Το αύριο στο δίκτυο είναι σήμερα

Η Έθελ. Μία από τις πιο διάσημες κωδικογράφους του δικτύου, που δεν είναι
πια «μικρό». Μοιάζει με έναν πελώριο τρισδιάστατο πίνακα, με διαστάσεις
δισεκατομμύρια επί δισεκατομμυρίων επί δισεκατομμυρίων. Αυτήν την τρομακτική
πολυπλοκότητα, η Έθελ κατάφερε να την εξηγήσει. Έγραψε έναν κώδικα. Τον
ονόμασε «exegesis» και, χάρη σ’ αυτόν, το δίκτυο έγινε προσωπικό…

Η Έθελ, που φορά έναν υπολογιστή στο κεφάλι, είναι η πρωταγωνίστρια στο βιβλίο
του Χρίστου Παπαδημητρίου «Το Χαμόγελο του Τούρινγκ». Ο συγγραφέας είναι ο
γνωστός εκείνος καθηγητής του Μπιλ Γκέιτς στο Χάρβαρντ, στα τέλη της δεκαετίας
του ’70, και σήμερα πρόεδρος στο Τμήμα Πληροφορικής του Μπέρκλεϊ. Βρίσκεται
για λίγες ημέρες στην Αθήνα, συμμετέχοντας σε ένα από τα μεγαλύτερα συνέδρια
Μαθηματικών που διοργανώνει κάθε δύο χρόνια το Οικονομικό Πανεπιστήμιο.
Σήμερα, παρουσιάζει το βιβλίο του (στις 12 το μεσημέρι, στη «Στοά του
Βιβλίου», από τις εκδόσεις Λιβάνη), το οποίο, αν και γράφτηκε στα αγγλικά,
εκδόθηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά.

«Η Έθελ έχει πολλά από τα χαρακτηριστικά των γυναικών της Πληροφορικής ­των
γυναικών που βρήκαν με ενθουσιασμό μια επιστήμη που ζητούσε από αυτές αυστηρή
λογική και κοφτερό νου», λέει. Φανταστικό πρόσωπο είναι η Έθελ, φανταστική η
ιστορία του βιβλίου, όχι όμως και το δίκτυο. Ο Έλληνας μαθηματικός που
διαπρέπει στις ΗΠΑ, που έχει καθιερωθεί ως «γκουρού» της Πληροφορικής,
κομπιάζει από ενθουσιασμό. «Το δίκτυο είναι το δίκτυο… Δεν απέχει πολύ από
αυτό που ξέρουμε σήμερα. Είναι αυτό που απελευθέρωσε την ανάγκη των ανθρώπων,
τον πόθο τους για έκφραση. Η ανθρώπινη δραστηριότητα, η φαντασία, η εμπειρία
βρίσκεται σήμερα καταχωρημένη στο δίκτυο. Υπάρχει εκεί. Είναι πανέμορφη, πολύ
ποιητική, εξαιρετικά χρήσιμη. Ναι, υπάρχουν και σκουπίδια. Στον κόσμο, έξω,
δεν υπάρχουν; Ναι, υπάρχει και η πορνογραφία. Όπως και στα περίπτερα».

Ο Χρίστος Παπαδημητρίου λάμπει ολόκληρος. Ο ενθουσιασμός, η έκσταση μπροστά
στην ανακάλυψη, η αναμονή και η δημιουργική διάθεση μοιάζει να μην έχουν
στερέψει ούτε λεπτό στη διάρκεια των 26 χρόνων που ζει και εργάζεται στην
Αμερική. Έφυγε από την Ελλάδα σε ηλικία 23 ετών. Πήγε πρώτα στην Ευρώπη και
μετά στις ΗΠΑ. «Έφυγα πιο πολύ για να φύγω. Ήταν το 1973 ­ η τελευταία χρονιά
της χούντας. Υπήρχε μια άλλη αίσθηση. Ένας φόβος. Λίγοι από εμάς πίστευαν ότι
αυτό θα είχε τέλος. Ο Φράνκο έμεινε 40 χρόνια, άλλα τόσα θα μείνει και ο
Παπαδόπουλος»… Το βλέμμα του σκοτεινιάζει… «Αυτό με κυνηγάει σε όλη μου τη
ζωή. Έφυγα, αντί να καθήσω εδώ που κάθησαν οι φίλοι μου…».

Η φράση δεν ολοκληρώνεται. Ένα βήμα βαθύτερα, ο συγγραφέας μοιάζει
απροσπέλαστος. Η ροή του λόγου ξαναβρίσκεται όταν η συζήτηση γυρνά πάλι στην
Πληροφορική. «Ναι, αυτό που βρήκα ήταν η πιο μεγάλη ανταμοιβή. Πήγα χωρίς να
ξέρω ακριβώς τι ήθελα να κάνω.

Με ενδιέφερε πολύ η λογική, η λογοτεχνία, η τέχνη… Και στάθηκα φοβερά
τυχερός. Βρήκα αυτό που κάλυψε τη φαντασία μου, με τρόπο απρόσμενο.

Θυμάμαι να μένω άγρυπνος τις νύχτες και να ευχαριστώ την τύχη μου που αυτό το
πράγμα που συνάντησα εκεί, υπήρχε. Να λέω, “ευτυχώς, αυτή η όμορφη επιστήμη
την οποία μαθαίνω, υπάρχει… Ευτυχώς, βρέθηκε στον δρόμο μου”»…

Ήταν σε πολύ συναρπαστικό στάδιο τότε. Φαίνεται όμως, από τα όσα λέει ο κ.
Παπαδημητρίου, ότι δεν έπαψε ποτέ να είναι συναρπαστική. Τότε… «η δύναμη των
μηχανών κάλπαζε. Υπήρχαν ανοιχτά προβλήματα. Σε πολλά από αυτά δεν δώσαμε
σημασία. Στον προσωπικό υπολογιστή, για παράδειγμα»… Σήμερα… «Πριν από ένα
μήνα καλωσόρισα τους καινούργιους φοιτητές στο Τμήμα μου. Τoυς μίλησα για όλα
αυτά, λέγοντας πως αυτό είναι ένα φοβερό ταξίδι που δεν θα το άλλαζα με
τίποτα, εκτός από το να είμαι εκεί που κάθεστε εσείς… Ναι, είναι εξαιρετικά
συναρπαστικό ακόμη».

Γιατί… «Πληροφορική είναι ταυτόχρονα τεχνολογία, αγορά και κοινωνία. Και τα
τρία αλληλεπιδρούν μοναδικά. Η κοινωνία διψάει για μεγαλύτερη υπολογιστική
δύναμη, η αγορά δουλεύει με τρόπο επιταχυντικό, ο συναγωνισμός σπρώχνει την
τεχνολογία όλο και πιο μπροστά κι εκείνη ανταποκρίνεται. Τίθενται νέα
προβλήματα. Όλα αναπτύσσονται με διαφορετικές ταχύτητες, το σκηνικό αλλάζει
συνέχεια. Ναι, τρομάζει λίγο όλο αυτό. Κι όταν το έχεις συνέχεια μπροστά σου,
είναι πιο απειλητικό. Είναι πιο δύσκολο να το αγνοήσεις»…

Στα χρόνια που έρχονται…

…«Θα αναπτυχθεί η “αγορά αξιοπιστίας” στο Δίκτυο. Σήμερα, προσπαθώ μάθω πώς
πάει η τεχνολογία μιας εταιρείας, κι αν ψάξω θα βρω είτε διαφημίσεις είτε
κάποιον που θέλει να ανέβει η μετοχή της ή κάποιον που θέλει να πέσει η μετοχή
της. Δεν υπάρχουν ακόμη εταιρείες που να πουλάνε την αξιοπιστία των
πληροφοριών και των πηγών τους. Ο μηχανισμός της αγοράς θα το λύσει το
πρόβλημα».

…«Το Δίκτυο θα γίνει πιο προσωπικό. Παρακολουθώντας το παρελθόν, τα
ενδιαφέροντα του κάθε χρήστη, μια μηχανή αναζήτησης θα μπορεί να βρει τα
πράγματα που ενδιαφέρουν πιο πολύ. Σε περιβάλλον με αυστηρή κρυπτογραφία, ο
προσωπικός χώρος θα είναι ασφαλής. Αυτό είναι σήμερα ερευνητικό πρόβλημα που
πάει να λυθεί».

…«Η γονιδιακή έρευνα προοδεύει και σύντομα θα βρούμε τη σχέση ανάμεσα στην
εξυπνάδα και την ακοινώνητη συμπεριφορά, ανάμεσα στη μανιοκατάθλιψη και τη
μεγαλοφυία. Ο Τούρινγκ… Ήταν ένας φοβερά έξυπνος και απροσάρμοστος
άνθρωπος… Κάπου στο μυαλό μας, το γονίδιο που φέρνει τη μανιοκατάθλιψη
φέρνει και την υπερβολική ευφυία ­ ή το αντίστροφο. Μπορεί και να είναι και το
ότι όσο πιο πολλά καταλαβαίνουμε τόσο πλησιάζουμε τη λεπτή γραμμή που χωρίζει
τη λογική από την τρέλα, τόσο πιο πολύ μελαγχολούμε. Δεν μ’ αρέσει να το
σκέφτομαι αυτό, αλλά μπορεί να είναι κι έτσι… Θα μάθουμε σύντομα».

Κουρσάρος, όπως λέμε χάκερ

«Κουρσάρος». Η λέξη στο βιβλίο, του παραπέμπει στους χάκερ και ξαφνιάζει
ευχάριστα, ως έμπνευση. «Έτσι μετέφρασε η Αλόη Σιδέρη το δικό μου “runner”.
Δεν ήθελα να πω “χάκερ”: η λέξη έχει πολλές έννοιες, έχει φορτωθεί αμέτρητα
στερεότυπα. Είναι το παιδί που προσπαθεί να μπει σε ξένους υπολογιστές
(cracker) αλλά hackers είναι κι όσοι δημιουργούν τον περίφημο “κώδικα ανοιχτής
πηγής” (open source), που είναι για μένα ένα από τα πιο ενδιαφέροντα φαινόμενα
της δεκαετίας, τόσο από τεχνολογικής όσο και από κοινωνικής πλευράς. Τα πιο
καλά λειτουργικά συστήματα και αμέτρητα προγράμματα γράφτηκαν από μια
κοινότητα ανθρώπων που είχαν σαν μοναδικό τους κίνητρο την αγάπη τους για τη
μαστοριά. Πιο γνωστό παράδειγμα είναι το (λειτουργικό πρόγραμμα) Linux, αλλά
υπάρχουν πολλά ακόμη. Αυτές οι κοινότητες ανθρώπων είναι ιεραρχικές με έναν
τρόπο αυστηρά αξιοκρατικό. Ο Linus Trovaldis είναι αρχηγός της κοινότητας του
Linux επειδή του αξίζει. Αν αύριο αρχίσει να παίρνει λάθος αποφάσεις, οι
“μάστορές” του θα φύγουν, θα πάνε κάπου αλλού»…

Ούτε από τις αράδες του βιβλίου του, ούτε από τις εκφράσεις του προσώπου του,
όταν μιλά γι’ αυτό, μπορεί να κρυφτεί ένα είδος «θαυμασμού» για τους
«κουρσάρους». Πράγματι. Παραδέχεται τις ικανότητές τους, αναγνωρίζει ταλέντο
και γνώσεις. «Ακούω συχνά ιδιοκτήτες μεγάλων site να γκρινιάζουν πως
“καταστράφηκαν” ύστερα από μια ηλεκτρονική επίθεση. Ξεχνούν όμως ότι και οι
ίδιοι, πριν από 10 χρόνια, ήταν παιδιά που παίζανε και σήμερα είναι
δισεκατομμυριούχοι.

Το Δίκτυο βγήκε από παιδιά που παίζουν. Κι αν μερικές φορές τα ίδια παιδιά το
ρίχνουν για μερικές ώρες, δεν χάθηκε ο κόσμος. Τελειοποιούν το ανοσοποιητικό
μας σύστημα»…