνεία του Κορανίου, και το κάλεσμά του σε Τζιχάντ, διαμόρφωσαν την ακραία
ιδεολογία του Μπιν Λάντεν.

Μαζί, οι δύο άνδρες δημιούργησαν την Μακτάμπ – αλ – Καντιμά, μια οργάνωση που
στρατολογούσε και εκπαίδευε αντάρτες από το εξωτερικό, προκειμένου να
πολεμήσουν για τους Μουτζαχεντίν. Αυτή η οργάνωση έμελλε να αποτελέσει τον
πυρήνα της Άλ Κάιντα.

Σαντάμ Χουσεΐν. Καταλυτικός ο ρόλος του

Ήδη, η προσωπική «σταυροφορία» του Μπιν Λάντεν έπαιρνε μια διεθνιστική,
παν-ισλαμική χροιά. Αλλά ήταν τρία τα γεγονότα που ώθησαν τον Μπιν Λάντεν να
στραφεί από τον πόλεμο με τη Μόσχα στον δρόμο της διεθνούς τρομοκρατίας: κατ’
αρχήν, οι Σοβιετικοί αποσύρθηκαν από το Αφγανιστάν, αφήνοντάς τον χωρίς
πόλεμο. Σε έκρηξη παγιδευμένου αυτοκινήτου στην αγορά της Πεσαβάρ, την ευθύνη
της οποίας ουδείς ανέλαβε, σκοτώθηκε ο Αζάμ αφήνοντας τον Μπιν Λάντεν χωρίς
τον γκουρού του.

Καταλύτης όμως για τη ριζική μεταμόρφωση του Οσάμα Μπιν Λάντεν σε αυτό που
είναι σήμερα, ήταν ο Σαντάμ Χουσεΐν.

… και το παζλ μιας ζωής

Ο Οσάμα Μπιν Λάντεν επέστρεψε στην Τζέντα διάσημος και περιζήτητος, πάντα
πρόθυμος να διηγηθεί τα κατορθώματά του στο Αφγανιστάν (ή τουλάχιστον τη δική
του εκδοχή γι’ αυτά). Όπως κάθε βετεράνος που έχει σκληρύνει στη φωτιά της
μάχης, έτσι και αυτός και οι «Αφγανοάραβές» του πίστευαν πως η κυβέρνηση της
χώρας τους ήταν πλαδαρή και διεφθαρμένη. Ένιωσαν ταπεινωμένοι, όταν, ύστερα
από την εισβολή του Σαντάμ στο Κουβέιτ, τον Αύγουστο του 1990, η κυβέρνηση της
Σαουδικής Αραβίας ζήτησε την υποστήριξη των αμερικανικών στρατευμάτων. Ο Μπιν
Λάντεν είχε προσφέρει τους «Αφγανούς» του στην κυβέρνηση, αλλά η προσφορά του
είχε απορριφθεί.

Μαχητής στο πλευρό των Μουτζαχεντίν

Από εκείνη τη στιγμή ο Μπιν Λάντεν θα θεωρήσει ότι βρίσκεται σε εμπόλεμη
κατάσταση όχι μόνο με τις ΗΠΑ, αλλά και με τη βασιλική οικογένεια της
Σαουδικής Αραβίας. Η οικογενειακή επιχείρηση Μπιν Λάντεν νιώθει να απειλούνται
τα συμφέροντά της. Έτσι, το 1991, κάτω από αφόρητες πολιτικές και
οικογενειακές πιέσεις, ο Μπιν Λάντεν φεύγει για το Σουδάν, όπου, με τις πλάτες
της ισλαμικής κυβέρνησης της χώρας, μετατρέπει την τρομοκρατία σε μια
επιχείρηση που αποκομίζει έσοδα από χρηματοοικονομικές και εξαγωγικές
δραστηριότητες. Χωρίς σαουδαραβική υπηκοότητα πια (από το 1994), εκεί θα
αλλάξει τη ζωή του. Οι σύντροφοί του ζουν με ανέσεις, αλλά ο ίδιος επιλέγει
τον ασκητισμό, σε ένα πλινθόκτιστο σπίτι στο Χαρτούμ. Από εκεί, ο Μπιν Λάντεν
θα εκδιωχθεί, για να επιστρέψει στο Αφγανιστάν, το 1996. Του αρέσει η
τηλεόραση, του αρέσει να ποζάρει με όπλα, μολονότι δεν έχει αποδείξει ποτέ πως
ξέρει καλό σημάδι. Φοράει μια χρυσοποίκιλτη κελεμπία και ζώνεται ένα
τελετουργικό σπαθί, παίρνοντας πάντα πόζα είτε πάνω στο άλογο είτε μπροστά σε
μια βιβλιοθήκη με θρησκευτικά βιβλία. Δίνει την εντύπωση ενός ανθρώπου που
είναι σταρ στη δική του διαφημιστική ταινία. Η σύνθεση της προσωπικότητας του
Μπιν Λάντεν μοιάζει πιο πολύ με ένα κολάζ: άλλα κομμάτια από αυτό είναι
ανθρώπινα και άλλα απάνθρωπα.

Όμως, μόλις τα βάλεις όλα μαζί, μόλις καταλάβεις τον τρομοκράτη, τα γνωρίσματά
του, την παθολογία του, συμβαίνει ό,τι και με τον άνθρακα: παύει πια να
εμπνέει τον ίδιο φόβο.

Απ’ τα σοβιετικά τανκς… στους Δίδυμους Πύργους

1989. Τα σοβιετικά στρατεύματα αποχωρούν από το Αφγανιστάν και ο Μπιν
Λάντεν επιστρέφει στη Σαουδική Αραβία.

1990. Το Ιράκ εισβάλλει στο Κουβέιτ και ο Μπιν Λάντεν γίνεται έξαλλος
όταν η προσφορά του να βοηθήσει τη Σαουδική Αραβία εναντίον του Χουσεΐν
απορρίπτεται και προτιμάται η βοήθεια αμερικανικών στρατευμάτων.

1991. Ο Μπιν Λάντεν φεύγει από τη Σαουδική Αραβία και εγκαθίσταται στο
Σουδάν.

1992. Αρχίζει να εκπαιδεύει τρομοκράτες στο Βόρειο Σουδάν.

1993. Αφγανοί βετεράνοι οι οποίοι φέρεται να συνδέονται με τον Μπιν
Λάντεν πραγματοποιούν βομβιστική επίθεση στο Γουόρλντ Τρέιντ Σέντερ.

1994. Ενώ ζει εξόριστος στο Σουδάν, του αφαιρείται η σαουδαραβική
ιθαγένεια.

1996. Εκδιώκεται από την κυβέρνηση του Σουδάν και επιστρέφει στο
Αφγανιστάν όπου συντάσσεται και αρχίζει να χρηματοδοτεί τους Ταλιμπάν.

2001. Στις 11 Σεπτεμβρίου έγιναν οι τρομοκρατικές επιθέσεις εναντίον
του Γουόρλντ Τρέιντ Σέντερ και του Πενταγώνου.