Για ποιον χτυπά η… κρίση

Τα βασικότερα μέτρα, νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής, που
αποφασίσθηκαν ή σχεδιάζονται τις τελευταίες ημέρες καταλήγουν κατά έναν
περίεργο τρόπο σε έναν κοινό παρονομαστή, τουλάχιστον στην Ελλάδα: Τη «νύφη»
πληρώνουν οι οικονομικώς ασθενέστεροι.

Από κοινού η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών και η Ευρωπαϊκή
Κεντρική Τράπεζα έσπευσαν την περασμένη Δευτέρα να μειώσουν τα παρεμβατικά
τους επιτόκια κατά 0,5 της μονάδας, με στόχο να εξασφαλισθεί φθηνότερο χρήμα
για τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές και να συντηρηθεί ένας αξιοπρεπής
ρυθμός ανάπτυξης. Ακολούθησαν οι Τράπεζες της Αγγλίας και της Ιαπωνίας, καθώς
και μια σειρά από άλλες μικρότερων χωρών.

Στην Ελλάδα, όμως, η όλη αυτή προσπάθεια «μεταφράσθηκε» από τις εμπορικές
τράπεζες ως σύνθημα για γενικευμένη μείωση των επιτοκίων καταθέσεων. Ορισμένες
τράπεζες, βεβαίως, μείωσαν και κάποια από τα επιτόκια χορηγήσεών τους, όμως οι
μειώσεις αυτές επ’ ουδενί ήταν τόσο καθολικές και τόσο μεγάλες όσο αυτές που
αποφασίσθηκαν στα επιτόκια καταθέσεων. Τα τελευταία δέχθηκαν το τελειωτικό
χτύπημα, με μειώσεις οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις έφτασαν το 0,75 της
μονάδας. Στο σύνολό τους οι αποδόσεις των καταθέσεων έγιναν έτσι αρνητικές,
μετά τη φορολόγηση των τόκων και την αφαίρεση του πληθωρισμού.

Οι ελληνικές τράπεζες αξιοποίησαν τη νέα αυτή δυνατότητα φθηνού δανεισμού που
τους έδωσε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, προκειμένου να βελτιώσουν τους
συσχετισμούς μεταξύ των προϊόντων τους, ευνοώντας τα πιο κερδοφόρα και
καταδικάζοντας τα μη αποδοτικά. Είναι φανερό ότι οι καταθέσεις ανήκουν στην
τελευταία κατηγορία, τουλάχιστον για σχετικώς μικρά ποσά, των οποίων το
διαχειριστικό κόστος είναι υψηλό. Έτσι, οι απλοί αποταμιευτές καλούνται
ευγενικά να αποχωρήσουν ή να αποδεχθούν τις αρνητικές αποδόσεις.

Οι πολίτες, όμως, που ανήκουν σ’ αυτήν την κατηγορία είναι σαφώς περισσότεροι
και κατά τεκμήριο οικονομικώς ασθενέστεροι από τους επωφελούμενους από τις
μειώσεις των επιτοκίων χορηγήσεων. Άλλωστε, δεν έχουν μειωθεί εξίσου όλα τα
επιτόκια χορηγήσεων. Τα επιτόκια των καταναλωτικών δανείων, για παράδειγμα,
όπως και των πιστωτικών καρτών, διατηρούνται στο ύψος τους. Και η περίφημη
«ψαλίδα» μεταξύ των επιτοκίων χορηγήσεων και καταθέσεων, που έχουν κατ’
επανάληψιν ψέξει τόσο ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας κ. Γιάννος Παπαντωνίου όσο
και ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος κ. Λουκάς Παπαδήμος, παραμένει
μεγάλη.

Προσαρμογή στις νέες συνθήκες

Ανάλογη γεύση, όμως, με αυτήν της μείωσης των επιτοκίων, αφήνουν μέχρι στιγμής
και τα φημολογούμενα μέτρα που θα λάβει η κυβέρνηση στο πλαίσιο της
αναμόρφωσης του προϋπολογισμού, προκειμένου να προσαρμοσθεί στις νέες
«συνθήκες πολέμου». Και σ’ αυτή την περίπτωση τη «νύφη» φαίνεται πως θα
κληθούν να πληρώσουν οι χαμηλόμισθοι και οι κοινωνικά ασθενέστερες τάξεις.
Αυτό τουλάχιστον προκύπτει από τις πληροφορίες, σύμφωνα με τις οποίες θα
χρειασθεί μια κάποια περικοπή δαπανών προκειμένου να εξασφαλισθούν αφενός οι
αυξημένες δαπάνες για την άμυνα και την ασφάλεια και να αντιμετωπισθεί
αφετέρου μια πιθανή μείωση φορολογικών εσόδων λόγω ύφεσης.

Οι δαπάνες που λέγεται ότι θα ψαλιδιστούν πρώτες είναι αυτές του κοινωνικού
πακέτου, το οποίο εξήγγειλε πριν από λίγες ημέρες ο Πρωθυπουργός, καθώς και
όσες προορίζονται για αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις. Ο κ. Παπαντωνίου,
τουλάχιστον, άφησε ανοιχτό ένα τέτοιο ενδεχόμενο, με δηλώσεις του την
περασμένη Τετάρτη.

Είναι, λοιπόν, άραγε αναπόφευκτο να πληγούν οι οικονομικά ασθενέστεροι για
άλλη μια φορά, με αφορμή ένα τέτοιο γεγονός, όπως η τρομοκρατική επίθεση στις
ΗΠΑ; Όχι, απαραιτήτως.

Σε ό,τι αφορά την κυβέρνηση, οι επιλογές είναι στο χέρι της για να αφήσει
ανέγγιχτα τα πιο ευπαθή στρώματα του πληθυσμού. Δεν είναι, μάλιστα, καν
απαραίτητο να αναζητήσει τη λύση στην επιπλέον επιβάρυνση των «εχόντων και
κατεχόντων». Οι αναγκαίοι πόροι μπορούν κάλλιστα να εξασφαλισθούν αν ληφθεί
επιτέλους μια γενναία απόφαση να γίνουν περικοπές δαπανών εκεί που πραγματικά
χρειάζεται, ούτως ή άλλως, ανεξάρτητα από την κρίση. Σπατάλες στο Δημόσιο
γίνονται. Αλλά τα μικρά και μεγάλα συμφέροντα είναι τέτοια που δεν επέτρεψαν,
χρόνια τώρα, τις περικοπές τους.

Από την πλευρά τους, οι τράπεζες δεν ασκούν φυσικά κοινωνική πολιτική. Το
κέρδος είναι ο οδηγός των αποφάσεών τους και δικαιολογημένα. Έτσι, το παιχνίδι
για τους αποταμιευτές δείχνει αυτή τη στιγμή χαμένο. Αυτό που μπορεί να
ζητήσει, όμως, κανείς είναι να λειτουργήσει ο ανταγωνισμός στον τραπεζικό
χώρο, γιατί αυτός μπορεί να οδηγήσει ορισμένες τουλάχιστον τράπεζες να
περάσουν στην αντεπίθεση, σε ό,τι αφορά τα επιτόκια χορηγήσεων. Αν δεν υπάρχει
ελπίδα για τους αποταμιευτές, τουλάχιστον να επωφεληθούν οι δανειολήπτες, που
εξακολουθούν να δανείζονται με τις πιστωτικές τους κάρτες με επιτόκια μέχρι
και 17,5%.