ΔΡΟΜΟΙ

Με τα 12 χρόνια…

… που μεσολάβησαν από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου μέχρι την πτώση
των Δίδυμων Πύργων της Νέας Υόρκης κλείνει μια εποχή αυταπάτης. Η πτώση του
κομμουνισμού, μολονότι ήταν και αυτός μια δυτική ουτοπική ιδεολογία,
χαιρετίστηκε σαν ένας θρίαμβος των δυτικών αξιών, σαν ευκαιρία για άλλη μια
δυτική ουτοπία: την παγκόσμια ελεύθερη αγορά. Ο κόσμος έπρεπε να ξαναχτιστεί
κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του δυτικού εκσυγχρονισμού. Μετά τις επιθέσεις
στη Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον, η άποψη πως η παγκοσμιοποίηση είναι μια
αναπόδραστη ιστορική τάση γκρεμίστηκε και αυτή. Ξαναγυρίζουμε έτσι στα παλιά
«λημέρια» της Ιστορίας, όπου ο πόλεμος δεν γίνεται για ιδεολογίες, αλλά για
θρησκείες, εθνότητες, εδάφη και φυσικούς πόρους.

Το μονοπώλιο…

… της οργανωμένης βίας καθορίζει το σύγχρονο κράτος. Τώρα, όμως, όπως και
τόσα άλλα στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, ο πόλεμος ξεφεύγει και αυτός από τα
χέρια του. Ο κόσμος είναι γεμάτος διαλυμένα κράτη. Στην Αφρική, στο
Αφγανιστάν, στα Βαλκάνια, στη Ρωσία, τίποτα από ό,τι βλέπουμε δεν θυμίζει
σύγχρονο κράτος. Στρατοί ατάκτων σφάζονται σε εμφύλιους πολέμους, καμιά
εξουσία δεν έχει την ισχύ για να επιβάλει την τάξη και η αταξία ξεσκεπάζει τις
αδυναμίες της μεταψυχροπολεμικής παγκόσμιας ελεύθερης αγοράς. Καμιά πλούσια
χώρα δεν μπορεί να προστατευτεί από τα διαλυμένα κράτη και τις νέες μορφές
πολέμου, παρατηρεί ο καθηγητής Τζον Γκρέι στο περιοδικό «Νιου Στέιτσμαν».

Μετά τα γεγονότα…

… της 11ης Σεπτεμβρίου, η αταξία που επέφερε η παγκοσμιοποίηση δεν μπορεί
πια να αγνοηθεί. Η «ασύμμετρη απειλή», δηλαδή η ισχύς των ανίσχυρων επί των
ισχυρών, έδειξε πως οι ισχυροί είναι πιο ανίσχυροι από όσο είχαμε ποτέ
φανταστεί. Η παγκοσμιοποιημένη ουτοπία τελεί υπό αμφισβήτηση. Το ίδιο και τα
δόγματά της, πως όλος ο κόσμος θα γίνει μια παγκόσμια ελεύθερη αγορά, πως όσο
και αν είναι διαφορετικές οι ιστορίες και οι αξίες των λαών στο τέλος όλοι θα
συγκλίνουν σε έναν παγκόσμιο πολιτισμό, πως ένας μονάχα δρόμος υπάρχει για τον
εκσυγχρονισμό και αυτός είναι η υιοθέτηση των ελεύθερων αγορών, πως αν κάποιοι
λαοί δυσκολεύονται σε αυτό λόγω θρησκευτικών πεποιθήσεων ή παραδόσεων είναι
κρίμα αλλά είναι δικό τους πρόβλημα, πως αν κάποιες χώρες καταρρέουν όπως
κατέρρευσε η Ρωσία, πάλι κρίμα, αλλά ομελέτα χωρίς να σπάσεις αυγά δεν
γίνεται. Το αυγό που έσπασε τώρα είναι της παγκοσμιοποίησης. Η υπόθεση που
κάνει η Αμερική και οι άλλες πλούσιες χώρες πως όλες οι υπόλοιπες χώρες του
κόσμου θέλουν ­ ή πρέπει ­ να ζήσουν όπως αυτές, αποδείχτηκε εσφαλμένη.

Η ανοχή…

… στη διαφορά δεν είναι αποκλειστική ιδέα ούτε του δυτικού ούτε κανενός
άλλου πολιτισμού ­ ανεκτικοί έχουν υπάρξει ιστορικά και ο δυτικός και ο
ισλαμικός και ο βουδιστικός πολιτισμός. Γι’ αυτό, καλύτερα ας ξεχάσουμε τις
επικίνδυνα δηλητηριώδεις θεωρίες περί σύγκρουσης των πολιτισμών, ας δούμε την
παγκοσμιοποίηση σαν μια «μεσοβασιλεία» και το μέλλον σαν μια περίοδο ενότητας
όχι ομοιόμορφων αλλά διαφορετικών πολιτισμών, χωρών και ανθρώπων.

* ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΣΤΗΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΣΤΙΣ

ΣΕΛΙΔΕΣ

47-50,

52