Θετική αντίδραση μετά το σοκ

Η διεθνής κρίση θα επηρεάσει θετικά τη ζήτηση για ακίνητα, χωρίς να
αποκλείεται όμως και κάποιοι συγκεκριμένοι κλάδοι, όπως των ξενοδοχειακών
ακινήτων, να γνωρίσουν κάμψη, σχολιάζουν παράγοντες της κτηματαγοράς.

Αν και με τη σκιά της αποτρόπαιης τρομοκρατικής ενέργειας να πέφτει βαριά πάνω
σε κάθε επενδυτική πρωτοβουλία είναι παρακινδυνευμένο να κάνει κανείς
προβλέψεις για το μέλλον, οι συνομιλητές μας επιχειρούν να μετρήσουν τις
επιπτώσεις στον κλάδο της κτηματαγοράς και τις εντοπίζουν στα εξής:

­ Περισσότερο ωφελημένα θα βγουν τα ακίνητα που προορίζονται για πρώτη
κατοικία και τα επιλεγμένα ακίνητα εισοδήματος, καθώς δεν αλλάζουν οι
παράγοντες που διαμορφώνουν τη ζήτηση για τις δύο αυτές κατηγορίες.

­ Αντίθετα, μερικό πλήγμα ίσως δεχθεί ο κλάδος των ξενοδοχειακών και
τουριστικών ακινήτων, λόγω των συνεπειών που ήδη υφίσταται ο τουρισμός, από
τις ψυχολογικές επιδράσεις στη συμπεριφορά Ελλήνων και ξένων καταναλωτών.

­ Επίσης, ίσως να ανασταλούν προσωρινά κάποια σχέδια για επενδύσεις στην
Ελλάδα από πολυεθνικές αφού, όπως συμβαίνει πάντα σε περιόδους κρίσεων,
επιχειρείται συγκράτηση των δαπανών με περιορισμό των επενδύσεων στις λιγότερο
σημαντικές αγορές, όπως η δική μας.

Πάντως, σε γενικές γραμμές, κοινή εκτίμηση όλων των εμπλεκομένων στο κύκλωμα
της αγοράς είναι ότι, εφόσον ξεπεραστεί το πρώτο σοκ, η κτηματαγορά θα
ξαναβρεί τους γνώριμους ρυθμούς της.

Μουδιασμένη

«Τα μηνύματα που παίρνουμε από την αγορά είναι ότι αυτή τη στιγμή είναι
μουδιασμένη», σχολιάζει ο δρ Αρ. Καρυτινός, διευθύνων σύμβουλος της EFG
Properties. Νωρίς θεωρεί ότι είναι για να εκτιμήσει κανείς τις όποιες
επιπτώσεις στην κτηματαγορά και ο κ.Γ. Περρωτής, πρόεδρος και διευθύνων
σύμβουλος της Lambert Smith Hampton. «Υπό συνθήκες κρίσεως, πάντως, αυτά που
διατηρούν την αξία τους είναι οι σταθερές αξίες, και τα ακίνητα είναι από
αυτές τις αξίες», τονίζει χαρακτηριστικά.

Άλλοι θεωρούν ότι η αγορά δίνει ήδη τα πρώτα δείγματα θετικών αντιδράσεων μετά
το πρώτο μούδιασμα.

«Ήδη, καταγράφεται μια τάση από μερικούς επενδυτές που επιλέγουν να
ρευστοποιήσουν κάποιες κινητές αξίες για να τοποθετηθούν σε οικόπεδα πρώτης
κατοικίας και επιλεγμένους χώρους επαγγελματικής στέγης», τονίζει ο κ. Κ.
Κωνσταντινίδης, επικεφαλής της διεύθυνσης Real Estate Investment and Finance
της Prime Bank του Ομίλου Πειραιώς. Ο ίδιος βλέπει τις πρώτες αρνητικές
επιπτώσεις της κρίσης σε επενδύσεις σχετικές με τον τουρισμό και τα ταξίδια
(τουριστικά καταλύματα και ξενοδοχεία), καθώς επίσης σε αγορές ή ενοικιάσεις
χώρων γραφείων και καταστημάτων από πολυεθνικές που τώρα, ίσως, αναβληθούν για
κάποιους μήνες.

Το απαισιόδοξο σενάριο

Στην περίπτωση που η κρίση επεκταθεί σε βάθος χρόνου; Τότε: «Τα πρώτα ακίνητα
που θα επηρεαστούν περισσότερο θα είναι όσα βρίσκονται κοντά σε
ακίνητα-στόχους τρομοκρατικών επιθέσεων (π.χ., πρεσβείες)», τονίζει ο κ.
Κωνσταντινίδης.

«Τυχόν επιδείνωση της καταναλωτικής συμπεριφοράς διεθνώς, ίσως να επιδράσει
αρνητικά στο ύψος των ενοικίων πανευρωπαϊκά, άρα και στην Ελλάδα», πιστεύει ο
κ. Π. Δεληβοριάς, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας real estate Ερμής.

«Εφόσον πάντως τα πράγματα ηρεμήσουν κάπως», καθησυχάζει ο κ. Ακ. Κυρατζής,
γενικός διευθυντής της κυπριακών συμφερόντων τεχνικής εταιρείας Cybarco Ελλάς,
«η κτηματαγορά θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με τον γνωστό ρυθμό της. Είναι
λογικό τώρα να είναι κάπως παγωμένη, καθώς κανείς δεν αγοράζει ένα σπίτι εν
μέσω παγκόσμιας κρίσης, παρά μόνο όταν η κατάσταση κάπως ομαλοποιηθεί».

Μεσίτες

Και οι μεσίτες αναγνωρίζουν ότι υπάρχει μια στάση αναμονής από πελάτες που
έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον να τοποθετηθούν σε ακίνητα μόλις ξεπεραστεί η
κρίση. «Συμβόλαια που ήταν στον δρόμο της υλοποίησης δεν έχουν ακυρωθεί,
ωστόσο υπάρχει ένα προσωρινό μούδιασμα που φαίνεται να ξεπερνιέται», εκτιμά η
κ. Μ. Σταυροπούλου. Θετικά βλέπει να επηρεάζεται η κτηματαγορά και ο πρόεδρος
των Κτηματομεσιτών Ελλάδος κ. Γ. Ρεβύθης, ο οποίος μάλιστα αναφέρει
περιπτώσεις πελατών του που σπεύδουν να ρευστοποιήσουν μετοχές για να
τοποθετηθούν σε ακίνητα. «Εξάλλου, με βάση και την εμπειρία από άλλες κρίσεις
(Πόλεμος Κόλπου, Γιουγκοσλαβία), η ζήτηση στα ακίνητα όχι μόνο δεν μειώθηκε,
αντιθέτως ενισχύθηκε», προσθέτει και ο κ.Μ. Σαρμάνης, του γραφείου Μ. Σαρμάνης
& Συνεργάτες.

Ξένοι

Πώς όμως αντιδρούν οι ξένοι επενδυτές στην κρίση;

Οι απόψεις σε αυτό τον τομέα διίστανται. «Πελάτες μου, ευρωπαϊκές και
αμερικανικές εταιρείες, ανέβαλαν προγραμματισμένες αγορές στην περιοχή της
πρωτεύουσας εξαιτίας της αβεβαιότητας και της ανασφάλειας που έχει
δημιουργηθεί σε παγκόσμιο επίπεδο και συνεπάγεται επενδυτική απραξία και
στασιμότητα», απαντά ο κτηματομεσίτης κ. Γ. Χανιωτάκης.

«Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα έχει να κάνει περισσότερο με το αν μια επένδυση
σε μια ξένη χώρα είναι μακροπρόθεσμου χαρακτήρα ή βραχυπρόθεσμου», σχολιάζει ο
κ. Ν. Veldhuis, managing director της ολλανδικής εταιρείας ανάπτυξης ακινήτων
Multi Development Corporation, ο οποίος έχει αναλάβει να φέρει εις πέρας το
έργο κατασκευής ενός από τα Χωριά Τύπου για τις ανάγκες της Ολυμπιάδας.
«Επενδύσεις στο real estate σαν αυτές που πρόκειται να κάνουμε εμείς στη χώρα
σας είναι μακροπρόθεσμου χαρακτήρα και δεν επηρεάζονται από τέτοια απρόοπτα
γεγονότα. Σε κάθε περίπτωση, τα σχέδιά μας στην Ελλάδα παραμένουν τα ίδια,
όπως πριν από την κρίση. Εξάλλου, σε καιρούς κρίσης των κεφαλαιαγορών, όπως
συμβαίνει τους τελευταίους 12 μήνες, τα κεφάλαια φεύγουν από τις κινητές αξίες
για να τοποθετηθούν στα ακίνητα».

Άλλοι ξένοι developers, που ενδιαφέρονται να μπουν στην ελληνική αγορά, είναι
πιο επιφυλακτικοί. «Σίγουρα θα υπάρξει κάποια προσωρινή αναστολή σε ορισμένα
σχέδια, που θα επηρεάσει όλη την Ευρώπη, κατ’ επέκταση και την Ελλάδα»,
σχολιάζει η κ. Μ. Παπαθανασίου, νομικός σύμβουλος της βρετανικής εταιρείας
ανάπτυξης ακινήτων Chelverton Group. «Και πολύ περισσότερο, εφόσον η κρίση
παραταθεί, οι ξένοι επενδυτές θα δώσουν προτεραιότητα στις αγορές όπου ήδη
δραστηριοποιούνται και σε δεύτερο στάδιο θα ενδιαφερθούν να ενισχύσουν τη
παρουσία τους σε νέες».

Το πόσο ευαίσθητη είναι μια αγορά απέναντι σε διεθνείς κρίσεις εξαρτάται και
από τη σημαντική ή μη παρουσία των ξένων που έχουν αγοράσει σπίτι, είτε ως
μόνιμη είτε ως παραθεριστική κατοικία. Στη χώρα μας, ο αριθμός αυτός ­ όπως
προκύπτει και από τα πρόσφατα στοιχεία του Εθνικού Κτηματολογίου ­ είναι ακόμη
μικρός, επομένως θα μπορούσε κανείς να πει ότι δεν είμαστε εκτεθειμένοι στον
ίδιο βαθμό κινδύνου, όπως άλλες χώρες (π.χ., Ισπανία). Ωστόσο, η τάση για
αγορές από ξένους είναι και στην Ελλάδα ανοδική, με έξαρση σε κάποιες περιοχές
που φαίνεται πως χαίρουν ιδιαίτερης προτίμησης. Στη Χίο, για παράδειγμα,
(Δήμοι Ανεμώνας, Θυμιανών, Ιωνίας, Καμποχώρων και Μαστιχοχωρίων) ανήκουν σε μη
Έλληνες υπηκόους 4.462 ιδιοκτησίες, ποσοστό που αντιστοιχεί στο εκπληκτικό
22,6% επί του συνόλου των ιδιοκτησιών!