ΔΡΟΜΟΙ

Ο πάπας…

… τον ψάχνει μέχρι την Αρμενία, ο πατριάρχης μέχρι τη Μόσχα και ο φιλόσοφος
Αντρέ Γκλικσμάν αναγγέλλει κιόλας τον τρίτο θάνατό του. Ολοένα και
περισσότεροι Ευρωπαίοι σήμερα ζουν και σκέπτονται σαν να μην υπάρχει Θεός. Δεν
πηγαίνουν στη λειτουργία, δεν πηγαίνουν στο κατηχητικό, δεν τηρούν τα
μυστήρια. Πώς επήλθε αυτός ο τρίτος θάνατος του Θεού που, εκτός από το
μαρτύριο της Σταύρωσης, χρειάστηκε να υποστεί και τις επιθέσεις του Μαρξ και
του Νίτσε; Όσο πιο μεγάλες είναι οι συμφορές που βρίσκουν κάθε τόσο τον
άνθρωπο, τόσο πιο πολύ αυτός αμφιβάλλει για την ύπαρξη του Θεού.

Οι συμφορές…

… που βρήκαν τον άνθρωπο του εικοστού αιώνα ­ και που όλα δείχνουν πως θα
τον ακολουθήσουν και στον εικοστό πρώτο αιώνα ­ του έδωσαν μια καλή ευκαιρία
να ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς του μαζί του. Σε αυτό, η εποχή μας σε τίποτα
δεν έχει αλλάξει από την εποχή του Βολταίρου, όταν ο μεγάλος διανοητής έγραφε
κατά του Λάιμπνιτς: Ο Θεός μεταμορφωμένος σε χίλιους Τούρκους σφάζει τον ίδιο
Θεό μεταμορφωμένο σε άλλους τόσους Αρμενίους. Πού είναι λοιπόν ο «καλός Θεός»;
Ο σημερινός άνθρωπος αμφιβάλλει για την ύπαρξή του. Και αν ο Θεός υπάρχει
ακόμη, το οφείλει σε αυτήν ακριβώς την αμφιβολία (είναι πάντα προς όφελος του
κατηγορουμένου).

Η Ευρώπη…

… έχει γίνει άπιστη, όπως ήταν το 1914, όταν ένιωσε ξαφνικά πως τα ιδεώδη
του ανθρωπισμού και της αδελφοσύνης δέχονταν κατάκαρδα ένα θανάσιμο πλήγμα ­
τέτοια πλήγματα δέχονται και σήμερα, μικρότερης έντασης αλλά καθημερινά. Ο
καθολικός και ο προτεσταντικός χριστιανισμός στην Ευρώπη απειλείται με
εξαφάνιση: μόλις το 5-6% του πληθυσμού της ηπείρου διατηρεί δεσμούς με την
Εκκλησία, όπως υποστηρίζει ο επίσκοπος Τζον Σέλμπι Σπονγκ στο περιοδικό
«Μπιλίφνετ». Η Ρώμη, που φιλοξενεί την Αγία Έδρα, έχει γίνει μια από τις πιο
κοσμικές πόλεις της ηπείρου. Περίπου ίδια είναι η κατάσταση στην Ολλανδία, τη
Γερμανία και τη Σκανδιναβία. Το 1960, το Βέλγιο είχε 12.000 καθολικούς ιερείς.
Σήμερα δεν ξεπερνούν τις 3.000. Το 1957, το 55% των Βρετανών έλεγε πως ανήκε
στην Αγγλικανική Εκκλησία. Σήμερα, αυτό το ποσοστό δεν ξεπερνάει το 25%.
Σύμφωνα με έρευνα που έγινε για το BBC, το περιοδικό «Τάμπλετ» και το
Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ, το 75% των Βρετανών πιστεύει πως δεν υπάρχουν
σαφείς διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στο «καλό» και το «κακό» και πως όλα
εξαρτώνται από τις περιστάσεις. Είναι αυτό καλό ή κακό;

Τι ακριβώς…

… πεθαίνει, ο Θεός ή η ηθική; Και αν το τέλος του ενός σημάνει το τέλος του
άλλου, πώς θα βγει αυτό σε καλό, σε έναν κόσμο που έχει τόσο τραγικά αποδείξει
πως μπορεί το ίδιο εύκολα να παίρνει φωτιά από τις ίδιες αυταπάτες ­ είτε στο
όνομα του Θεού είτε στο όνομα της «κριτικής» σκέψης;

* ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΣΤΗΝ
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΣΤΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ

51-53