Το τέλος των γιγάντων;

Ανάμεσα στα ερωτήματα που ξεπροβάλλουν από τα ερείπια του Μανχάταν, μαζί με τη
σκόνη, τα εξαντλημένα βλέμματα των πυροσβεστών και τις ελάχιστες, πλέον,
ελπίδες που απομένουν, είναι και τα εξής: πρέπει να ανοικοδομηθεί το Γουόρλντ
Τρέιντ Σέντερ; Μπορεί να θεωρηθεί το μέγεθός του υπόλογο για την κατάρρευσή
του; Μήπως πρέπει να τεθεί επιτέλους ένα πλαφόν στο άλμα εις ύψος που
επιχειρούν οι αρχιτέκτονες εδώ και έναν αιώνα; Από το πρωί της 11ης
Σεπτεμβρίου, τα πολυώροφα κτίρια, σύμβολο ανάπτυξης και οικονομικής ευρωστίας,
δεν προκαλούν πλέον θαυμασμό. Προκαλούν φόβο. Έχει σημάνει, άραγε, η αρχή του
τέλους για τους ουρανοξύστες;

Ο αρχιτέκτονας του Γουόρλντ Τρέιντ Σέντερ ονομαζόταν Μινόρου Γιαμασάκι. Ήταν
γιος μεταναστών από την Ιαπωνία, γεννήθηκε στο Σιάτλ το 1912 και σχεδίασε το
αμερικανικό όνειρο στον μεγαλύτερο δυνατό καμβά ­ με εκατοντάδες χιλιάδες
τόνους ατσαλιού και τσιμέντου. Παράλληλα με τις σπουδές του, εργαζόταν σε ένα
κονσερβοποιείο. Όταν έφτασε στη Νέα Υόρκη, τη δεκαετία του 1930, είχε στην
τσέπη του μόλις 40 δολάρια. Κέρδισε όμως την εύνοια της τύχης και των Σριβ,
Λαμπ και Χάρμον. Ήταν οι αρχιτέκτονες του Εμπάιαρ Στέιτ Μπίλντινγκ, του
κτιρίου που κατείχε τον τίτλο του υψηλότερου στον κόσμο. Μέχρι το 1973. Οπότε
και εγκαινιάστηκαν οι δίδυμοι πύργοι του Μανχάταν.

Γαλήνιο… φόντο

Αγγίζοντας τον ουρανό. Από αριστερά προς τα δεξιά το Ριλάιανς Μπίλντιγκ του Σικάγου (61μ.), το Εμπάιαρ Στέιτ Μπίλντιγκ (381μ.) και οι δίδυμοι πύργοι Πετρόνας στην Κουάλα Λουμπούρ της Μαλαισίας (452μ.)

«Ο σύγχρονος άνθρωπος χρειάζεται ένα γαλήνιο αρχιτεκτονικό φόντο για να
προφυλάξει την ψυχική του υγεία», έλεγε ο Γιαμασάκι. «Τα κτίρια δεν πρέπει να
προκαλούν δέος». Εντούτοις, σχεδίασε δύο ουρανοξύστες που θωρούσαν τους
περαστικούς από ύψος 417 και 415 μέτρων. Η γη είναι ακριβή στο Μανχάταν ­ όπως
και σε όλα τα αστικά κέντρα. Ο άνθρωπος προσπαθούσε ανέκαθεν να φτάσει
ψηλότερα, λες και πασχίζει να πλησιάσει τον δημιουργό του. Οι ουρανοξύστες
έχουν ταυτιστεί τόσο πολύ με τις αμερικανικές αξίες και ειδικότερα τη Νέα
Υόρκη, που ουδείς θα μπορούσε να τους φανταστεί να σβήνουν από τον ορίζοντα.
Μέχρι την προπερασμένη Τρίτη.

Ο Μινόρου Γιαμασάκι πέθανε το 1986. Αν ζούσε, θα είχε εκπλαγεί από την
καταστροφή του Γουόρλντ Τρέιντ Σέντερ. Στο άκουσμα της κατάρρευσης, ένας από
τους συνεργάτες του, ο Άαρον Σουίρσκι, εξέφρασε δυσπιστία. Οι πύργοι, δήλωσε
στο ραδιοφωνικό σταθμό Jerusalem Post, είχαν σχεδιαστεί ώστε να
αντέχουν σε ατυχήματα. «Υπήρχε πάντα η πιθανότητα να προσκρούσει από λάθος
κάποιο αεροσκάφος», είπε. «Ακόμα και μία μεγάλη οπή σε μία τέτοια κατασκευή θα
έπρεπε να την αφήσει όρθια”. Όχι όμως όταν το αεροσκάφος μετέφερε χιλιάδες
γαλόνια κηροζίνης. Όχι όταν είχε μετατραπεί σε βαλλιστικό πύραυλο.

Οι δίδυμοι πύργοι του Μανχάταν είναι πλέον παρελθόν. Η κατάρρευσή τους
σημαδεύει ανεξίτηλα την ιστορία των ουρανοξυστών, που ξεκίνησε κατ’ άλλους το
1889, με τον πύργο του Άιφελ στο Παρίσι, και κατ΄ άλλους το 1895, με το
15όροφο Ριλάιανς στο Σικάγο. Στον αγώνα για την κατασκευή ολοένα και ψηλότερων
κτιρίων, ο ανταγωνισμός είναι σκληρός, συχνά αθέμιτος: οι κατασκευαστές του
πύργου Σίαρς, στο Σικάγο, κατηγορούν εδώ και χρόνια για απάτη τους
κατασκευαστές των δίδυμων πύργων Πετρόνας, στην Κουάλα Λουμπούρ της Μαλαισίας:
με την ατσάλινη κορυφή των 47 μέτρων που προσέθεσαν, “προσπέρασαν” τον Σίαρς
και κατέκτησαν τη δεύτερη θέση στον κατάλογο των ψηλότερων κτιρίων ­ με πρώτο
τον εθνικό πύργο του Τορόντο, στον Καναδά (ύψους 550 μέτρων). Ο κατάλογος
αυτός, ωστόσο, αναπροσαρμόζεται συνέχεια: η Κίνα ετοιμάζεται να μπει δυναμικά
στο παιχνίδι με το Γουόρλντ Φαϊνάνσιαλ Σέντερ, ύψους 460 μέτρων. Και η Ινδία
ονειρεύεται να προκαλέσει τον παγκόσμιο φθόνο με τον πύργο Κατάνγκι, που θα
υψωθεί στα 677 μέτρα μέχρι το 2008.

«Οι ουρανοξύστες είναι μια πραγματικότητα, ανάλογη της αστικοποίησης»,
υποστηρίζει ο Νόρμαν Φόστερ, από τους επιφανέστερους αρχιτέκτονες του κόσμου.
«Δεν πρόκειται να εξαφανιστούν». Μολαταύτα, τα σχέδια του Φόστερ για την
κατασκευή ενός νέου ουρανοξύστη, του πύργου Χιρστ στην Όγδοη Λεωφόρο του
Μανχάταν, αναβλήθηκαν επ’ αόριστον ­ «προσωρινά», κατά τον ίδιο. Μήπως είστε
υπερβολικά αισιόδοξος, κύριε Φόστερ; «Γιατί, ποια άλλη επιλογή έχουμε; Να
αρχίσουμε να ζούμε σε υπόγεια καταφύγια; Και τότε; Δεν θα ανησυχούμε για την
πιθανότητα να πεθάνουμε από αέριο νεύρων ή βακτηριακή επίθεση; Μήπως
σταματούμε να ταξιδεύουμε όταν βυθίζεται ένα πλοίο ή απαρνιόμαστε το μετρό
όταν τοποθετήσει κάποιος τρομοκράτης μια βόμβα; Οι αρχιτέκτονες και οι
μηχανικοί μαθαίνουν από την εμπειρία, και υπάρχουν πολλά μαθήματα που μπορούμε
να πάρουμε από τα πρόσφατα τραγικά γεγονότα».

Όπως; Θα μπορούσαμε άραγε να φτιάξουμε μέσα στους ουρανοξύστες καταφύγια,
ζώνες που να είναι κατά το δυνατόν πυρασφαλείς, ακλόνητες; «Ίσως», λέει η
Βρετανίδα πολιτικός μηχανικός Σεσίλ Μπάλμποντ. «Αλλά ουδείς μπορεί να
κατασκευάσει ένα άτρωτο κτίριο. Τίποτε δεν μπορεί να σταματήσει μια κινούμενη
βόμβα». Ούτε τους απελπισμένους ανθρώπους από το να πηδήξουν στο κενό; Γιατί
να μην εφοδιάσουμε, για παράδειγμα, όλους όσους ζουν και εργάζονται σε
ουρανοξύστες με αλεξίπτωτα; Όλως περιέργως, ούτε η Μπάλμποντ ούτε ο Φόστερ
βρίσκουν την ιδέα ανόητη. «Γιατί όχι;». Μήπως δεν εξοπλίζουμε τα αυτοκίνητα με
ζώνες ασφαλείας, τα πλοία με σωσίβια; Μήπως μπορεί κανείς να σκεφτεί κάτι
καλύτερο;

«Η αλήθεια, δυστυχώς, είναι ότι οι μηχανικοί, οι αρχιτέκτονες μαθαίνουν από τα
λάθη, την καταστροφή και την τραγωδία. Κάθε φορά, προσπαθούμε να κάνουμε τον
κόσμο ασφαλέστερο, καλύτερο. Κανένα κτίριο, όμως, δεν είναι προστατευμένο από
αυτούς που είναι αποφασισμένοι, για οποιονδήποτε λόγο, να καταστρέψουν και να
σκοτώσουν». Κάποιοι θέλουν να δουν τους δίδυμους πύργους του Μανχάταν να
ορθώνουν ξανά το ανάστημά τους. Απόδειξη ότι οι ΗΠΑ, παρά τον πόνο, δεν έχουν
λυγίσει. Κάποιοι άλλοι θέλουν να δουν στη θέση τους ένα μνημείο. Φόρος τιμής
στους χιλιάδες των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους. Όλοι, ωστόσο, συμφωνούν
ότι για την καταστροφή της 11ης Σεπτεμβρίου, δεν ευθύνεται κανένας ουρανοξύστης.