ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η ήττα μιας θεωρίας

Το καθήκον της δημοκρατίας απέναντι στην τρομοκρατία δεν είναι μόνο να
αρνηθεί και να πολεμήσει τη διεστραμμένη λογική της. Είναι και να προσπαθήσει
να καταλάβει τι την προκάλεσε. Η Αμερική και ολόκληρη η Δύση οφείλουν, δίπλα
στον πόνο, να προσθέσουν την αυτοκριτική.

Το 1993 ο καθηγητής Σάμιουελ Χάντινγκτον δημοσίευε ένα πολυδιαφημισμένο και
υπερτιμημένο άρθρο ­ που αργότερα έγινε και βιβλίο ­ με τίτλο «Η σύγκρουση των
πολιτισμών;». Εκεί «προφήτευε» ότι στο εγγύς μέλλον οι υπερεθνικοί πόλεμοι δεν
θα έχουν πλέον ιδεολογικά ή οικονομικά αίτια, αλλά θα απεικονίζουν τη
σύγκρουση διαφορετικών «πολιτισμών» και ιδίως το ολοένα και διευρυνόμενο χάσμα
μεταξύ της Δύσης (στην οποία μάλιστα είναι αμφίβολο αν κατέτασσε την ορθόδοξη
και βαλκανική Ελλάδα) και του ισλαμικού κόσμου. Τα πρόσφατα γεγονότα, με τη
σχεδόν βέβαιη ανάμιξη φανατικών ισλαμιστών, την προσπάθεια ταπείνωσης της
ηγέτιδας της Δύσης και την άμεση στρατιωτικο-πολιτική συσπείρωση όλων των
συμμάχων της, θα μπορούσαν να φανούν, από πρώτη ματιά, ότι δικαιώνουν αυτό το
σενάριο.

Η αλήθεια, κατά τη γνώμη μου, είναι τελείως διαφορετική. Η θεωρία του
Χάντινγκτον βασιζόταν στην πεποίθηση ότι η σύγκρουση θα γινόταν γύρω από αξίες
με πολιτικούς στόχους, με μέσα συμβατικού πολέμου, μεταξύ διακριτών και με
κρατική υπόσταση αντιπάλων και ότι ο μόνος τρόπος αποφυγής της θα ήταν η
περαιτέρω στρατιωτικο-πολιτιστική κυριαρχία της Δύσης. Το χτύπημα κατά της
Αμερικής είχε πρώτιστα συμβολικό χαρακτήρα, αφανείς και χωρίς επίσημη κρατική
υποστήριξη εκτελεστές, μέσα ανταρτοπολέμου, αδιαφορία για συγκεκριμένους
στρατηγικούς στόχους (ποιος πιστεύει ότι μπορεί πλέον να λυθεί το
Παλαιστινιακό;). Το όπλισε η απελπισία και το μίσος, όχι κάποια διεκδίκηση, το
στήριξε η τύφλωση από την απομόνωση, όχι τη διαφορά, το κατέστησε δυνατό η
υπερβολική αυτοπεποίθηση του δυνατού, όχι κάποιο συλλογικό ξέσπασμα του
αδυνάτου.

Γιατί όμως ο μόνος δυνατός του σύγχρονου κόσμου να προκαλεί τόσο μίσος και
συγχρόνως να είναι τόσο ευάλωτος; Πώς έφθασε η Αμερική να είναι μια υπερδύναμη
χωρίς αντίπαλο, αλλά ένας «πολιτισμός» με τόσους πολλούς εχθρούς; Μεγάλο μέρος
της απάντησης βρίσκεται, νομίζω, στον τρόπο άσκησης της εξουσιαστικής της
ισχύος: ο παραδοσιακός παγκόσμιος χωροφύλακας, στο όνομα βέβαια της
δημοκρατίας, μεταβλήθηκε, μετά την πτώση του Τείχους, σε μονομερή πολιτικό
διατάκτη.

Δίπλα στον κατά τον Τσόμσκι «πόλεμο ως εξωτερική πολιτική» (Βιετνάμ έως
Κουβέιτ), προστέθηκε η άσκηση εξωτερικής πολιτικής διά του πολέμου (Κόσοβο,
Μέση Ανατολή). Δίπλα στην αυθαίρετη επιλεκτικότητα των χτυπημάτων και των
αντιπάλων, προστέθηκε το δικαίωμα ανά πάσα στιγμή υπαναχώρησης από δεσμευτικές
υποχρεώσεις: οι ΗΠΑ, από την αρχή της θητείας Μπους, αρνήθηκαν να κυρώσουν τη
Συνθήκη για το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, αποχώρησαν από το Πρωτόκολλο του
Κιότο για το περιβάλλον, ακύρωσαν την Αντι-Βαλλιστική Πυραυλική Συνθήκη,
απείχαν από τη Διάσκεψη για την επιβολή ορίων στους παράνομους εξοπλισμούς,
απέρριψαν την επικαιροποίηση της Συνθήκης για τα Βιολογικά Όπλα, αποσύρθηκαν
από τη Συνδιάσκεψη του Ντέρμπαν κατά του ρατσισμού, εγκατέλειψαν τον ρόλο τους
στην ειρηνευτική διαδικασία της Μέσης Ανατολής.

Κι όλα αυτά χωρίς ουσιαστικό διάλογο ούτε με συμμάχους ούτε με εκπροσώπους του
«άλλου κόσμου». Η τυφλή βία κατέστη όχι απλώς πιθανή, αλλά προβλέψιμη από τη
στιγμή που οι γέφυρες επικοινωνίας κόπηκαν τελείως, που η δύναμη έγινε
μοναχικός αυτοσκοπός. Κι αν σήμερα το μόνο που αρμόζει είναι καταδίκη της βίας
αυτής (αλλά και της βίας κάθε είδους), από μεθαύριο ο νέος κόσμος που
γεννήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 2001 είναι ανάγκη να βρει χώρο για περισσότερες
από μία φωνές.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.