ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ένα μόνο αντίδοτο

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στη βίαιη πράξη και στο βίαιο καθεστώς. Στην πράξη
διακρίνεται το αντικείμενό της, ο στόχος της. Στο καθεστώς δεν διακρίνεται
τίποτα εκτός από εκείνη την ομίχλη που είχε περιγράψει ο Μονταίνιος.

Πίσω από το θολό παραπέτασμα όλα φαντάζουν πελώρια και απειλητικά ­ ο
κίνδυνος, οι εχθροί, ακόμη και οι φίλοι που αναγκαστικά παραπαίουν και δεν
ξέρει κανείς προς τα πού θα γείρουν τελικά.

Αν η εκτυφλωτική βία που σκιάζει τις μέρες μας επιβάλλει εξωτερικά τους δικούς
της κανόνες, τότε ξέρουμε τι θ’ αρχίσει να σαλεύει εσωτερικά. Ας προσπαθήσουμε
να φανταστούμε τον νέο τύπο ανθρώπου που θα μετράει στο εξής την κάθε του
κίνηση και την κάθε ανάσα του. Αφού οι πολιτικές και θρησκευτικές εξαγγελίες
τόσο στη Δύση όσο και στην Ανατολή απέτυχαν να δημιουργήσουν μια καινούργια
συνείδηση, επόμενο είναι η αρχέγονη συνθήκη να ξαναγίνει κυρίαρχη. Θα
φοβόμαστε λοιπόν μ’ έναν τρόπο πρωτόγονο σ’ έναν κόσμο περίπλοκο.

Αυτό σημαίνει πως μέσα στον φόβο δεν θα διατηρείται πια η μύχια εκείνη
δικαιολογία του ημίγυμνου και ανήμπορου προγόνου, αλλά, αντίθετα, η ταπείνωση
κάποιου που, ενώ μπορούσε ν’ αντιδράσει, δεν το έκανε. Στην ουσία ο διωκόμενος
θα κατατρύχεται από την ντροπή του. Και είναι γνωστό πως συνήθως όποιος
ντρέπεται βρίσκει κάποιον άλλο να φορτώσει το βάρος του.

Αναμένοντας την επόμενη έκρηξη και την επόμενη εκδίκηση, ζαρωμένες υπάρξεις θα
κλέβουν τις στιγμές. Τα μικρά λάθη θα θεωρούνται αδιόρθωτα, οι μικρές
παραλείψεις ασυγχώρητα ύποπτες. Από διαδεδομένη αρρώστια της εποχής η
τσιγκουνιά θα πάρει διαστάσεις πανούκλας. Όποιος δανείζει θα είναι η ενσάρκωση
του «ζην επικινδύνως» και όποιος καταφέρνει να δανείζεται η προσωποποίηση του
Επιζώντος. Λίγα περιθώρια θα δίνονται για δεύτερες σκέψεις, αφού η επανεξέταση
θα ισοδυναμεί με χρονοτριβή απέναντι στον ελάχιστο χρόνο που θα γίνεται λεία
των άλλων.

Κάτω από τις λέξεις «επείγουσα δράση» θα στεγάζονται τα πάντα. Προδοσίες και
απάτες θα επικαλούνται τη σύγχυση ή τη λειψή πληροφόρηση ώστε να μπορούν να
συνεχίζονται.

Ενώ το θράσος ορισμένων θα επικρατεί πάνω στην ατολμία άλλων, οι οποίοι όμως
θα αντεπιτίθενται αμέσως αντιγράφοντας τους πρώτους και ξεπερνώντας τους. Πολύ
σύντομα ο ανταγωνισμός θα πάρει τη μυρουδιά αντιαεροπορικού καταφυγίου. Θα
είναι υπόγειος και κλειστός, την ώρα που στους αιθέρες θα διασταυρώνονται
πύραυλοι χωρίς αναστολές, συμφέροντα χωρίς προσχήματα, καταγγελίες χωρίς
τεκμήρια.

Το αν φθάσουμε ως εκεί εξαρτάται από την αντίδραση ορισμένων οργανισμών στην
παγκόσμια αυτή δίαιτα.

Η μόνη που έχει καταπιεί στην ιστορία της τόσο δηλητήριο και δεν έσβησε ακόμη
είναι η Ευρώπη. Τα γερασμένα στομάχια αντέχουν περισσότερο από τα νεαρά.

Μήπως δεν μπόρεσε η Ευρώπη να δεχτεί ξανά μέσα της αυτό που η ίδια γέννησε;
Ρωμαϊκή αυτοκρατορική μέθη, φονικός γιακωβινισμός, αναρχομηδενισμός τού «όλα
επιτρέπονται», ναζιστική μυθολογία της υπεροχής. Όταν ένα σώμα έχει
διαποτιστεί με τόσα οξέα και δεν έχει τελειωτικά μαραθεί, κάποια σκέψη –
αντίδοτο θα το στηρίζει ακατάπαυστα. Είτε το θέλουν μερικοί είτε όχι,
επιστρέφουμε στην αρχαία ελληνική υπόδειξη. Ναι, δεν υπάρχει καμιά γενναιότητα
στην υπερβολή.

Ο ολοκληρωτισμός της βίας δεν είναι παρά η καλού – κακού απολυτοποίηση της
λιποψυχίας. Δεν είσαι μεγαλειώδης ούτε θαρραλέος όταν γκρεμίζεις τις πόλεις
του αντιπάλου.

Αντίθετα, το μόνο σθένος που μπορεί να μην περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό
του, αλλά να προσφέρεται σε όλους, είναι αυτό που γεννάει η σκέψη του ορίου.
Να δείχνει κανείς σήμερα το όριο στους αρειμάνιους, απαιτεί κουράγιο. Και δεν
μπορούμε να το ζητήσουμε αυτό παρά μόνο από την ήπειρο που κουράστηκε να το
ζητάει μέσα της.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.