Διαστάσεις Η χώρα των παιχνιδιών

Αιφνίδια αφύπνιση: οι Αμερικανοί είδαν τον μύθο να καταρρέει

Η «χώρα των παιχνιδιών» δέχεται ξαφνικά ένα συντριπτικό κτύπημα από έναν
άγνωστο εχθρό. Αλλά συνεχίζει να απαιτεί σκηνές από μπέηζ-μπωλ.

Έχουμε μια υπερδύναμη που διέρχεται μια από τις ανθηρότερες περιόδους
οικονομικής ανάπτυξης της ιστορίας της. Οι κάτοικοί της δεν έχουν άπιαστα
όνειρα. Σαν κακομαθημένα παιδιά, δεν χρειάζεται παρά να πατήσουν ένα κουμπί
για να ικανοποιήσουν ακόμη και την πιο εξωφρενική τους επιθυμία. Έχουν έτσι
μια αίσθηση αθανασίας και ενός απέραντου προνομίου: ότι θα μπορούν να παίζουν
για πάντα. Όλη η ενεργητικότητά τους είναι επικεντρωμένη στην αγορά
καταναλωτικών αγαθών, με αποτέλεσμα να αδιαφορούν πλήρως για τα πραγματικά
προβλήματα της χώρας. Με αυτά ασχολείται μια μικρή μειοψηφία. Και ξαφνικά, η
έκρηξη. Η διάλυση των ψευδαισθήσεων. Η κατάρρευση του μύθου. Η Αμερική έχασε
λοιπόν την αθωότητά της;

Ο Σωλ Μπέλοου εκφράζει τις αμφιβολίες του. Ένα γεγονός είναι χαρακτηριστικό,
λέει ο νομπελίστας συγγραφέας στην Κοριέρε: ενώ η τραγωδία μεταδιδόταν
απευθείας από την τηλεόραση, οι παρουσιαστές ζητούσαν συγγνώμη από τους
τηλεθεατές επειδή δεν υπήρχε στο πρόγραμμα το μπέηζ-μπωλ. Δεν μπορούσαν να
κάνουν αλλιώς: δέχονταν βροχή τηλεφωνημάτων διαμαρτυρίας από τους φιλάθλους.
Οι άνθρωποι αυτοί είχαν συγκλονιστεί από τη ματαίωση των αγώνων, και όχι από
τη φρίκη που εκτυλισσόταν μπροστά τους. Αυτή η απάθεια, και όχι η τρομοκρατία,
είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την αμερικανική δημοκρατία.

Η συλλογική ψυχή του αμερικανικού λαού έχει πληγωθεί βαθιά από αυτή τη
βαρβαρότητα, δεν υπάρχει αμφιβολία. Στο συλλογικό υποσυνείδητο όμως,
επισημαίνει ο Μπέλοου, η τραγωδία λαμβάνει ήδη τη μορφή μιας καταστροφικής
χολυγουντιανής ταινίας, ακραίας, βίαιης, τρομακτικής, αλλά πάντως μη
ρεαλιστικής. Οι εφημερίδες χρησιμοποιούν παραλληλισμούς από τις πρόσφατες
κινηματογραφικές παραγωγές για να περιγράψουν την κατάσταση. Οι Αμερικανοί
αντιστέκονται με μανία στους τρομοκράτες: μη μας ξυπνάτε, αφήστε μας στις
ψευδαισθήσεις μας, δεν θέλουμε να μεγαλώσουμε, θέλουμε να συνεχίσουμε το
παιχνίδι. Πρέπει όμως επιτέλους να καταλάβουν πού βρίσκονται, να αρχίσουν να
σκέπτονται σοβαρά τη θέση τους και τον ρόλο τους στον κόσμο. Οι παρομοιώσεις
με το Περλ Χάρμπορ δεν τους βοηθούν: η Αμερική τότε έβγαινε από την Ύφεση και
οι πολίτες της ήταν πιο σοβαροί, πιο υπεύθυνοι, είχαν μεγαλύτερη επίγνωση της
ζωής και της res publica.

Ο Μπέλοου δεν πιστεύει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πληρώνουν το τίμημα του
απομονωτισμού τους. Η αμερικανική μπίζνες στην εποχή της παγκοσμιοποίησης
είναι ένα χταπόδι που τα πλοκάμια του απλώνονται παντού. Το αυξανόμενο
αντιαμερικανικό μίσος στον κόσμο οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην εικόνα του
πλούσιου και προνομιούχου γιάνκη που οδηγεί ένα σπορ αυτοκίνητο αδιαφορώντας
για όλα τα υπόλοιπα. Για τον ίδιο λόγο, βέβαια, είναι μισητός ο Ιταλός, ο
Γάλλος, ο Νορβηγός. Αλλά αυτοί δεν αποτελούν τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη
του πλανήτη.