ΔΡΟΜΟΙ

Πριν από 2.500 χρόνια…

… στον «Κριτία» του, ο Πλάτων διηγόταν την ιστορία της Ατλαντίδας, που λένε
πως κατέρρευσε κάτω από το βάρος του πλούτου της και της αλαζονείας της ­ή,
για να το πούμε με πιο σύγχρονους όρους, που κατέρρευσε επειδή το Ακαθάριστο
Εγχώριο Προϊόν της ήταν υπερβολικά μεγάλο. Μέχρι τις 11 Σεπτεμβρίου, κανείς
δεν πίστευε πως αυτό θα μπορούσε ποτέ να γίνει η αιτία για να καταρρεύσει μια
χώρα. Και όμως, από τις πάμπλουτες αυτοκρατορίες του παρελθόντος, καμιά δεν
άντεξε στον χρόνο. Η Σουμερία, η Ρώμη, το Βυζάντιο πολιορκούνταν πάντα από
βάρβαρους γείτονες που μισούσαν και εποφθαλμιούσαν τα πλούτη τους. «Είναι
ντροπή άνθρωποι οκνηροί και αργόσχολοι να τρώνε μέσα από όμορφα πιάτα και
άνθρωποι θαρραλέοι να μην έχουν πού να γείρουν το κεφάλι», είχε πει ο Αλάριχος
λίγο πριν δηώσει τη Ρώμη.

Οι βάρβαροι…

… δεν γνώριζαν γραφή και ανάγνωση. Ήταν κατώτεροι από τους υπηκόους των
αυτοκρατοριών σε όλα, εκτός από τον φθόνο τους. Εδώ και μια δεκαετία, η Pax
Americana επικράτησε στον κόσμο. Οι Αμερικανοί, όπως προηγουμένως οι Ρωμαίοι
την εποχή του Αυγούστου, θεώρησαν εαυτούς ανώτερους από τις διάφορες «φυλές»
που περιτριγύριζαν τη χώρα τους. (Στις ταινίες του Χόλιγουντ, θαρραλέοι
πράκτορες των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών εξουδετέρωναν πάντα τους κακούς
τρομοκράτες.) Η πραγματικότητα ήρθε να αποδείξει πόσο ήταν ματαιόδοξο αυτό το
αίσθημα ανωτερότητας.

Οι Αμερικανοί…

… αποφεύγοντας πάντα τη μετωπική σύγκρουση, ήλεγχαν τον κόσμο προκαλώντας
τοπικές εντάσεις. Έτσι παγίδεψαν τους Σοβιετικούς στο Αφγανιστάν όπου ο Μπιν
Λάντεν βοήθησε στην ήττα τους, έτσι έκαναν στη Γιουγκοσλαβία και στα Σκόπια.
Οι ΗΠΑ δεν έδιναν ποτέ την τελική μάχη. Βομβάρδισαν τον Σαντάμ, χωρίς ποτέ να
του δώσουν το τελικό χτύπημα. Πολέμησαν τον Μιλόσεβιτς, χωρίς ποτέ να του
δώσουν τη χαριστική βολή. Άναβαν τη φωτιά, αλλά απέφευγαν να εμπλακούν σε έναν
εφιάλτη. Με τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου κατέρρευσε αυτή η
τακτική, όπως κατέρρευσε και το αντιπυραυλικό σύστημα άμυνας. Οι επιθέσεις
έδειξαν πως ό,τι χρειάζεται για να καταστραφεί ένας τεχνολογικά προηγμένος
πολιτισμός δεν υπάρχει έξω από αυτόν ­ περιλαμβάνεται ήδη μέσα του.

Ο πρόεδρος Μπους…

… είναι αμφίβολο αν καταλαβαίνει το διακύβευμα. Η αντίδρασή του μοιάζει
μηχανική: στρατιωτικές επιχειρήσεις με πρώτο και κύριο στόχο το Αφγανιστάν. Το
πάθημα της Σοβιετικής Ένωσης ­ που είχε πιστέψει και εκείνη πως χρειαζόταν
έναν πόλεμο γοήτρου στο Αφγανιστάν, όπως γράφει η Γιούλια Λατίνινα στους
«Τάιμς της Πετρούπολης» ­ φαίνεται πως δεν έγινε μάθημα στην Αμερική. Το
διακύβευμα σήμερα δεν είναι το γόητρο, αλλά το μέλλον του λεγόμενου
πολιτισμένου κόσμου. Κανείς δεν γνωρίζει αν θα έχει και αυτός την τύχη της
Ατλαντίδας. Ελπίζουμε μονάχα να επιζήσει κάποιος άλλος Πλάτων για να διηγηθεί
σε έναν άλλον «Κριτία» όσα θα μοιάζουν τότε ακατανόητα σε έναν άλλο πολιτισμό,
που θα είναι καλύτερος και πιο συνετός από τον δικό μας.